Hành trình tìm ra siêu hố sụt sâu 120 m mới phát hiện ở Việt Nam

Năm 2018, Kevin Ditamore, thành viên kỳ cựu của Hiệp hội Hang động Mỹ (NSS), phát hiện một vệt đen bất thường tại khu vực Chà Nòi - Khe Gát, Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, tỉnh Quảng Trị, trên Google Earth. 5 năm sau, ông Nguyễn Văn Úy, Phó giám đốc kiêm Giám đốc an toàn công ty thám hiểm Jungle Boss, cũng chú ý đến vị trí này.

Khi trao đổi với nhau, cả hai mới nhận ra cùng nghi ngờ sự tồn tại của một địa điểm đặc biệt giữa vùng lõi Phong Nha - Kẻ Bàng. Tuy nhiên, hình ảnh vệ tinh không đủ chi tiết để xác định chính xác vị trí, trong khi địa hình hiểm trở khiến việc tiếp cận gặp nhiều trở ngại.

"Hình ảnh qua vệ tinh cũng bị hạn chế nên việc tìm kiếm không hề đơn giản. Chúng tôi triển khai 3 đợt khảo sát bằng thiết bị bay không người lái mới dần xác định được chính xác vị trí hố sụt và phải chuẩn bị suốt nhiều tháng trước khi triển khai đợt thám hiểm", ông Úy nói.

Vị trí phát hiện siêu hố sụt, kết quả đo vẽ sơ bộ trên Google Earth hố sụt có diện tích 2,18 ha. Ảnh: Google Earth/VQG Phong Nha - Kẻ Bàng.

Từ vệt đen trên ảnh vệ tinh

Từ những hình ảnh ban đầu, Jungle Boss báo cáo Ban Quản lý Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Sau khi xác định mục tiêu khảo sát tại khu vực Chà Nòi - Khe Gát, đoàn chuyên gia thiết kế lộ trình tiếp cận dựa trên các lối mòn được lực lượng kiểm lâm sử dụng để tuần tra định kỳ hàng tháng.

Tháng 4/2025, đoàn 10 thành viên thực hiện chuyến khảo sát đầu tiên. Mỗi người mang theo hơn 35 kg hành lý, luồn lách qua rừng rậm, vượt các vách đá dựng đứng, chịu cảnh gai rừng cào xước da và vắt bám đầy chân. Sau 3 ngày băng rừng, nguồn nước ngày càng cạn kiệt.

Khi gần đến miệng hố sụt, đoàn nhận thấy điều kiện và trang thiết bị chưa đủ để xuống đáy hố nên quyết định quay về, chuẩn bị cho chuyến tiếp theo.

Chuyên gia hang động người Mỹ Kevin Ditamore đu dây xuống hố sụt. Ảnh: Jungle Boss.

Đợt khảo sát thứ 2 diễn ra từ ngày 23 đến 29/7/2025, với 24 thành viên của Jungle Boss và các chuyên gia hang động Mỹ. Dựa trên lộ trình di chuyển và những điểm cắm trại đã xác định từ chuyến tiền trạm, đoàn đặt mục tiêu đu dây xuống đáy, đo đạc và khảo sát toàn bộ hố sụt.

Lần này, đoàn mang theo khoảng 500 m dây chuyên dụng cùng nhiều thiết bị kỹ thuật và vật tư, vượt hơn 20 km đường rừng trong 3 ngày.

Ngày đầu tiên, các thành viên băng qua khoảng 10 km rừng rậm. Sang ngày thứ 2, sau khi đi thêm 11-12 km, đoàn hạ trại tại nơi không có suối hay hồ nước. Nguồn nước duy nhất là một mạch nhỏ rỉ ra từ vách đá, chỉ vừa đủ để nấu ăn, không đủ cho việc tắm rửa hay vệ sinh cá nhân.

Đến ngày thứ 3, đoàn tiếp tục di chuyển khoảng 3 km, vượt qua bãi đá tai mèo sắc nhọn mới tiếp cận được miệng hố sụt. Tại đây, các thành viên phát hiện một số vỏ chai và lon hoen gỉ, được nhận định "dường như đã nằm trong rừng khoảng 20-30 năm".

Vị trí phát hiện siêu hố sụt tại khu vực Chà Nòi - Khe Gát nằm trong vùng lõi VQG Phong Nha - Kẻ Bàng, tỉnh Quảng Trị. Ảnh: Google Earth/VQG Phong Nha - Kẻ Bàng.

Đu dây xuống vực sâu hơn 100 m

Hố sụt được mô tả có hình dạng như chiếc bát úp ngược, lòng mở rộng dần từ trên xuống. Kích thước được ghi nhận trong quá trình khảo sát lên tới 250 m chiều dài và 200 m chiều rộng, trong khi ước tính ban đầu về toàn bộ hố sụt là dài gần 200 m, rộng khoảng 140 m. Độ sâu tương đương một tòa nhà 40 tầng.

Xung quanh hố là những vách đá dựng đứng, nhiều lỗ rỗng và gờ đá sắc nhọn. Để xuống đáy, đội kỹ thuật phải thiết lập hệ thống dây, điểm neo và thiết bị bảo hộ chuyên dụng. Các thành viên cần thành thạo kỹ năng đu dây để vượt qua những vách đá hiểm trở, có lúc treo mình giữa không trung với vực sâu hơn 100 m bên dưới.

Mỗi ngày, 6 chuyên gia lần lượt đu dây xuống hố để kiểm tra địa hình, vách đá và các dấu hiệu địa chất. Những thành viên còn lại đảm nhiệm việc chuẩn bị bữa ăn, vận chuyển nước và hỗ trợ hậu cần giữa rừng.

Ông Kevin Ditamore (bên trái) và ông Nguyễn Văn Úy đu dây xuống hố sụt. Ảnh: Jungle Boss.

Sau khi xuống đáy, đoàn khảo sát ghi nhận một khu rừng xanh tốt nằm giữa những khối đá vôi sạt lở khổng lồ. Thảm thực vật phát triển tại nhiều vị trí, xen giữa các khu vực đá vụn và chân vách đá, một số vị trí xuất hiện thạch nhũ.

Rải rác trong hố là nhiều bộ xương, sọ khỉ cùng vô số vỏ ốc, được ước tính có thể lên tới hàng triệu chiếc. Đoàn còn phát hiện một số vỏ ốc, vỏ sò, dấu hiệu khỉ sinh sống và nghe thấy âm thanh của đàn khỉ phát ra từ khu vực vành hố. Đây là những ghi nhận ban đầu về sự hiện diện của sinh vật tại khu vực, chưa đủ để đánh giá đầy đủ thành phần loài và mức độ đa dạng sinh học.

"Đây là một trong những hố sụt lớn nhất mà tôi từng thấy sau hơn 20 năm đi rừng", chuyên gia hang động Nguyễn Văn Úy nhận xét.

So với hố sụt Kong được phát hiện năm 1997, hố sụt mới rộng hơn nhưng không sâu bằng. Tuy nhiên, quy mô và hình thái đặc biệt của địa hình vẫn đặt ra nhiều câu hỏi về quá trình hình thành cũng như khả năng tồn tại một hệ thống hang động bên dưới.

Vách hố dựng đứng, bên dưới là thảm thực vật được miêu tả như một khu rừng nguyên sinh. Ảnh: Jungle Boss.

Bí ẩn lớn nhất

Trong đợt khảo sát, đoàn liên tục tìm kiếm dấu hiệu dẫn đến hang động ngầm nhưng không phát hiện lối vào có thể tiếp cận. Các thành viên rà soát từng mét vách đá, song chỉ tìm thấy một khe nứt nhỏ cao khoảng 5 m, sâu 12-15 m. Khe nứt không có dòng chảy hay luồng khí lưu thông rõ rệt, chưa đủ cơ sở để xác định là cửa hang.

Chuyên gia người Mỹ Kevin Ditamore nhận định nước tại khu vực thoát qua hàng trăm lỗ và khe nhỏ, thay vì tập trung vào một điểm duy nhất. "Chúng tôi không tìm thấy bất kỳ lỗ mở nào có kích thước đáng kể hay có luồng gió thổi lên ở đáy hố sụt này", ông nói.

Đoàn cũng không ghi nhận dấu hiệu rõ rệt cho thấy có lối thông xuống một hệ thống hang ngầm. Phần chân vách và khu vực dòng chảy có thể đã bị đất đá từ các đợt sạt lở lấp kín, khiến việc tìm kiếm lối vào gặp khó khăn.

Trong hố sụt, hàng triệu vỏ sò, vỏ ốc chất thành đống bên các vách đá. Hiện chưa xác định được nguồn gốc của những vỏ sò, ốc này. Thảm thực vật rừng phát triển tại nhiều vị trí, xen giữa các khu vực đá vụn và chân vách đá.

Dù chưa tìm thấy cửa hang, các chuyên gia của NSS và Jungle Boss cho rằng một hệ thống hang ngầm vẫn có thể tồn tại tại khu vực này, với khả năng lối vào đã bị các đợt sạt lở tự nhiên vùi lấp. Đây vẫn là giả thuyết cần được kiểm chứng bằng những nghiên cứu tiếp theo.

Ngày 27/7, do không phát hiện thêm lối vào mới, đoàn quyết định kết thúc khảo sát và rút khỏi khu vực sớm để bảo đảm an toàn.

Sau chuyến đi, Jungle Boss gửi báo cáo chi tiết cùng các số liệu thực địa đến BQL Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Kết quả bước đầu bổ sung thông tin về hình thái, quy mô ước tính, địa hình và cảnh quan tự nhiên của hố sụt Chà Nòi - Khe Gát.

Tuy nhiên, điều kiện tiếp cận hạn chế khiến dữ liệu hiện có chưa đủ để xác định đầy đủ cơ chế hình thành, lịch sử phát triển địa hình hay khả năng tồn tại hệ thống hang ngầm.

Đơn vị đề xuất mở rộng nghiên cứu tại khu vực với sự tham gia của các chuyên gia địa chất, địa mạo, đồng thời kiến nghị tổ chức thêm các đợt khảo sát để tìm tuyến tiếp cận từ bên ngoài hố sụt. Đoàn thám hiểm cũng đang thu thập thông tin từ người đi rừng và tìm hiểu bản đồ hệ thống suối xung quanh nhằm phục vụ các chuyến khảo sát tiếp theo.

Dưới đáy hố sụt là rừng nguyên sinh phát triển xanh tốt, với nhiều cây cổ thụ, minh chứng hố sụt đã hình thành từ hàng triệu năm trước. Ảnh: Jungle Boss.

Đại diện BQL Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng cho biết đơn vị sẽ tiếp tục phối hợp các đơn vị chuyên môn và chuyên gia hang động để bổ sung dữ liệu khoa học.

Các nghiên cứu dự kiến tập trung xác định chính xác kích thước, đặc điểm địa mạo và cấu trúc địa chất của hố sụt; đánh giá hệ thống khe nứt, dấu hiệu sạt lở và khả năng tồn tại các khoảng rỗng ngầm; điều tra thảm thực vật và động vật hoang dã.

Những dữ liệu này sẽ phục vụ công tác quản lý, nghiên cứu và bảo tồn các giá trị địa chất, địa mạo và đa dạng sinh học của VQG Phong Nha - Kẻ Bàng.