Hệ luỵ từ UAV xâm nhập khu vực cấm bay - Cách nào để ngăn chặn?

Gia tăng vi phạm khu vực cấm bay

UAV do Viettel nghiên cứu, phát triển. Ảnh: Viettel

Bên cạnh những lợi ích mà tàu bay không người lái (UAV), thiết bị bay điều khiển từ xa (drone) và các phương tiện bay siêu nhẹ mang lại, việc sử dụng UAV không đúng quy định, đặc biệt tại khu vực cảng hàng không, sân bay đang tiềm ẩn nhiều nguy cơ đe dọa trực tiếp đến an ninh, an toàn hàng không và trật tự, an toàn xã hội.

Mỗi khi UAV xuất hiện trong khu vực cất cánh, hạ cánh hoặc vùng tiếp cận của tàu bay, cơ quan điều hành bay buộc phải triển khai ngay các biện pháp khẩn cấp, như tạm dừng cất cánh, tạm ngừng tiếp nhận tàu bay hạ cánh, yêu cầu tàu bay bay chờ hoặc chuyển hướng sang sân bay dự bị nhằm bảo đảm an toàn tuyệt đối cho hoạt động bay.

Thực tế cho thấy, các vụ UAV xâm nhập khu vực cấm bay đã gây ra những thiệt hại rất lớn về kinh tế. Thống kê sơ bộ từ các hãng hàng không, trong hai đợt Tân Sơn Nhất tạm dừng hoạt động cất, hạ cánh tối 11-8 vừa qua, Vietnam Airlines có khoảng 64 chuyến bay bị ảnh hưởng, tác động hơn 10.000 hành khách các chuyến nội địa. Vietjet, Sun Phú Quốc và một số hãng khác cũng có khoảng 26 chuyến bay bị ảnh hưởng, với hàng nghìn hành khách.

Trước đó, đầu tháng 6-2026, sân bay Nội Bài (Hà Nội) và Cát Bi (Hải Phòng) liên tiếp ghi nhận các vật thể lạ xâm nhập vùng trời…

Một thống kê khác của VietnamAirlines, trong thời gian từ ngày 17 đến 24-2-2026, các sự cố liên quan đến UAV xâm nhập khu vực cấm bay gây thiệt hại khoảng 5,6 tỷ đồng, ảnh hưởng đến khoảng 9.200 hành khách do chậm chuyến, thay đổi lịch trình hoặc kéo dài thời gian chờ đợi. Riêng Cảng hàng không quốc tế Đà Nẵng ước tính thiệt hại lên tới hơn 10 tỷ đồng, chưa tính những tổn thất gián tiếp khác.

Đồng thời, các vụ việc còn khiến các đơn vị liên quan phải huy động nhiều nhân lực, phương tiện để truy tìm và xử lý đối tượng vi phạm.

Đăng ký UAV không đồng nghĩa với việc được cấp phép bay

Thiết bị, phương tiện bay không người lái (UAV) là một trong 22 sản phẩm công nghệ chiến lược. Ảnh: Tường Vi

Căn cứ các quy định của pháp luật, tổ chức, cá nhân sở hữu và sử dụng UAV phải thực hiện đầy đủ việc đăng ký phương tiện, đồng thời xin cấp phép bay trước khi tổ chức hoạt động.

Việc đã đăng ký UAV không đồng nghĩa với việc được phép bay; UAV chỉ được hoạt động khi có giấy phép của cơ quan có thẩm quyền và phải tuân thủ đúng phạm vi, khu vực, thời gian, độ cao ghi trong giấy phép.

Đối với hành vi điều khiển UAV xâm nhập khu vực cấm bay hoặc khu vực hạn chế bay của cảng hàng không, sân bay, người vi phạm có thể phải chịu đồng thời trách nhiệm hành chính, dân sự hoặc hình sự tùy theo tính chất, mức độ và hậu quả gây ra.

Trường hợp hành vi gây cản trở hoạt động bay hoặc uy hiếp nghiêm trọng an toàn hàng không, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội cản trở giao thông đường không theo Điều 278 Bộ luật Hình sự, với các mức hình phạt từ phạt tiền, cải tạo không giam giữ đến phạt tù; trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng có thể bị phạt tù đến 15 năm.

Ngay cả khi hậu quả đặc biệt nghiêm trọng chưa xảy ra, nhưng hành vi có khả năng dẫn đến các hậu quả nếu không được ngăn chặn kịp thời, người thực hiện vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với mức phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 50 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm. Quy định này áp dụng đối với các tình huống UAV xâm nhập khu vực tiếp cận, cất cánh hoặc hạ cánh của tàu bay, khi nguy cơ va chạm là hiện hữu dù tai nạn chưa xảy ra.

Theo Cổng thông tin điện tử Bộ Công an, trước tình trạng UAV xâm nhập khu vực cấm bay có chiều hướng gia tăng, bên cạnh việc tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật, lực lượng Công an đã nghiên cứu, ứng dụng các giải pháp kỹ thuật phát hiện, giám sát, cảnh báo và chế áp UAV hoạt động trái quy định tại khu vực cảng hàng không, sân bay. Đồng thời, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng để xác minh, điều tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật.

Khi phát hiện UAV hoặc vật thể bay hoạt động trái phép gần cảng hàng không, sân bay, người dân cần kịp thời thông báo cho cơ quan công an, quân sự hoặc cơ quan quản lý cảng hàng không để xử lý…

Có thể dùng chip phát hiện UAV xâm nhập

CT Group cùng đối tác Airbility của Hàn Quốc thử nghiệm mẫu UAV vận tải hạng nặng tại sân bay Boryeong (Hàn Quốc). Ảnh: Tường Vy

Thông tin từ Công ty cổ phần tập đoàn CTGroup, trong bối cảnh UAV phát triển nhanh chóng và tình trạng UAV hoạt động tự phát, xâm nhập khu vực lân cận sân bay có dấu hiệu gia tăng, CT Group đã đề xuất Bộ Công an giải pháp công nghệ chip vi xử lý, đăng kiểm UAV.

Bộ chip sẽ gồm các module tích hợp các quy định về UAV, phát tín hiệu kiểm soát đăng kiểm từ xa và truyền dữ liệu về Trung tâm Dữ liệu quốc gia.

Trong đó, Module MCU đảm nhiệm chức năng điều khiển, thực thi các thuật toán an toàn bay, hàng rào địa lý ảo, nhận dạng bắt buộc và các cơ chế kiểm soát theo quy định pháp luật.

Module memory bảo mật tích hợp cơ sở dữ liệu số hóa toàn bộ quy định pháp luật, vùng cấm bay, hành lang bay và các tham số quản lý được cập nhật định kỳ, đồng thời có cơ chế mã hóa và chống can thiệp.

Module RF chuyên dụng phát tín hiệu nhận dạng và đăng kiểm từ xa, đồng thời truyền dữ liệu hoạt động theo thời gian thực về Trung tâm Dữ liệu quốc gia thông qua hạ tầng mạng bảo mật.

Theo CT Group, tất cả UAV được kiểm soát chặt chẽ từ không gian bay, tuyến bay, đến việc truyền dữ liệu vàtuân thủ pháp luật một cách tự động. Khi có tình huống khẩn cấp, cơ quan chức năng có thể dùng chip này để điều khiển toàn bộ UAV.

Về cơ chế tài chính, CT Group đề xuất mô hình đầu tư xã hội hóa. Trong đó, doanh nghiệp chủ động bỏ vốn nghiên cứu, thiết kế và sản xuất bộ chip độc quyền, đồng thời xin phép đầu tư và vận hành hệ thống trung tâm đăng kiểm UAV theo cơ chế dịch vụ công - tư (PPP). Nguồn thu từ hoạt động đăng kiểm, cấp chứng nhận và dịch vụ dữ liệu quản lý sẽ là cơ sở để hoàn vốn cho chi phí thiết kế, chế tạo bộ chip.