Hành trình từ người chiến sĩ Điện Biên đến Anh hùng Lao động

Đại tá, AHLĐ Lê Xuân Bá thăm lại bến phà Sêrêpốk lịch sử - nơi in dấu chiến công oanh liệt của Trung đoàn 4 Công binh trong kháng chiến chống Mỹ.

Từ chiến sĩ Điện Biên đến người lính Trường Sơn kỳ cựu

Nhân chuyến công tác vào tỉnh Đắk Lắk, được sự giới thiệu của Hội Cựu chiến binh tỉnh Đắk Lắk, chúng tôi đến thăm Đại tá, AHLĐ Lê Xuân Bá, nguyên Sư đoàn trưởng Sư đoàn 470 (Binh đoàn 12), một người con ưu tú của quê hương xứ Thanh. Dù đã ngoài 90 tuổi, ông vẫn rất khỏe mạnh, minh mẫn và hào sảng. Khi chúng tôi mời ông về thăm lại bến phà Sêrêpốk lịch sử, cách phường Buôn Mê Thuột hơn 130km, ông đồng ý ngay.

Năm 1953, bước sang tuổi 18, chàng trai Lê Xuân Bá đã xung phong đi bộ đội và được biên chế về Đại đội 34 Công binh, Tiểu đoàn 18, Đại đoàn 308 - Đại đoàn quân Tiên phong. Là chiến sĩ công binh, Lê Xuân Bá cùng đồng đội trực tiếp tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ với nhiệm vụ đào giao thông hào, hầm chỉ huy cho Bộ Chỉ huy Chiến dịch Điện Biên Phủ. Năm 1964, tốt nghiệp Trường Sĩ quan công binh, ông được điều động vào chiến đấu trên tuyến đường Trường Sơn ác liệt. Từ năm 1964 đến đầu năm 1970, Lê Xuân Bá lần lượt kinh qua các chức vụ Trung đội trưởng, Đại đội trưởng, Tiểu đoàn trưởng các đơn vị thuộc Trung đoàn 98, sau đó đảm nhiệm Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 1, Binh trạm 37 (Đoàn 559). Ngày 15/4/1970, tại khu rừng Nậm Pa, tỉnh Atôpư, Nam Lào, Sư đoàn 470 (Đoàn 559) thành lập, Lê Xuân Bá được điều động về Trung đoàn 4 công binh. Từ năm 1970 đến tháng 4/1975, dưới sự chỉ huy của Trung đoàn trưởng Lê Xuân Bá, Trung đoàn 4 Công binh đã lập nhiều chiến công trong việc mở các tuyến đường Trường Sơn qua Tây Nguyên.

Trở lại bến phà Sêrêpốk lịch sử, ký ức về một thời bom đạn ác liệt nhưng vô cùng hào hùng ùa về đầy sống động trong tâm trí vị Đại tá già. Đầu năm 1972, đơn vị ông được giao nhiệm vụ mở đường vào Nam Tây Nguyên dài hơn 100km từ Đức Cơ đến sông Sêrêpốk. Đặc biệt, để chi viện đạn dược, xe tăng cho chiến trường miền Nam, cuối tháng 3/1973, Trung đoàn 4 Công binh được cấp trên giao nhiệm vụ xây dựng bến ngầm và bến phà qua dòng sông Sêrêpốk tại xã Krông Na, huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk. Chỉ trong hơn 20 ngày đêm dưới sự chỉ huy của Trung đoàn trưởng Lê Xuân Bá, đơn vị đã hoàn thành một ngầm và một cầu phà dài 100m vượt sông Sêrêpốk - một hạng mục khó nhất trên tuyến đường Trường Sơn từ Nam Tây Nguyên đến chiến trường B2 tại Lộc Ninh, tỉnh Bình Phước. Đại tá, AHLĐ Lê Xuân Bá nhớ lại: “Lúc đó anh em lao động hết sức với tinh thần tất cả vì miền Nam ruột thịt nên khẩn trương lắm. Anh em phải dùng xe ben chở đá để làm ngầm qua sông cho xe tăng đi được. Trong quá trình xây dựng, địch nhiều lần ném bom đánh phá ác liệt khiến 57 chiến sĩ của Trung đoàn và Tiểu đoàn Bộ binh 21 thuộc Sư đoàn 470 đã anh dũng hy sinh”. Sau khi ngầm và phà qua sông Sêrêpốk hoàn thành, các đoàn xe tăng, thiết giáp, xe cơ giới của các đơn vị bộ đội chủ lực đã cấp tốc tiến về các tỉnh Đông Nam bộ tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước. Với thành tích đặc biệt đó, ngày 3/6/1976, Sư đoàn 470 và Trung đoàn 4 Công binh được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân.

Những chiến công trên mặt trận mới

Sau ngày thống nhất đất nước, Lê Xuân Bá tiếp tục ở lại Trung đoàn 4 Công binh, Sư đoàn 470 thực hiện nhiệm vụ khôi phục hệ thống cầu, đường, hàn gắn vết thương chiến tranh ở Tây Nguyên, trọng tâm là sửa chữa đường giao thông và tham gia truy quét tàn binh Fulrô. Năm 1982, ông được bổ nhiệm chức vụ Sư đoàn trưởng Sư đoàn 470 thuộc Binh đoàn 12 với quân hàm Đại tá. Giai đoạn này, đơn vị thực hiện nhiều nhiệm vụ quan trọng, nổi bật là tham gia xây dựng các công trình lớn, có tính đột phá ở khu vực Tây Nguyên. Đặc biệt, để giải quyết tình trạng thiếu điện trầm trọng, năm 1984 tỉnh Đắk Lắk đã quyết định xây dựng thủy điện Đray H’linh trên sông Sêrêpốk với công suất 12MW. Vì việc thi công khó khăn, các đơn vị chuyên ngành không dám nhận. Bí thư Tỉnh ủy Đắk Lắk khi đó là ông Y Ngông Niê Kđăm đã tin tưởng và giao công trình cho Sư đoàn 470 thi công. Nhận thi công công trình trong điều kiện đầy gian khó và hiểm nguy, Sư đoàn 470 vừa phải canh phòng bảo vệ trước các hoạt động phá hoại của Fulrô, vừa làm việc trong điều kiện sinh hoạt hết sức kham khổ, thiếu thốn. Đại tá, AHLĐ Lê Xuân Bá nhớ lại: “Công trình thủy điện Đray H’linh nằm trên sông Sêrêpốk, hai bên bờ sông toàn đá, dọc 500m một phía toàn thác đá nên rất khó khăn. Vậy mà, trong vòng 6 năm miệt mài, bất chấp nắng mưa Tây Nguyên, Sư đoàn 470 đã hoàn thành một khối lượng công việc đồ sộ với nhiều sáng kiến hiệu quả. Công trình được khởi công ngày 30/4/1985 và khánh thành, phát điện sau 6 năm. Với thành tích xuất sắc trên mặt trận xây dựng đất nước, ngày 29/11/1990, Sư đoàn 470 và cá nhân Sư đoàn trưởng Lê Xuân Bá được phong tặng danh hiệu AHLĐ.

Hoàn thành công trình thủy điện Đray H’linh, Đại tá, AHLĐ Lê Xuân Bá cùng đơn vị lại tiếp tục tham gia xây dựng các công trình trọng điểm quốc gia, như: thủy điện Ya Ly, đường dây 500kV Bắc - Nam, thủy điện Buôn Kuốp, Quốc lộ 14... Ở mỗi công trình, Đại tá Lê Xuân Bá cùng đơn vị luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm, phát huy bản lĩnh kiên cường, dũng cảm của người lính “Bộ đội Cụ Hồ”, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao.

Dù ở vào cái tuổi “xưa nay hiếm” nhưng Đại tá, AHLĐ Lê Xuân Bá vẫn tích cực tham gia các hoạt động nghĩa tình đồng đội. Ông thường xuyên đứng ra tổ chức thăm hỏi, động viên đồng chí, đồng đội khó khăn và anh em thương bệnh binh. Đặc biệt, ông cùng các hội viên Hội Truyền thống bộ đội Trường Sơn tỉnh Đắk Lắk vận động kinh phí xây dựng Bia di tích đường Trường Sơn, khắc ghi công lao 57 liệt sĩ hy sinh trong quá trình xây bến ngầm, bến phà vượt sông Sêrêpốk. Tấm bia di tích ấy nay trở thành nơi gặp mặt hằng năm của những cựu chiến binh Trường Sơn tỉnh Đắk Lắk.