Hé lộ kính thiên văn lớn nhất thế giới giúp khám phá bí ẩn vũ trụ

Hình minh họa một phần của kính thiên văn MOTHRA.

Một kính thiên văn mới mang tên MOTHRA vừa bắt đầu được xây dựng tại Đài quan sát El Sauce, Chile. Đây là dự án thuộc Dragonfly FRO, sáng kiến nghiên cứu ra đời năm 2025 nhằm phát triển các thiết bị khoa học chuyên biệt. Kính thiên văn này được kỳ vọng sẽ hoàn tất và đi vào hoạt động cuối năm 2026.

MOTHRA nhận tài trợ từ ông Alex Gerko, nhà sáng lập kiêm CEO của Công ty XTX Markets (Anh), cùng sự hỗ trợ của Tổ chức Convergent Research (Mỹ). Các nhà khoa học cho rằng công trình sẽ mở ra hướng nghiên cứu mới về cấu trúc quy mô lớn của vũ trụ.

Thiết kế độc đáo: 1.140 ống kính Canon

Khác với kính thiên văn truyền thống sử dụng gương lớn, MOTHRA được cấu thành từ 1.140 ống kính telephoto Canon. Hệ thống này hoạt động như một khẩu độ phân tán, kết hợp hình ảnh kỹ thuật số để tạo thành một thấu kính tương đương đường kính khoảng 4,7m.

Thiết kế này mở rộng từ ý tưởng Dragonfly Telephoto Array, vốn chứng minh rằng cụm ống kính telephoto có thể phát hiện những cấu trúc vũ trụ mờ nhạt mà kính thiên văn thông thường bỏ sót.

MOTHRA còn được trang bị bộ lọc siêu hẹp nhằm cô lập ánh sáng yếu từ khí hydro trôi nổi giữa các thiên hà.

Ông Pieter van Dokkum, đồng sáng lập Dragonfly FRO, nhấn mạnh: “MOTHRA là kính thiên văn được thiết kế xoay quanh một ý tưởng duy nhất: Tối đa hóa khả năng phát hiện ánh sáng mờ nhạt của khí liên thiên hà”.

Hệ thống kính thiên văn MOTHRA đang trong quá trình xây dựng, quan sát dưới dải Ngân Hà tại Đài quan sát El Sauce ở Chile.

Mục tiêu: Vẽ bản đồ mạng lưới vũ trụ

Cosmic web là cấu trúc lớn nhất trong vũ trụ, gồm những sợi khí dài được hình thành bởi vật chất tối, liên kết các thiên hà qua khoảng cách khổng lồ. Các nhà khoa học tin rằng mạng lưới này xuất hiện sau Vụ Nổ Lớn (Big Bang) và phát triển thành dạng lưới trong hàng tỷ năm.

MOTHRA hướng tới việc phát hiện ánh sáng mờ của khí hydro trong mạng lưới này, từ đó giúp các nhà thiên văn trực tiếp vẽ bản đồ cosmic web và nghiên cứu cách vật chất di chuyển trong các sợi khí.

Ông Roberto Abraham, đồng sáng lập Dragonfly FRO, nhận định: “Đây là dự án tham vọng nhằm hiện thực hóa mong muốn lâu nay của giới thiên văn: Một phương thức thực tế để trực tiếp nhìn thấy mạng lưới vũ trụ”.

Mô hình tổ chức nghiên cứu mới

Dragonfly FRO hoạt động theo mô hình Focused Research Organization (FRO), khác biệt với phòng thí nghiệm học thuật truyền thống.

Các FRO vận hành giống như startup, tập trung giải quyết những nút thắt khoa học trong thời gian xác định, xây dựng công cụ và hạ tầng phục vụ cả lĩnh vực nghiên cứu.

Ông Alex Gerko cho biết: “Những thiết bị đột phá được phát triển nhanh chóng thường đòi hỏi cách tiếp cận mới cả về tổ chức lẫn kỹ thuật.”

Các nhà nghiên cứu kỳ vọng MOTHRA sẽ bắt đầu quan sát khoa học sau khi hoàn tất xây dựng vào năm 2026. Nếu thành công, đây sẽ là một trong những công cụ mang lại cái nhìn rõ ràng nhất về những cấu trúc mờ nhạt định hình vũ trụ.

Theo IE

Hải Yến