Hành trình tri ân những người con bất tử

Đoàn công tác của tỉnh Thái Nguyên khảo sát tại nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn xã Vô Tranh.

Mòn mỏi ngóng tin

Gần sáu thập kỷ kể từ ngày nhận giấy báo tử, bà Đặng Thúy Chanh, ở xóm Tân Long, xã Vô Tranh vẫn chưa nguôi nỗi mong chờ tìm được hài cốt chồng là liệt sĩ Bùi Viết Chiến hy sinh ngày 26/8/1969 tại chiến trường miền Nam.

Tuổi đã cao, sức khỏe yếu dần theo năm tháng, điều bà Chanh đau đáu nhất là có thể tìm được nơi yên nghỉ của chồng trước lúc nhắm mắt. Ông Bùi Mạnh Trường, con trai liệt sĩ, kể rằng khi cha lên đường nhập ngũ, ông mới sáu tháng tuổi. Hơn nửa đời người trôi qua, hình ảnh người cha vẫn chỉ hiện hữu qua vài tấm ảnh cũ và lời kể của mẹ.

“Gia đình tôi luôn hy vọng có thêm manh mối để tìm được cha. Chỉ mong một ngày được đón ông về với quê hương”, ông Trường nói.

Theo thống kê của UBND xã Vô Tranh, địa phương có 201 liệt sĩ, nhưng còn tới 147 trường hợp chưa tìm thấy hài cốt hoặc cần xác định danh tính bằng ADN. Đằng sau những con số ấy là hàng trăm gia đình vẫn mòn mỏi đợi chờ suốt nhiều năm.

Không ít trường hợp đã đưa được hài cốt về quê hương nhưng nỗi day dứt vẫn chưa thể nguôi ngoai vì chưa có căn cứ xác nhận chính xác danh tính.

Gia đình liệt sĩ Lại Thế Độ là một trong số đó. Liệt sĩ hy sinh năm 1979 tại Trà Lĩnh (Cao Bằng). Những năm 1980, gia đình đưa hài cốt về quê an táng, nhưng do điều kiện chiến tranh nên chưa biết chính xác có phải liệt sĩ Độ hay không.

Mỗi lần nhắc đến con trai, bà Đặng Thị Lan lại rưng rưng nước mắt. Ở tuổi xế chiều, điều bà mong nhất là có thể biết chắc người nằm dưới mộ kia có phải con mình.

Mỗi lần nhắc đến con là Liệt sĩ Lại Thế Độ, bà Đặng Thị Lan không kìm được nước mắt.

Ông Lại Thế Hùng, em trai liệt sĩ, chia sẻ: “Gia đình chỉ mong được xét nghiệm ADN để không còn canh cánh trong lòng”.

Những câu chuyện như vậy vẫn còn ở nhiều địa phương trong tỉnh Thái Nguyên. Hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ vì thế không đơn thuần là xác minh thông tin, mà còn là hành trình chữa lành những khoảng trống kéo dài qua nhiều thế hệ.

Lần giở từng dấu vết thời gian

Trong những ngày này, cùng với các địa phương trên cả nước, Thái Nguyên đang triển khai cao điểm “Chiến dịch 500 ngày đêm” nhằm rà soát, xác định danh tính liệt sĩ còn thiếu thông tin.

Theo chân đoàn công tác tới các nghĩa trang ở xã Vô Tranh, chúng tôi chứng kiến nhiều hàng bia vẫn khắc dòng chữ “chưa biết tên”. Có những ngôi mộ chỉ còn vài thông tin sơ sài, thậm chí không còn hài cốt.

Toàn xã hiện có 4 nghĩa trang liệt sĩ. Trong đó, nghĩa trang Cổ Lũng có 82 phần mộ nhưng chỉ 13 mộ đủ thông tin. Nghĩa trang Vô Tranh có 201 phần mộ song chỉ 14 trường hợp xác định rõ danh tính. Hai nghĩa trang Phú Đô và Tức Tranh cũng trong tình trạng tương tự.

Ông Bùi Phương Thảo, Phó Chủ tịch UBND xã Vô Tranh cho biết, địa phương đang tích cực phối hợp rà soát hồ sơ, tuyên truyền vận động người dân cung cấp thông tin và hỗ trợ các đoàn công tác lấy mẫu ADN.

“Đây là nhiệm vụ mang ý nghĩa đặc biệt. Chính quyền địa phương xác định phải làm bằng trách nhiệm và sự tri ân đối với những người đã hy sinh”, ông Thảo nói.

Dâng hương tại nghĩa trang liệt sĩ ở xã Vô Tranh, tỉnh Thái Nguyên.

Ở quy mô toàn tỉnh, công việc được triển khai đồng bộ từ khâu khảo sát thực địa, đối chiếu hồ sơ đến xây dựng cơ sở dữ liệu ADN.

Đại tá Phan Quyết Thắng, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thái Nguyên cho biết, toàn tỉnh hiện có 83 nghĩa trang với hơn 4.300 mộ liệt sĩ. Qua rà soát, gần 1.000 phần mộ cần lấy mẫu ADN để xác định danh tính.

Theo Đại tá Thắng, khó khăn lớn nhất hiện nay là nhiều hồ sơ thất lạc, thông tin thiếu đồng bộ, trong khi nhân chứng lịch sử ngày càng ít. Sau sáp nhập, địa bàn rộng cũng khiến quá trình rà soát mất nhiều thời gian.

“Hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ là cuộc chạy đua với thời gian. Chúng tôi đang tranh thủ từng ngày để sớm đưa các anh trở về với gia đình”, Đại tá Phan Quyết Thắng chia sẻ.

Song song với công tác khảo sát, Thái Nguyên đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong xác định danh tính liệt sĩ. Kế hoạch thu nhận khoảng 2.000 mẫu ADN thân nhân liệt sĩ trong năm 2026 đang được triển khai với sự phối hợp của nhiều lực lượng, trong đó ngành Công an giữ vai trò nòng cốt trong tích hợp dữ liệu dân cư.

Mỗi mẫu ADN được thu nhận không chỉ là dữ liệu khoa học, mà còn chứa đựng hy vọng của biết bao gia đình. Và, mỗi thông tin được nối lại là thêm một gia đình vơi đi day dứt; mỗi danh tính được xác nhận là một người lính được trở về trọn vẹn với quê hương và ký ức của người thân.