Hồn xuân Bắc bộ qua những lễ hội truyền thống

Mùa xuân từ lâu đã được xem là thời điểm linh thiêng nhất trong năm. Đó là lúc con người hướng về cội nguồn, cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, gia đình ấm no, hạnh phúc. Chính vì vậy, phần lớn các lễ hội lớn ở miền Bắc đều diễn ra vào những ngày đầu năm, tập trung nhiều nhất trong tháng Giêng Âm lịch. Mỗi lễ hội mang một sắc thái riêng, phản ánh bản sắc văn hóa vùng miền, từ tín ngưỡng dân gian, Phật giáo, lịch sử dựng nước - giữ nước, cho đến nghệ thuật dân gian và sinh hoạt cộng đồng.

Lễ hội chùa Hương - nét đẹp văn hóa tâm linh tiêu biểu mỗi độ xuân về. Ảnh: Internet

Lễ hội chùa Hương - Hành trình về miền Phật tích

Lễ hội chùa Hương là một trong những lễ hội mùa xuân lớn và nổi tiếng bậc nhất ở miền Bắc. Lễ hội kéo dài từ mùng 6 tháng Giêng đến hết tháng 3 Âm lịch, thu hút hàng triệu lượt du khách và Phật tử mỗi năm.

Gắn liền với lễ hội chùa Hương là tín ngưỡng dân gian thờ Chúa Ba Diệu Thiện. Theo truyền thuyết, công chúa Diệu Thiện đã tu hành tại Hương Sơn, sau chín năm đắc đạo thành Phật, phổ độ chúng sinh. Thời điểm công chúa đắc đạo vào mùa xuân - khi vạn vật sinh sôi, hoa cỏ đâm chồi - càng làm tăng thêm ý nghĩa thiêng liêng của lễ hội.

Lễ hội chùa Hương gồm hai phần: phần lễ và phần hội. Phần lễ mở đầu bằng lễ khai sơn vào mùng 6 tháng Giêng tại làng Yến Vỹ và làng Phú Yên, mang ý nghĩa tạ ơn thần núi, mở cửa rừng, mở cửa chùa, cầu mong một năm mới an lành, no đủ. Bên cạnh đó là các nghi lễ dâng hương, tưởng niệm tổ tiên, vua Hùng, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của người Việt.

Phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều hoạt động văn hóa truyền thống như chèo thuyền trên suối Yến, hát chầu văn, hát xẩm, hát chèo, leo núi hành hương… Du khách đến với chùa Hương không chỉ được hòa mình vào không khí lễ hội tưng bừng mà còn có dịp thưởng ngoạn cảnh sắc thiên nhiên hữu tình, khám phá hệ thống hang động nổi tiếng như động Hương Tích, động Tiên Sơn, hang Luồn, cùng các công trình tâm linh linh thiêng như chùa Thiên Trù, đền Trình, chùa Giải Oan.

Lễ hội Yên Tử - Dấu ấn Phật giáo Trúc Lâm

Trong số các lễ hội mùa xuân nổi tiếng ở miền Bắc, lễ hội Yên Tử giữ vị trí đặc biệt bởi đây là trung tâm Phật giáo lớn của Việt Nam. Lễ hội diễn ra từ mùng 10 tháng Giêng đến hết tháng 3 Âm lịch. Dù không xác định chính xác thời điểm khởi nguồn, nhưng từ thế kỷ XVII - XVIII, Yên Tử đã trở thành chốn linh sơn hội tụ tinh hoa Phật giáo, đặc biệt gắn liền với Phật hoàng Trần Nhân Tông - vị vua anh minh đã sáng lập thiền phái Trúc Lâm mang đậm bản sắc Việt.

Lễ hội Yên Tử vì thế mang ý nghĩa sâu sắc trong việc tôn vinh các giá trị lịch sử, văn hóa và tinh thần dân tộc.

Lễ hội được tổ chức long trọng với các nghi lễ trang nghiêm dưới chân núi, sau đó là hành trình hành hương lên chùa Đồng trên đỉnh Yên Tử. Trên đường đi, du khách có cơ hội chiêm bái các điểm tâm linh nổi tiếng như chùa Hoa Yên, am Ngọa Vân, tháp Huệ Quang; tham gia các nghi lễ cầu quốc thái dân an, thỉnh chuông, gióng trống đầu năm; thưởng thức ẩm thực chay, trà Yên Tử thanh tịnh, đậm chất thiền.

Màn trống hội đặc sắc trong lễ khai mạc Lễ hội đền Trần. Ảnh: Internet

Lễ hội khai ấn đền Trần - Khát vọng công danh, thái bình

Lễ hội khai ấn đền Trần diễn ra tại Khu di tích lịch sử - văn hóa đền Trần từ đêm 14 rạng sáng ngày 15 tháng Giêng Âm lịch. Đây là một trong những lễ hội mang tính tâm linh - lịch sử độc đáo bậc nhất ở miền Bắc.

Trước ngày khai ấn, nhiều nghi lễ quan trọng được tổ chức như rước kiệu Ngọc Lộ, rước nước, tế cá. Đỉnh điểm của lễ hội là nghi thức rước kiệu ấn và lễ khai ấn thiêng liêng diễn ra trong đêm 14 tháng Giêng. Sáng rằm tháng Giêng, ấn được phát cho nhân dân và du khách tại các khu vực trong quần thể di tích.

Lễ khai ấn đền Trần mang ý nghĩa cầu mong quốc thái dân an, xã tắc thịnh trị, đồng thời gửi gắm ước vọng về công danh, sự nghiệp, học hành hanh thông. Chính vì vậy, mỗi năm lễ hội thu hút đông đảo người dân từ khắp nơi về chiêm bái, xin ấn. Bên cạnh giá trị tâm linh, lễ hội còn là dịp để du khách khám phá kiến trúc cổ kính thời Trần và thưởng thức những món ăn đặc trưng của địa phương như phở bò, bánh cuốn.

Hội Lim - Không gian quan họ giữa mùa xuân

Hội Lim được tổ chức vào ngày 13 tháng Giêng Âm lịch - cái nôi của dân ca quan họ. Đây là lễ hội mang đậm sắc màu văn hóa nghệ thuật dân gian, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước.

Điểm nổi bật của hội Lim là những làn điệu quan họ mượt mà được trình diễn bởi các liền anh, liền chị trong trang phục truyền thống, hát đối đáp trên thuyền, trên sân đình hay dưới gốc đa đầu làng. Không chỉ thưởng thức, du khách còn có cơ hội giao lưu, học hát quan họ, cảm nhận nét tinh tế trong văn hóa ứng xử của người Kinh Bắc.

Bên cạnh đó, hội Lim còn có nhiều trò chơi dân gian như đánh đu, chọi gà, cùng những món ẩm thực truyền thống nổi tiếng như bánh phu thê, góp phần tạo nên không gian lễ hội đậm đà bản sắc.

Lễ hội đền Hùng - Hành trình về cội nguồn dân tộc

Khác với nhiều lễ hội mùa xuân diễn ra trong tháng Giêng, lễ hội đền Hùng được tổ chức vào tháng 3 Âm lịch, từ ngày 8 đến ngày 11/3. Đây là lễ hội có quy mô lớn, mang ý nghĩa thiêng liêng nhất đối với người Việt.

Lễ hội nhằm tưởng nhớ công lao dựng nước của các vua Hùng - tổ tiên chung của dân tộc. Nghi lễ trọng tâm là lễ dâng hương tại đền Thượng, sau đó là các hoạt động văn hóa truyền thống như hát xoan, múa trống đồng, gói bánh chưng, giã bánh giầy. Lễ hội đền Hùng không chỉ là sự kiện văn hóa - tâm linh mà còn là biểu tượng của tinh thần đoàn kết, lòng tự hào dân tộc.

Lễ hội gò Đống Đa - Âm vang chiến thắng

Diễn ra vào mùng 5 tháng Giêng Âm lịch, lễ hội gò Đống Đa, là lễ hội lịch sử tiêu biểu, tưởng nhớ chiến công hiển hách của vua Quang Trung - Nguyễn Huệ trong cuộc đại phá quân Thanh.

Lễ hội mở đầu bằng nghi thức dâng hương tại đền thờ vua Quang Trung, tiếp đến là các màn tái hiện trận đánh Đống Đa hào hùng với sự tham gia của hàng trăm diễn viên quần chúng. Bên cạnh đó là các hoạt động văn nghệ dân gian, trò chơi truyền thống và tham quan Bảo tàng Quang Trung, giúp du khách hiểu sâu hơn về một giai đoạn oanh liệt của lịch sử dân tộc.

Người dân đi lễ cầu lộc đầu năm tại đền Bà Chúa Kho. Ảnh: Internet

Lễ hội Bà Chúa Kho - Tín ngưỡng cầu tài đầu năm

Lễ hội Bà Chúa Kho diễn ra từ ngày 1 đến ngày 10 tháng Giêng Âm lịch tại đền Bà Chúa Kho. Đây là lễ hội tâm linh đặc trưng của vùng Kinh Bắc, gắn liền với tín ngưỡng cầu tài, cầu lộc đầu năm.

Lễ hội được tổ chức trang nghiêm với các nghi lễ dâng nước, dâng rượu, báo cầu đầu năm. Người dân và du khách đến đền không chỉ để chiêm bái mà còn gửi gắm ước nguyện về một năm làm ăn thuận lợi, cuộc sống ấm no, sung túc.

Lễ hội chợ Viềng - Phiên chợ cầu may độc đáo

Chợ Viềng diễn ra vào đêm mùng 7 rạng sáng mùng 8 tháng Giêng Âm lịch, là một phiên chợ đặc biệt mang đậm yếu tố tâm linh. Người dân quan niệm “mua may, bán rủi”, vì vậy đến chợ Viềng thường không mặc cả, coi đó là cách cầu mong may mắn cho cả người mua lẫn người bán.

Chợ họp trong không khí nô nức, tấp nập, bày bán đủ loại hàng hóa từ nông cụ, cây cảnh đến đồ cổ, đồ gia dụng, tạo nên một không gian văn hóa dân gian độc đáo hiếm có.

Trung Anh