Hành trình tiếp cận giáo dục của trẻ khiếm thị bắt đầu bằng sự đồng hành của cha mẹ

Hành trình đồng hành cùng những “thiên thần đặc biệt” bắt đầu từ những chuyến xe đường dài, những ngày cha mẹ gác lại công việc để đưa con đi học và những cuộc tìm kiếm không ngừng nghỉ một môi trường giáo dục phù hợp.

Bé Việt Hà (5 tuổi) đến từ Nam Định, là một trong những học sinh theo học tại Trung tâm khiếm thị Bàn tay khéo léo. Suốt gần một năm qua, mẹ em vẫn đều đặn đưa con lên Hà Nội ba buổi mỗi tuần để học chữ nổi và làm quen thế giới thông qua sách xúc giác.

Bé Việt Hà đang làm quen với nước và học về sự chìm nổi của đồ vật. (Ảnh: Hà Thương)

Khi biết con không còn khả năng nhìn thấy, mẹ của bé Việt Hà, chị Hoàng Thị Thúy (40 tuổi) từng cảm thấy hụt hẫng và day dứt trong lòng. Nhưng thay vì chỉ ngồi im trong lo lắng, người mẹ ấy bắt đầu hành trình tìm kiếm một môi trường học tập phù hợp cho con.

Từ khi theo học ở trung tâm, chị thấy con phát triển nhiều hơn, tự tin hơn, không còn e dè nữa. “Đến học với các cô, con đã trở nên nhanh nhẹn hơn và biết giao tiếp với mọi mọi người. Tôi cảm thấy vô cùng hạnh phúc và càng có động lực hơn để theo con tới lớp”, chị Thúy chia sẻ.

Mẹ bé Việt Hà rạng rỡ nhìn con trong lớp học. (Ảnh: Hà Thương)

Cũng tại lớp học đặc biệt này, bé Thanh Thủy (7 tuổi), cũng đang chăm chú lần theo những dòng chữ nổi dưới đầu ngón tay. Với anh Ngải (46 tuổi), bố của Thanh Thủy, việc đưa con từ Vĩnh Phúc xuống Hà Nội học hai buổi mỗi tuần đã trở thành thói quen suốt thời gian qua. Dù công việc và kinh tế bị ảnh hưởng bởi những chuyến đi liên tục, anh vẫn cố gắng sắp xếp để con không bỏ lỡ cơ hội học tập.

Anh Ngải dõi theo con trong lớp học. (Ảnh: Hà Thương)

Câu chuyện của hai em bé khiếm thị Việt Hà và Thanh Thủy là những lát cắt nhỏ trong hành trình đồng hành cùng con của rất nhiều bậc cha mẹ cùng cảnh ngộ. Tại Trung tâm Bàn tay khéo léo, nhiều phụ huynh vẫn đang kiên trì dõi theo con trên hành trình tiếp cận giáo dục.

Bởi với trẻ khiếm thị, cơ hội học tập không chỉ bắt đầu từ lớp học hay những phương pháp giáo dục đặc thù, mà trước hết đến từ sự tin tưởng và nỗ lực không ngừng của cha mẹ. Chính từ nhu cầu ấy, những cuốn sách xúc giác đầu tiên đã được tạo ra như một cách mở thêm cánh cửa khám phá thế giới cho trẻ em khiếm thị.

Các cô giáo hướng dẫn học sinh sờ chạm vào sách xúc giác. (Ảnh: Hà Thương)

Trung tâm khiếm thị Bàn tay khéo léo là một trong số ít đơn vị tại Việt Nam tập trung hỗ trợ giáo dục sớm cho trẻ khiếm thị. Trung tâm được thành lập vào tháng 9/2022 bởi Thạc sĩ Trịnh Thị Thu Thanh, người đã có 16 năm gắn bó với lĩnh vực giáo dục trẻ khiếm thị.

Hiện nay, trung tâm đang hỗ trợ trực tiếp cho 14 trẻ em khiếm thị, khiếm thị đa tật và 2 thanh thiếu niên mù điếc; đồng thời tư vấn, hỗ trợ từ xa cho hơn 30 gia đình có trẻ khiếm thị dưới 6 tuổi tại nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước.

Năm 2023, mô hình của trung tâm đã giành giải Nhất cuộc thi “Cùng tôi khám phá mô hình tiếp cận” do Dự án chung của Liên hợp quốc vì Sự hòa nhập của người khuyết tật phát động. Đây là sự ghi nhận cho những nỗ lực của trung tâm trong việc tạo ra các phương pháp và học liệu phù hợp nhu cầu đặc thù của trẻ khiếm thị.

Việc phát triển sách xúc giác dành cho trẻ em khiếm thị nhỏ tuổi có lẽ là một trong những dấu ấn nổi bật của trung tâm, bởi đây là lĩnh vực còn khá mới tại Việt Nam. Theo Thạc sĩ Trịnh Thị Thu Thanh, ý tưởng này xuất phát từ mong muốn trẻ khiếm thị dưới 6 tuổi cũng có cơ hội tiếp cận sách và làm quen với việc đọc từ sớm như các bạn mắt sáng.

Khác với sách thông thường, mỗi cuốn sách xúc giác được thiết kế với các chất liệu nổi, đồ vật thật, hình ảnh có thể cảm nhận bằng tay, kết hợp cùng chữ in và chữ nổi Braille. Thông qua việc chạm, sờ và khám phá từng trang sách, trẻ không chỉ hình thành biểu tượng về thế giới xung quanh mà còn rèn luyện đôi bàn tay, công cụ quan trọng nhất trong quá trình học tập và sinh hoạt của người khiếm thị.

Các em được chạm, cảm nhận đồ vật thông qua sách xúc giác. (Ảnh: Hà Thương)

Thạc sĩ Trịnh Thị Thu Thanh chia sẻ thêm: “Điều quan trọng hơn cả là trẻ được tiếp xúc với chữ nổi từ rất sớm, để hiểu rằng những dấu chấm dưới đầu ngón tay cũng chính là những con chữ đại diện cho câu chuyện mình đang đọc”.

Em Việt Hà đang chạm vào “những miếng đậu phụ” trong sách xúc giác. (Ảnh: Hà Thương)

Từ những cuốn sách được làm thủ công bằng sự kiên trì của giáo viên và tình nguyện viên, Bàn tay khéo léo đang mở ra những cơ hội tiếp cận tri thức đầu đời cho trẻ khiếm thị. Tuy nhiên, theo bà Thu Thanh, sách xúc giác chỉ là một phần trong hành trình dài hơn nhằm giúp các em được can thiệp sớm, được học tập phù hợp và có cơ hội phát triển bình đẳng như những đứa trẻ khác.

Từ những chuyến xe đưa con đi học mỗi tuần của các phụ huynh, có thể thấy hành trình tiếp cận giáo dục của trẻ khiếm thị tại Việt Nam vẫn còn nhiều khoảng trống cần được lấp đầy.

Theo bà Thu Thanh, rào cản lớn nhất hiện nay là sự thiếu hụt các trường lớp dành cho trẻ khiếm thị nhỏ tuổi. Tại nhiều địa phương, các cơ sở giáo dục chuyên biệt chỉ tiếp nhận trẻ từ 6 tuổi trở lên, trong khi giai đoạn trước đó lại là thời điểm quan trọng để trẻ hình thành các kỹ năng nền tảng cho học tập và cuộc sống.

“Rào cản lớn nhất đối với trẻ em khiếm thị trong tiếp cận giáo dục hiện nay là thiếu các trường lớp dành cho trẻ em khiếm thị nhỏ tuổi. Các trường lớp hòa nhập tại địa phương thường cũng e ngại khi tiếp nhận trẻ khiếm thị do thiếu kiến thức và kỹ năng giáo dục phù hợp”, bà Thu Thanh cho biết.

Thạc sĩ Trịnh Thị Thu Thanh và học sinh tại lớp học. (Ảnh: Hà Thương)

Thực tế này phần nào lý giải vì sao nhiều gia đình như gia đình chị Thúy hay anh Ngải phải chấp nhận đưa con đi hàng trăm cây số mỗi tuần để tìm kiếm cơ hội học tập. Đối với trẻ em sáng mắt, việc đến trường là điều gần như hiển nhiên. Nhưng với không ít trẻ khiếm thị, đặc biệt tại các địa phương ngoài trung tâm đô thị, hành trình ấy bắt đầu bằng việc cha mẹ tự tìm kiếm thông tin, tự kết nối với các cơ sở hỗ trợ và tự trở thành những người đồng hành đầu tiên của con.

Theo bà Thu Thanh, một trong những khó khăn lớn hiện nay là sự thiếu liên kết giữa hệ thống y tế và giáo dục. Nhiều gia đình chỉ tập trung điều trị mắt cho con sau khi nhận chẩn đoán y tế, trong khi lại chưa được tư vấn hoặc kết nối với các dịch vụ giáo dục đặc thù, điều đó khiến không ít trẻ bỏ lỡ giai đoạn can thiệp sớm quan trọng.

Bên cạnh trường lớp, học liệu tiếp cận cũng là một bài toán chưa có lời giải trọn vẹn. “Trẻ em khiếm thị nhỏ tuổi vẫn còn thiếu các tài liệu mang tính xúc giác để đôi bàn tay của trẻ được rèn luyện từ sớm. Trẻ em khiếm thị độ tuổi đi học cũng còn thiếu sách truyện chữ nổi để đọc giải trí”, bà Thu Thanh chia sẻ.

Giáo dục cho trẻ khiếm thị cần rất nhiều tình yêu thương và sự thấu hiểu. (Ảnh: Hà Thương)

Đó cũng là lý do những cuốn sách xúc giác ra đời tại Trung tâm Bàn tay khéo léo không chỉ mang ý nghĩa của một sản phẩm giáo dục. Với trẻ khiếm thị, mỗi trang sách được chạm vào là một cơ hội để hiểu thêm về thế giới, phát triển khả năng nhận thức và chuẩn bị cho hành trình học tập lâu dài phía trước.

Các cô ở trung tâm hướng dẫn học sinh cảm nhận “thế giới”. (Ảnh: Hà Thương)

Sau nhiều năm làm việc với trẻ khiếm thị, điều khiến bà Thu Thanh trăn trở nhất vẫn là cơ hội được tiếp cận giáo dục sớm của các em. “Trẻ em khiếm thị hoàn toàn có cơ hội phát triển bình đẳng và toàn diện như các trẻ em cùng trang lứa nếu được can thiệp sớm, giáo dục sớm và tiếp cận thông tin phù hợp”, chị nhấn mạnh.

Theo chị, bên cạnh hệ thống trường lớp và các phương tiện hỗ trợ, sự tin tưởng của gia đình và cộng đồng cũng là yếu tố quan trọng giúp trẻ khiếm thị tự tin bước vào hành trình học tập. Điều trẻ cần không chỉ là sự chăm sóc hay cảm thông, mà còn là cơ hội để được học tập, được tham gia và được phát triển như mọi đứa trẻ khác.

Nỗi trăn trở ấy không chỉ của riêng những người làm giáo dục như chị Thanh, hay của những bậc phụ huynh như chị Thúy, anh Ngải. Đó là nỗi niềm mà nhiều bậc phụ huynh có con khiếm thị đang mang theo trên hành trình đồng hành cùng con trưởng thành. Nhưng cũng giống như những chuyến xe vẫn đều đặn lăn bánh mỗi tuần, họ vẫn chọn tiếp tục hy vọng. Hy vọng rằng một ngày nào đó, những đứa trẻ như Việt Hà hay Thanh Thủy sẽ có nhiều cơ hội học tập hơn, nhiều lựa chọn hơn và tự tin bước đi trên con đường của riêng mình.

Bóng lưng người cha lặng lẽ dõi theo con suốt buổi học. (Ảnh: Hà Thương)

Và khi ấy, hành trình tiếp cận giáo dục của trẻ khiếm thị sẽ không còn được đo bằng những cây số phải vượt qua, mà bằng những cánh cửa được mở ra cho các em ngay từ nơi mình sinh sống.