Hành trình tái cơ cấu lận đận và tham vọng niêm yết trên sàn của PVcomBank

Mới đây, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) chấp thuận đăng ký giao dịch cổ phiếu của Ngân hàng TMCP Đại Chúng Việt Nam (PVcomBank) trên UPCoM. Theo đó, cổ phiếu của ngân hàng sẽ giao dịch với mã chứng khoán PCB, khối lượng đăng ký là 900 triệu đơn vị, tương ứng vốn điều lệ 9.000 tỷ đồng.

Như vậy, PCB sẽ trở thành một trong 4 mã cổ phiếu ngân hàng giao dịch trên sàn UPCoM bên cạnh Ngân hàng TMCP An Bình (ABBank - Mã: ABB), Ngân hàng TMCP Thịnh vượng và Phát triển (PGBank - Mã: PGB) và Ngân hàng TMCP Sài Gòn Công Thương (Saigonbank – Mã: SGB).

PVcomBank là trường hợp đặc biệt trong hệ thống ngân hàng Việt Nam. Trước khi nhận được cái “gật đầu” từ HNX, PVcomBank không nằm trong số 27 ngân hàng niêm yết nhưng quy mô tài sản lại không hề kém cạnh với nhiều nhà băng.

Tính đến cuối năm 2025, tổng tài sản PvcomBank vượt 260.000 tỷ đồng, vượt nhiều nhà ngân hàng cổ phần đang niêm yết như ABBank, Bac A Bank, Vietbank, NCB, VietABank BVBank, Kienlongbank, PGBank, Saigonbank.

“Lận đận” chuyện tái cơ cấu

PvcomBank được hình thành từ việc hợp giữa Tổng công ty Tài chính cổ phần Dầu khí Việt Nam (PVFC) và Ngân hàng TMCP Phương Tây (WesternBank) vào năm 2013. Khi đó, PvcomBank phải gánh trên vai trách nhiệm xử lý các khoản nợ lớn, lên tới hàng nghìn tỷ đồng của hai khách hàng cũ là Vinashin và Vinalines.

Sau đó 3 năm (năm 2016), đề án tái cơ cấu PVcomBank giai đoạn 2016-2020 chính thức được Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước (NHNN) phê duyệt, mở ra chặng đường mới cho nhà băng này. Theo đó, PVcomBank tập trung vào 3 nhiệm vụ trọng tâm là tái cấu trúc danh mục tín dụng, danh mục đầu tư, đảm bảo phát triển ổn định và có kết cấu tài sản an toàn.

Một điểm đáng chú ý là NHNN sẽ tiếp nhận đại diện chủ sở hữu phần vốn của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) tại PVcomBank sau khi hoàn thành đề án tái cơ cấu. Như vậy, có thể hiểu là NHNN sẽ trở thành cổ đông lớn của PVcomBank thay cho Petrovietnam với điều kiện quá trình này diễn ra đúng kế hoạch.

Tuy nhiên cho đến nay, Petrovietnam vẫn là cổ đông lớn nhất của PvcomBank khi nắm 52% vốn điều lệ, Morgan Stanley sở hữu 6,66% vốn, số vốn còn lại (41,34%) được nắm giữ bởi các tổ chức, cá nhân khác.

Không phải đến bây giờ, câu chuyện Petrovietnam thoái vốn khỏi PVcomBank mới được đặt ra. Ngay từ giai đoạn tái cơ cấu lần thứ nhất (2010-2015), việc rút vốn của Petrovietnam khỏi lĩnh vực ngân hàng - vốn nằm ngoài ngành nghề kinh doanh chính đã được tính đến.

Tuy nhiên, do quy mô vốn điều lệ của nhà băng này tương đối lớn, việc thoái vốn còn phải chờ hướng dẫn từ nhiều cơ quan chức năng dẫn đến sự chậm trễ trong quá trình thực hiện.

Những "nút thắt" cần được hóa giải?

Quá trình tái cơ cấu được cho là cần nhiều nguồn lực và thời gian hơn dự kiến nên năm 2021, PVCombank đề xuất gia hạn thời gian thực hiện việc này đến năm 2030. Bên cạnh đó, PVCombank kiến nghị với NHNN có một số cơ chế đặc thù nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình thực hiện.

Đến tháng 10/2023, việc thoái vốn tại PVcomBank một lần nữa được đặt ra khi Chính phủ phê duyệt đề án cơ cấu lại Petrovietnam giai đoạn đến hết năm 2025, trong đó xây dựng phương án cơ cấu lại phần vốn góp tại PVcomBank, giảm tỷ lệ sở hữu từ 52% xuống còn 15%.

Song song với đó, NHNN được giao chỉ đạo, hướng dẫn PVcomBank xây dựng phương án cơ cấu lại gắn với xử lý nợ xấu đến năm 2030 và giám sát toàn bộ quá trình thoái vốn để bảo đảm phù hợp với đề án cơ cấu lại hệ thống ngân hàng nói chung.

Nhìn chung, việc thoái vốn tại PVComBank là quá trình tất yếu vì theo Luật các tổ chức tín dụng 2024 (sửa đổi), một cổ đông là tổ chức không được sở hữu cổ phần vượt quá 10% vốn điều lệ của một tổ chức tín dụng. Quy định trên là nhằm hạn chế tình trạng thao túng ngân hàng, bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền và duy trì an toàn cho hệ thống tài chính.

PVcomBank vẫn trên hành trình tái cơ cấu còn nhiều gian nan. Ảnh: PVcomBank.

Tại các ĐHĐCĐ thường niên diễn ra gần đây, lãnh đạo nhà băng cho biết sẽ cùng sẽ phối hợp với Petrovietnam để hoàn thiện đề án. Bên cạnh đó, ngân hàng sẽ tập trung nguồn lực để thực hiện, xử lý, khắc phục các nội dung, vấn đề tồn tại theo lộ trình tái cơ cấu và tiếp tục thực hiện tái cấu trúc toàn diện.

Song song với đó, ngân hàng sẽ xem xét dừng hạch toán lãi, phí dự thu đối với các khoản trái phiếu của khách hàng giữ nguyên nhóm nợ đảm bảo theo quy định, đồng thời thu hồi nợ, thoái lãi dự thu theo lộ trình đến 2030 theo chỉ đạo của NHNN.

Theo công bố từ ngân hàng, tổng giá trị xử lý, thu hồi nợ trong năm ngoái đạt 28.726 tỷ đồng.

PVcomBank đang làm ăn thế nào?

Dữ liệu từ BCTC hợp nhất kiểm toán năm 2025 cho thấy PVcomBank ghi nhận 1.703 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế hợp nhất, gấp hơn 13 lần so với năm trước đó. Nếu chỉ nhìn vào tốc độ tăng lợi nhuận, đây là một cú bật rất lớn. Tuy nhiên, phần đáng lưu tâm hơn nằm ở cấu trúc lợi nhuận.

Thu nhập lãi thuần đạt 3.529 tỷ đồng, gần như đi ngang so với cùng kỳ. Lãi thuần dịch vụ giảm mạnh, từ 1.151 tỷ đồng xuống 352 tỷ đồng. Lãi thuần mua bán chứng khoán đầu tư giảm từ 1.969 tỷ đồng xuống 129 tỷ đồng.

Ngược lại, lãi thuần từ hoạt động khác tăng vọt lên 7.223 tỷ đồng, so với 598 tỷ đồng so với cùng kỳ. Theo thuyết minh, khoản này chủ yếu nhờ thu từ các khoản nợ đã xử lý rủi ro (2.710 tỷ đồng), thu từ bán tài sản gắn nợ (3.737 tỷ đồng).

Điều này cho thấy lợi nhuận 2025 của PVcomBank không đến từ thu nhập lãi thuần (nguồn thu chính của phần lớn ngân hàng thương mại) mà đến từ việc xử lý các khoản nợ.

Nguồn: Thuyết minh BCTC hợp nhất kiểm toán 2025.

Tại BCTC hợp nhất kiểm toán năm 2025, Công ty TNHH Hãng Kiểm toán AASC cho biết PvcomBank triển khai các biện pháp xử lý đối với các khoản nợ thuộc phương án cơ cấu lại gồm bán nợ, bán tài sản bảo đảm để thu hồi nợ, thu hồi nợ, trích lập dự phòng và thoái lãi dự thu.

“Việc thực hiện các biện pháp này phụ thuộc vào các điều kiện không chắc chắn trong tương lai có thể ảnh hưởng đến khả năng thu hồi cũng như lợi ích kinh tế của các khoản mục liên quan thuộc phương án cơ cấu lại”, AASC nêu.

Tăng cho vay bất động sản

Một trong những vấn đề đáng lưu ý nhất trong BCTC năm 2025 của PVcomBank là cơ cấu dư nợ cho vay theo ngành nghề. Cụ thể, dư nợ cho vay hoạt động kinh doanh bất động sản đã tăng vọt từ 35.291 tỷ đồng lên 71.328 tỷ đồng chỉ trong vòng một năm.

Với mức tăng hơn 100%, tỷ trọng cho vay bất động sản hiện chiếm tới 47% tổng dư nợ của PVcomBank. Đây là một tỷ lệ tập trung tín dụng rất lớn, cho thấy ngân hàng đang đặt cược mạnh mẽ vào sự phục hồi và phát triển của thị trường địa ốc.

Nguồn: Thuyết minh BCTC hợp nhất kiểm toán 2025.

Song song với đó, PVcomBank đã thực hiện một chiến lược trích lập dự phòng rất quyết liệt. Tính cuối năm năm 2025, chi phí dự phòng rủi ro tín dụng của ngân hàng lên tới 4.563 tỷ đồng, tăng 61% so với đầu năm (2.824 tỷ đồng).

Theo giải trình, việc tăng cường trích lập dự phòng rủi ro tín dụng nhằm nâng cao chất lượng tài sản.

Vì sao lại đặt mục tiêu thấp?

Quay trở lại với kết quả kinh doanh, 2025 là năm PVcomBank ghi nhận nhiều chỉ số tài chính đẹp như tổng doanh thu hợp nhất 30.693 tỷ đồng, vượt 54% kế hoạch năm (19.949 tỷ đồng). Lợi nhuận trước thuế hơn 1.700 tỷ đồng, gấp 15 lần mục tiêu đặt ra (111 tỷ đồng).

Tuy nhiên, lãnh đạo PVcomBank cũng thừa nhận trong năm 2025, dù các chỉ tiêu doanh thu cơ bản hoàn thành kế hoạch song hiệu quả sinh lời chưa đạt kỳ vọng. Quy mô lãi, phí phải thu còn ở mức cao, danh mục tín dụng cần tiếp tục theo dõi, xử lý vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể.

Bên cạnh đó, hệ số an toàn vốn tiệm cận ngưỡng quy định, làm thu hẹp dư địa tăng trưởng tín dụng. Cơ cấu nguồn vốn đã có chuyển biến nhưng chưa thực sự bền vững, chi phí vốn bình quân duy trì ở mức cao.

Sang năm nay, ngân hàng đặt mục tiêu doanh thu và lợi nhuận trước thuế hợp nhất "lùi sâu", lần lượt đạt 21.702 tỷ đồng và 114,3 tỷ đồng.

Theo ban lãnh đạo PVcomBank, kế hoạch này được xây dựng theo nguyên tắc thận trọng, bám sát diễn biến kinh tế vĩ mô và các yêu cầu quản trị rủi ro trong giai đoạn tiếp tục triển khai phương án cơ cấu lại ngân hàng.

Ngân hàng dự kiến tiếp tục dành nguồn lực cho xử lý nợ, trích lập dự phòng và củng cố nền tảng tài chính nhằm tạo dư địa cho tăng trưởng bền vững trong các năm tiếp theo.

Một tin vui khác cho PvcomBank mới đây là NHNN chấp thuận phương án tăng vốn điều lệ của nhà băng thêm tối đa 3.000 tỷ đồng thông qua hình thức phát hành cổ phiếu riêng lẻ.

Mức vốn điều lệ 9.000 tỷ đồng đã được PVcomBank duy trì từ năm 2013 đến nay, không có sự thay đổi. Bởi vậy, tăng vốn điều lệ là nhu cầu bức thiết để tăng khả năng cạnh tranh.