Hẹn mùa bội thu trên cánh đồng Tân An

Canh tác theo đề án

Nếu trước đây nhiều nông dân quan niệm gieo sạ càng dày, bón càng nhiều phân, phun càng nhiều thuốc thì càng bảo đảm năng suất, đến hôm nay trên những cánh đồng Tân An, suy nghĩ ấy đang dần thay đổi. Sự chuyển biến không bắt đầu từ máy móc hay thiết bị hiện đại mà từ việc người dân tiếp cận phương thức sản xuất theo Đề án phát triển bền vững 1 triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp, lấy hiệu quả kinh tế, chất lượng hạt gạo và bảo vệ môi trường làm mục tiêu.

Là địa phương có sản xuất lúa giữ vai trò chủ lực trong cơ cấu kinh tế, xã Tân An xác định tham gia Đề án là hướng đi tất yếu trước áp lực của biến đổi khí hậu, chi phí vật tư ngày càng tăng và yêu cầu ngày càng cao của thị trường xuất khẩu. Vì vậy, địa phương phối hợp ngành chuyên môn, hợp tác xã và doanh nghiệp đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn, hướng dẫn nông dân áp dụng đồng bộ các quy trình canh tác của Đề án như "1 phải 5 giảm", "3 giảm 3 tăng", tưới ngập khô xen kẽ, giảm lượng giống gieo sạ, giảm phân bón hóa học, giảm thuốc bảo vệ thực vật, tăng cường cơ giới hóa, ghi chép nhật ký sản xuất và từng bước thực hiện các giải pháp giảm phát thải.

Đồng chí La Hồng Phong - Bí thư Đảng ủy Tân An phát biểu trong một hội nghị

Sự thay đổi nhanh chóng lan tỏa trên đồng ruộng. Vụ Đông Xuân 2025-2026, diện tích áp dụng "3 giảm 3 tăng" đạt 2.447,5ha, chiếm hơn 96% diện tích gieo trồng; diện tích thực hiện "1 phải 5 giảm" đạt 1.810ha; diện tích áp dụng các giải pháp tiết kiệm nước đạt gần 2.424ha, tương đương hơn 95% diện tích sản xuất. Những con số này cho thấy phương thức canh tác theo Đề án đã vượt ra khỏi phạm vi mô hình trình diễn để trở thành hướng sản xuất của phần lớn nông dân địa phương.

Để đạt kết quả đó, chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, xã Tân An phối hợp tổ chức nhiều lớp tập huấn sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại các Hợp tác xã Nông nghiệp Tân Hậu A2, Tân Phú A1 và Tân Phú A2, giúp nông dân nắm vững quy trình kỹ thuật trước khi áp dụng trên đồng ruộng.

Là một trong những hộ tham gia Đề án từ những vụ đầu, ông Trương Văn Bới (thành viên Hợp tác xã Nông nghiệp Tân Phú A1) nhớ lại thời điểm cán bộ kỹ thuật hướng dẫn giảm gần một nửa lượng giống gieo sạ, nhiều người còn băn khoăn vì sợ lúa thưa, ít nhánh, năng suất giảm. Tuy nhiên, sau vài vụ sản xuất, thực tế đã chứng minh điều ngược lại.

Theo ông Bới, khi gieo sạ đúng mật độ và áp dụng đầy đủ quy trình kỹ thuật của Đề án, cây lúa khỏe hơn, ít sâu bệnh, giảm đáng kể số lần phun thuốc bảo vệ thực vật. Chi phí đầu tư giảm nhưng năng suất vẫn ổn định, chất lượng hạt lúa được nâng lên và lợi nhuận sau mỗi vụ cao hơn trước.

Cùng với việc giảm giống và vật tư đầu vào, nhiều hộ dân ở Tân An cũng từ bỏ tập quán đốt rơm rạ sau thu hoạch. Rơm được thu gom để trồng nấm, sản xuất phân hữu cơ hoặc cày vùi kết hợp chế phẩm sinh học nhằm cải tạo đất. Trên nhiều cánh đồng, máy sạ hàng, máy gặt đập liên hợp và thiết bị bay không người lái phục vụ phun thuốc ngày càng được sử dụng phổ biến, góp phần giảm chi phí lao động và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Canh tác lúa theo Đề án, nông dân thu lợi nhuận cao, chi phí giảm đáng kể

Ông Dương Văn Nghĩa - một nông dân tham gia Đề án cho biết, trước đây bà con thường chỉ quan tâm đến sản lượng nên tăng lượng giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật để "ăn chắc". Sau khi được tập huấn và trực tiếp áp dụng quy trình canh tác mới, người dân nhận ra lợi nhuận không phụ thuộc hoàn toàn vào sản lượng mà được quyết định bởi tổng chi phí đầu tư và giá trị hạt lúa bán ra.

Theo đánh giá của địa phương, việc áp dụng đồng bộ các giải pháp của Đề án giúp chi phí sản xuất giảm từ 15 đến 25%, lượng phân bón hóa học giảm khoảng 20 đến 30%, năng suất vẫn duy trì từ 6,8 đến 7,5 tấn/ha, trong khi lợi nhuận tăng thêm từ 3,5 đến 6 triệu đồng/ha mỗi vụ. Những kết quả này cho thấy, sản xuất theo Đề án không chỉ góp phần giảm phát thải mà còn mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt, từng bước chuyển người nông dân từ tư duy chạy theo sản lượng sang tư duy làm nông nghiệp theo chuỗi giá trị.

Thông qua hợp tác xã, nông dân còn được tiếp cận quy trình kỹ thuật thống nhất, hỗ trợ ghi chép nhật ký sản xuất, liên kết với doanh nghiệp tiêu thụ và từng bước hình thành vùng nguyên liệu tập trung phục vụ chế biến, xuất khẩu. Giá trị lớn nhất mà Đề án mang lại vì thế không chỉ là diện tích tham gia hay lợi nhuận tăng thêm sau mỗi vụ lúa, mà là sự thay đổi trong tư duy sản xuất. Khi người nông dân chủ động tiếp nhận cái mới, những tiến bộ khoa học kỹ thuật và chính sách hỗ trợ của Nhà nước mới thực sự phát huy hiệu quả, tạo nền tảng để Tân An phát triển vùng lúa chất lượng cao, phát thải thấp theo hướng bền vững.

Lợi nhuận từ đổi mới

Những chuyển biến trong phương thức canh tác nhanh chóng mang lại kết quả rõ rệt. Điều đáng ghi nhận không nằm ở việc chạy theo năng suất cao hơn, mà ở chỗ người trồng lúa tạo ra nhiều giá trị hơn trên cùng một đơn vị diện tích. Khi sản xuất được tổ chức theo các quy trình của Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp, chi phí đầu tư giảm, chất lượng hạt gạo được nâng lên, môi trường canh tác được cải thiện và lợi nhuận của nông dân tăng lên qua từng vụ sản xuất.

Ông Nguyễn Trần Tuấn Trinh (Phó Chủ tịch UBND xã Tân An) cho biết, việc địa phương quyết tâm tham gia Đề án xuất phát từ thực tế sản xuất lúa vẫn là ngành kinh tế chủ lực, nhưng phương thức canh tác truyền thống đã bộc lộ nhiều hạn chế. Chi phí đầu vào ngày càng tăng, biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, trong khi các thị trường xuất khẩu liên tục nâng cao tiêu chuẩn về chất lượng và môi trường. Nếu không chuyển đổi kịp thời, hạt gạo sẽ khó nâng cao sức cạnh tranh, còn người nông dân sẽ đối mặt với nhiều rủi ro hơn.

Khi gieo sạ đúng mật độ và áp dụng đầy đủ quy trình kỹ thuật, cây lúa khỏe hơn và ít sâu bệnh

Theo ông Trinh, mục tiêu của địa phương không chỉ dừng ở việc xây dựng vùng sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp mà còn hình thành vùng nguyên liệu tập trung gắn với doanh nghiệp tiêu thụ. Khi sản xuất được tổ chức theo chuỗi giá trị, từ cung ứng vật tư, hướng dẫn kỹ thuật đến thu mua, chế biến và tiêu thụ, người trồng lúa sẽ yên tâm đầu tư sản xuất, hạn chế tình trạng được mùa mất giá.

Tuy nhiên, quá trình triển khai Đề án vẫn còn không ít khó khăn. Một số khu vực nội đồng chưa có hệ thống thủy lợi thật sự đồng bộ nên việc điều tiết nước theo quy trình ngập khô xen kẽ chưa đạt hiệu quả như mong muốn. Đây là khâu quan trọng vì quản lý nước hợp lý, vừa tiết kiệm chi phí sản xuất, vừa góp phần giảm phát thải khí mê tan.

Bên cạnh đó, việc thay đổi tập quán canh tác nhiều năm cũng cần thêm thời gian. Dù phần lớn nông dân đã mạnh dạn áp dụng quy trình mới, nhưng vẫn còn một số hộ với tâm lý e ngại khi giảm lượng giống gieo sạ hoặc cắt giảm phân bón, thuốc bảo vệ thực vật. Mối liên kết giữa hợp tác xã và doanh nghiệp tiêu thụ tuy đã hình thành nhưng chưa thật sự bền vững, nhiều hợp đồng bao tiêu vẫn được ký theo từng vụ nên chưa tạo được động lực đầu tư lâu dài cho cả nông dân và doanh nghiệp.

Để tháo gỡ những khó khăn đó, xã Tân An tiếp tục hoàn thiện hệ thống thủy lợi nội đồng, nâng cấp các trạm bơm điện, nạo vét kênh mương, đồng thời mở rộng diện tích tham gia Đề án theo lộ trình của tỉnh. Địa phương cũng củng cố năng lực quản trị hợp tác xã để trở thành đầu mối cung ứng dịch vụ đầu vào, hướng dẫn kỹ thuật và kết nối doanh nghiệp tiêu thụ, từng bước hình thành chuỗi giá trị lúa gạo bền vững.

Song song đó, xã đẩy mạnh chuyển đổi số trong sản xuất nông nghiệp thông qua ứng dụng nhật ký sản xuất điện tử, truy xuất nguồn gốc, quản lý mã số vùng trồng và từng bước đo đạc lượng phát thải. Đây là những yêu cầu quan trọng để hạt gạo đáp ứng tiêu chuẩn của các thị trường xuất khẩu; nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm.

Ông La Hồng Phong (Bí thư Đảng ủy xã Tân An) khẳng định, phát triển nông nghiệp thuận thiên không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn là định hướng lâu dài của địa phương. Mục tiêu không chỉ nâng cao năng suất hay tăng thu nhập cho người dân mà còn xây dựng nền sản xuất hài hòa với tự nhiên, sử dụng hiệu quả tài nguyên đất và nước, thích ứng với biến đổi khí hậu, hình thành vùng nguyên liệu lúa chất lượng cao đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu. Đó cũng là nền tảng để nâng cao giá trị hạt gạo, cải thiện đời sống người dân và phát triển nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững.

Từ thực tiễn ở Tân An có thể thấy, Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp không chỉ tạo ra những cánh đồng giảm chi phí, tăng lợi nhuận mà còn từng bước thay đổi tư duy sản xuất của người nông dân cùng cách tổ chức sản xuất của địa phương. Khi mỗi thửa ruộng vừa tạo ra hạt gạo chất lượng cao, vừa góp phần giảm phát thải và bảo vệ tài nguyên cho các thế hệ mai sau, đó cũng là lúc con đường phát triển nông nghiệp thuận thiên đang dần trở thành hiện thực trên vùng đầu nguồn An Giang.