Hé mở bí mật vũ khí của Hoàng đế Quang Trung: Từ tư duy quân sự thiên tài đến đại thắng Kỷ Dậu 1789

Hành quân thần tốc giành chiến thắng vang dội

Trong lịch sử của dân tộc, đại thắng Kỷ Dậu 1789 thường gắn với hình ảnh cuộc hành quân thần tốc từ Phú Xuân ra Thăng Long và những trận đánh liên tiếp trong thời gian ngắn của nghĩa quân Tây Sơn. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn chiến thắng này như kết quả của yếu tố bất ngờ hay tinh thần quyết chiến, sẽ khó lý giải đầy đủ quy mô và mức độ sụp đổ nhanh chóng của đạo quân Thanh.

Theo nhiều tư liệu, khi Hoàng đế Quang Trung tiến quân ra Bắc, lực lượng Tây Sơn đã dừng lại ở Nghệ An và Thanh Hóa trong khoảng mười ngày để củng cố và tăng cường quân số. Việc này không thể không lọt vào tầm quan sát của đối phương.

Mô hình thiết kế và cách thức chiến đấu của vũ khí của nghĩa quân Tây Sơn dưới sự chỉ huy của Hoàng đế Quang Trung.

Trên thực tế, quân Thanh đã huy động lực lượng lớn, xây dựng hệ thống đồn lũy, lập cầu phao qua sông Hồng, bố trí quân ở cả hai bờ và duy trì liên lạc giữa các cánh quân.

Đó là đội quân từng tham gia nhiều chiến dịch lớn của triều Thanh, có tổ chức và kỷ luật. Vì vậy, việc lực lượng này bị đánh bại trong thời gian rất ngắn đặt ra yêu cầu phải tìm kiếm những cách lý giải sâu hơn, vượt ra ngoài các nguyên nhân mang tính giản đơn.

Những năm gần đây, từ các nghiên cứu liên ngành, trong đó có phân tích của kỹ sư Vũ Đình Thanh – chuyên gia kỹ thuật trong lĩnh vực công nghiệp quốc phòng, một hướng tiếp cận mới đối với Đại thắng Kỷ Dậu 1789 đã được gợi mở.

Phương pháp được sử dụng là đối chiếu các mô tả trong sử liệu với tri thức khoa học hiện đại, đặc biệt là vật lý và hóa học. Cách tiếp cận này xem khoa học như một công cụ hỗ trợ giải mã lịch sử, bởi các định luật tự nhiên là những hằng số không thay đổi theo thời gian.

Kỹ sư Vũ Đình Thanh cùng Thượng tướng, Viện sĩ, Tiến sĩ, Anh hùng lực lượng Vũ trang Nhân dân, nguyên Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Nguyễn Huy Hiệu (Ảnh: NVCC).

Trong chính sử của cả nhà Thanh và nhà Nguyễn, hình ảnh về “lửa” xuất hiện với mật độ dày: lửa cháy dữ dội, khó dập tắt; khói gây ngạt; có nơi lửa vẫn cháy trên mặt nước. Những chi tiết này, nếu chỉ nhìn bằng tư duy tiền khoa học, dễ bị xem là cường điệu. Tuy nhiên, khi đặt trong bối cảnh khoa học hiện đại, chúng lại trở nên đáng chú ý.

Theo phân tích, hỏa lực được quân Tây Sơn sử dụng có thể tạo ra nhiệt lượng lớn, sinh khói dày và làm suy giảm nhanh lượng ô xy trong không gian kín hoặc bán kín. Trong điều kiện đó, đối phương không chỉ chịu tác động của hỏa hoạn, mà còn rơi vào trạng thái ngạt thở, rối loạn sinh lý và hoảng loạn tâm lý.

Tư duy quân sự thiên tài của Hoàng đế Quang Trung

Tại khu vực Đống Đa -Khương Thượng, nơi quân của Sầm Nghi Đống cố thủ, sử sách ghi nhận số lượng lớn binh lính tử vong trong thời gian ngắn. Đáng chú ý, nhiều trường hợp không có dấu vết giao chiến trực diện. Dưới góc nhìn khoa học, hiện tượng này phù hợp với kịch bản tác động của hỏa lực trong không gian kín, kết hợp giữa nhiệt, khói và sự thiếu hụt ô-xy.

Ở đồn Ngọc Hồi, các mô tả về “hỏa tiễn, hỏa châu bắn tới tấp” cho thấy cách đánh có tính toán, sử dụng hỏa lực để làm suy yếu đối phương trước khi tổ chức tiến công trực diện.

Hình mô phỏng chiến binh Tây Sơn dùng ống hỏa hổ bắn khối hỗn hợp nhựa thông trộn dầu mỏ, phốt pho vào địch, khối này đập vào giặc vỡ tung, tung hỗn hợp trên vào không khí rồi nhờ phốt pho lập tức tự cháy nhấn chìm giặc trong biển lửa.

Thay vì xung phong ngay từ đầu, quân Tây Sơn đã tạo ra một môi trường chiến đấu bất lợi, khiến quân Thanh buộc phải rời bỏ đồn lũy trong trạng thái rối loạn và nhanh chóng mất khả năng kháng cự. Trên mặt trận sông Hồng, sử nhà Thanh ghi lại hình ảnh “tượng trận đốt cháy”, phản ánh tính chất đặc biệt của cuộc giao tranh.

Dù hy vọng dùng nước để hạn chế hỏa lực, đội hình quân Thanh vẫn lâm vào tình trạng hỗn loạn nghiêm trọng. Nhiều nguồn tư liệu cùng ghi nhận việc binh lính thiệt mạng trên sông với số lượng lớn.

Từ những phân tích trên, Hoàng đế Quang Trung hiện lên như một nhà cầm quân có tư duy tổng hợp sâu sắc. Ông không chỉ giỏi tổ chức hành quân và truyền cảm hứng cho binh sĩ, mà còn biết kết hợp hỏa lực, bộ binh và các phương tiện chiến đấu một cách linh hoạt, hiệu quả.

Việc phối hợp nhịp nhàng giữa hỏa lực và tiến công trực diện, giữa các binh chủng khác nhau, cho thấy trình độ tổ chức chiến tranh cao, phù hợp với điều kiện thực tế của Đại Việt cuối thế kỷ XVIII.

Đại thắng mùa Xuân Kỷ Dậu 1789, nhìn từ các nghiên cứu tiếp cận khoa học, không chỉ là chiến thắng của lòng yêu nước và ý chí quật cường, mà còn là chiến thắng của trí tuệ, của nền tri thức bản địa và tư duy quân sự sáng tạo.

Việc tiếp tục nghiên cứu, lý giải sâu hơn về chiến thắng này không nhằm thay đổi những giá trị lịch sử đã được khẳng định, mà nhằm làm giàu thêm nhận thức của chúng ta về quá khứ.

Qua đó, lịch sử không chỉ được ghi nhớ như ký ức hào hùng, mà còn trở thành nguồn cảm hứng cho suy ngẫm về vai trò của tri thức và khoa học trong sự nghiệp bảo vệ và xây dựng đất nước hôm nay.

Trang Anh