Hành trình phi thường của SpaceX: Từ ý tưởng kỳ lạ đến đế chế trị giá 2 nghìn tỷ USD

Một quảng cáo của SpaceX trên tòa tháp Nasdaq MarketSite ở Quảng trường Thời đại. Công ty do Elon Musk thành lập năm 2002 đã bắt đầu giao dịch trên thị trường chứng khoán vào ngày 12/6. Ảnh: Andres Kudacki/The New York Times.

Elon Musk vừa thu về hàng triệu đô la từ việc bán PayPal, công ty mà ông đã góp phần sáng lập, cho eBay. Ông và ông Adeo Ressi, một người bạn cùng phòng thời đại học, đang tìm cách đưa sự sống thực vật trên Trái đất lên sao Hỏa. Họ có ngân sách 50 triệu USD, nhưng nhanh chóng nhận ra số tiền đó không đủ để trang trải chi phí cho một tên lửa. Vì vậy, ông Musk nói với người bạn của mình rằng ông sẽ tự chế tạo tên lửa.

Ông Ressi kể rằng một ngày nọ, ông đã tổ chức một cuộc thảo luận với các chuyên gia về không gian trong phòng hội nghị của một khách sạn ở Santa Monica, California, và mời ông Musk đến để nghe lý giải tại sao ý tưởng này là một việc làm vô ích. Khoảng chục người tham dự cuộc thảo luận cho rằng, du hành vũ trụ tư nhân rất tốn kém và về mặt kinh tế thì không khả thi. Nhưng ông Musk đã không để ý đến họ.

“Tôi thực sự muốn chúc mừng anh ấy vì sự kiên trì đáng kinh ngạc khi đã làm được điều đó”, ông Ressi nói trong một cuộc phỏng vấn.

Công ty tên lửa SpaceX của ông Musk đã có bước tiến nhảy vọt kể từ sau sự can thiệp thất bại của ông Ressi. Hôm thứ Sáu, SpaceX chính thức ra mắt trên thị trường chứng khoán với tư cách là đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) lớn nhất thế giới, một tập đoàn khổng lồ trị giá 2 nghìn tỷ USD, đã phóng hàng trăm tên lửa vào không gian. Công ty này đang vận hành dịch vụ internet vệ tinh hàng đầu, Starlink; giám sát các nỗ lực về trí tuệ nhân tạo và mạng xã hội X của ông Musk. Việc phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) của công ty lớn đến mức ông Musk trở thành tỷ phú nghìn tỷ USD đầu tiên trên thế giới.

Tuy nhiên, thành công của SpaceX chưa bao giờ là điều chắc chắn. Ông Musk và đội ngũ giám đốc điều hành cùng các kỹ sư của mình đã vượt qua vô số trở ngại, giải quyết những vấn đề đa dạng như vật lý của tên lửa và việc kết nối nhiều vệ tinh trên quỹ đạo.

Ông Musk thừa nhận những thành tựu của SpaceX là điều khó tin. Tại trụ sở Starbase của công ty ở Texas hôm thứ Sáu nhân dịp IPO, người đàn ông 54 tuổi này cho biết ông chỉ đánh giá SpaceX có chưa đến 10% cơ hội thành công.

“Tôi đã nói với mọi người thế này: 'Có lẽ nó sẽ thất bại. Nhưng chúng ta nên thử xem sao'”, ông nói.

Ban đầu, giấc mơ chinh phục không gian của ông Musk khá khiêm tốn, tập trung vào việc gửi một số hạt giống lên sao Hỏa trong một nhà kính nhỏ thông qua dự án mà ông đã khởi xướng cùng ông Ressi - Life to Mars. Ông nghĩ rằng nếu người dân trên Trái đất nhìn thấy những mầm xanh mọc lên trên sao Hỏa, họ sẽ đủ hào hứng để thúc đẩy Quốc hội Mỹ cấp thêm tiền cho NASA.

Vì vậy, ông Musk đã đến Nga với hy vọng tìm được một tên lửa đạn đạo liên lục địa cũ có thể phóng nhà kính vào không gian với chi phí thấp. Người Nga đã từ chối ông. Trên chuyến bay trở về Mỹ, ông Musk quay sang Jim Cantrell, một cựu binh trong ngành công nghiệp vũ trụ, và một vài đồng nghiệp khác và nói rằng ông sẽ tự chế tạo một chiếc.

“Đó là một câu chuyện đáng kinh ngạc”,ông Cantrell, người trở thành nhân viên thứ tư của SpaceX, nói. “Giờ đây chúng ta đãnhìn thấy thành quả củanó, nhưng vào thời điểm đó, nó dường như không có gì đáng đểkể”.

Trong những năm đầu hoạt động, SpaceX trải qua những thất bại gây chú ý và những thành công vang dội. Tên lửa đầu tiên của công ty, Falcon 1, có kích thước nhỏ. Hai lần phóng đầu tiên, từ quần đảo Marshall ở Thái Bình Dương, đều thất bại. SpaceX bắt đầu cạn kiệt tiền.

Vào thời điểm đó, ông Musk nói rằng ông sẽ thử thêm một lần nữa để làm cho tên lửa hoạt động, Robert Zubrin, một kỹ sư hàng không vũ trụ và là một người bạn cũ của ông Musk, nhớ lại.

Lần thử thứ ba cũng thất bại. Nhưng ông Musk sau đó nói rằng ông sẽ thử lại. Nếu thất bại lần thứ tư, ông ấy có thể sẽ bỏ cuộc hoàn toàn, ông Zubrin nói. “Đó sẽ là dấu chấm hết cho SpaceX”, ông nói.

Tháng 9 năm 2008, lần phóng thứ tư của tên lửa Falcon 1 đã thành công đưa tàu lên quỹ đạo. Gần một năm sau, lần phóng thứ năm cũng làm được điều tương tự.

Vào thời điểm đó, SpaceX đã giành được một hợp đồng quan trọng từ NASA để phát triển tên lửa Falcon 9 lớn hơn nhiều và tàu vũ trụ Dragon đi kèm để vận chuyển hàng hóa lên Trạm Vũ trụ Quốc tế. Lần phóng Falcon 9 đầu tiên vào năm 2010 đã đạt đến quỹ đạo, và lần thứ hai vào 6 tháng sau đó cũng vậy. Năm 2014, SpaceX giành được một hợp đồng lớn khác từ NASA để đưa các phi hành gia, chứ không chỉ hàng hóa, lên trạm vũ trụ.

Bằng cách giảm chi phí phóng vệ tinh, SpaceX đã vươn lên thống trị ngành công nghiệp tên lửa. SpaceX cũng tận dụng khả năng phóng nhanh và tiết kiệm chi phí để triển khai các vệ tinh internet Starlink bắt đầu từ năm 2019. Các vệ tinh này liên lạc với các thiết bị đầu cuối trên Trái đất để truyền tải internet tốc độ cao đến hầu hết mọi nơi trên hành tinh. Ý tưởng này đã có từ vài thập kỷ trước, nhưng Starlink, hiện là mảng kinh doanh lớn nhất của SpaceX, là dự án đầu tiên không kết thúc bằng phá sản.

Ông Musk, người đồng thời điều hành hãng sản xuất ô tô điện Tesla, cũng chuyển sự chú ý sang việc đưa con người lên sao Hỏa bằng một con tàu vũ trụ đủ lớn để chở người định cư.

Vào năm 2016, ông Musk đã tiết lộ những kế hoạch ban đầu cho tên lửa lớn nhất của SpaceX, hiện được biết đến với tên gọi Starship, tại một cuộc họp của Đại hội Du hành Vũ trụ Quốc tế ở Guadalajara, Mexico. Đầu năm đó, ông đã tuyên bố tại một hội nghị khác rằng công ty sẽ phóng một sứ mệnh lên sao Hỏa vào năm 2025.

Kể từ đó, các chuyến bay thử nghiệm của SpaceX đã bao gồm cả những thất bại và những tiến bộ đầy hy vọng, mặc dù hầu như không bao giờ nhanh như ông Musk hứa hẹn. Vào tháng 3 năm 2024, ông nói rằng Starship sẽ đến sao Hỏa “trong vòng 5 năm”. Một năm sau, ông nói rằng tàu vũ trụ sẽ khởi hành đến sao Hỏa “vào cuối năm sau”. NASA cho biết, kịch bản tốt nhất là con người sẽ đặt chân lên sao Hỏa vào giữa những năm 2030.

Vào tháng 5, chuyến bay thử nghiệm Starship lần thứ 12 nhìn chung đã thành công, khi tầng trên của tàu vũ trụ đã bay được nửa vòng trái đất và thực hiện các thao tác mô phỏng hạ cánh. Tuy nhiên, tầng đẩy đã gặp trục trặc khi Starship quay trở lại Trái đất, khiến các chuyến bay tiếp theo bị tạm hoãn.

Ngay cả khi có những thất bại trong tương lai, ông Musk đã khơi dậy niềm đam mê không gian trong một thế hệ, đặc biệt là với đợt IPO chóng mặt của SpaceX tuần này.

“Điều mà SpaceX đang thực sự làm là xây dựng cơ sở hạ tầng có thể hỗ trợ và duy trì lời hứa tuyệt vời về một nền kinh tế vũ trụ mới”, Royden D'Souza, 49 tuổi, một nhà báo độc lập và người dẫn chương trình podcast ở Doha, Qatar, người đã tập trung vào vũ trụ trong gần ba thập kỷ, cho biết. “Khi bạn xây dựng một con đường cao tốc lên vũ trụ, khi bạn xây dựng một con đường cao tốc đến một nơi mới, bạn có tiềm năng tạo ra toàn bộ các nền kinh tế mới”.