Hệ quả nghiêm trọng với Iran sau cái chết của ông Larijani

Ali Larijani, người đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao của Iran, đã thiệt mạng trong vụ không kích của Israel ngày 17/3/2026. Ảnh: New York Times.

Theo tờ New York Times, ông Ali Larijani, quan chức an ninh hàng đầu của Iran, được biết đến là người có khả năng dung hòa giữa các thành phần quân sự cứng rắn và các phe chính trị ôn hòa hơn trong nước. Cái chết của ông trong một cuộc không kích của Israel ngày 17/3 có thể mở đường cho quân đội thắt chặt quyền kiểm soát hệ thống cầm quyền.

Ông Larijani, người đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, trên thực tế đã trở thành lãnh đạo đất nước sau khi các cuộc không kích của Mỹ và Israel giết chết hầu hết các nhân vật cấp cao trong chính phủ và quân đội ngay từ đầu cuộc chiến. Ông được cho là người được Ali Khamenei – lãnh tụ tối cao đã thiệt mạng trong giai đoạn đầu của cuộc chiến – tin tưởng.

Trong những tháng gần đây, vai trò của ông Larijani ngày càng mở rộng, bao gồm cả việc giám sát cuộc trấn áp mạnh tay đối với các cuộc biểu tình chống chính phủ hồi tháng 1. Ông cũng đóng vai trò liên lạc với các đồng minh và các nước láng giềng, đồng thời chuẩn bị cho Iran đối đầu quân sự với Mỹ.

Dù là một chính trị gia bảo thủ kỳ cựu, ông Larijani vẫn được xem là một nhân vật tương đối thực dụng trong một hệ thống ngày càng bị chi phối bởi các phe cứng rắn. Trong nội bộ, ông đã thúc đẩy việc lựa chọn một lãnh tụ tối cao mới mang tính ôn hòa hơn để thay thế ông Khamenei.

Tuy nhiên, ông đã thất bại trong nỗ lực này khi con trai của lãnh tụ tối cao, Mojtaba Khamenei, được chọn kế nhiệm cha mình.

Nhận định về cái chết của ông Larijani, chuyên gia an ninh Iran Hamidreza Azizi cho rằng: “Điều này đồng nghĩa với việc hệ thống sẽ bị quân sự hóa sâu hơn nữa”. Ông nhấn mạnh rằng kỹ năng của ông Larijani rất quan trọng trong việc tạo đồng thuận giữa các tầng lớp lãnh đạo sau chiến tranh.

“Giờ đây khi mọi thứ dường như nằm trong tay giới tinh hoa quân sự, rất khó để hình dung họ có thể đưa ra những ý tưởng linh hoạt hay chấp nhận quan điểm của phía đối lập nhằm chấm dứt chiến tranh”, chuyên gia Azizi nói.

Ông Azizi cũng bày tỏ sự khó hiểu về chiến lược của Israel khi liên tục loại bỏ các nhân vật chính trị cấp cao của Iran.

“Quá trình ‘loại bỏ tầng lớp lãnh đạo’ này, mỗi tầng bị xóa bỏ thì tầng tiếp theo sẽ càng cứng rắn hơn", ông nhận định.

Ông Larijani có quan hệ chặt chẽ với hai đồng minh quan trọng của Iran là Nga và Trung Quốc. Ông đã nhiều lần đến Moskva để gặp Tổng thống Vladimir Putin nhằm thảo luận về các cuộc đàm phán hạt nhân với Mỹ. Ông cũng là người dẫn dắt các cuộc đàm phán với Trung Quốc, dẫn đến thỏa thuận hợp tác chiến lược kéo dài 25 năm, trong đó Bắc Kinh cam kết đầu tư tới 400 tỷ USD vào Iran và được mua dầu với giá ưu đãi.

Trước khi chiến tranh nổ ra, ông cũng đã tới Oman và Qatar để gặp gỡ lãnh đạo các nước này.

Ông Larijani từng phản đối việc ông Mojtaba Khamenei kế nhiệm vị trí lãnh tụ tối cao và đã vận động hội đồng giáo sĩ xem xét một lựa chọn ôn hòa hơn – như một tín hiệu cho người dân Iran và cộng đồng quốc tế rằng đất nước đang thay đổi theo hướng bớt cứng rắn.

Tuy nhiên, cái chết của ông có thể sẽ tiếp thêm sức mạnh cho phe cứng rắn và các tướng lĩnh thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng, những người tin rằng để tồn tại, chế độ cần phải tăng cường các biện pháp cứng rắn thay vì thể hiện sự linh hoạt.

Vụ ám sát ông Ali Larijani là một đòn giáng mạnh vào Iran. Ông Larijani nổi tiếng là người thực dụng và có tầm ảnh hưởng đặc biệt trong giới chính trị và quân sự Iran, ông có khả năng làm việc vượt qua những chia rẽ phe phái. Ông từng phụ trách các cuộc đàm phán hạt nhân với Mỹ trước chiến tranh và được xem là người có thể trở thành "Delcy của Iran", một người có thể đàm phán với Mỹ để chấm dứt chiến sự theo cách tương tự như bà Delcy Rodríguez của Venezuela đã làm sau khi Tổng thống Nicolás Maduro bị chính quyền Mỹ bắt giữ.

Trong khi đó, quân đội Israel ngày 17/3 cho biết họ tiếp tục không kích Tehran, sau khi nhắm vào thêm nhiều lãnh đạo cấp cao của Iran trong đêm 16/3.

Cùng ngày, nhiều vụ tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái tiếp tục được ghi nhận tại khu vực Vịnh Ba Tư. Chính quyền Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất cho biết họ đã đánh chặn 10 tên lửa đạn đạo và 45 UAV được phóng từ Iran. Mảnh vỡ từ một tên lửa bị đánh chặn đã khiến một công dân Pakistan thiệt mạng.

Qatar và Saudi Arabia cũng báo cáo các vụ đánh chặn tương tự, trong khi Kuwait cho biết hai nhân viên y tế bị thương do mảnh vỡ rơi trúng một trung tâm cấp cứu.

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc