Hẹp thực quản ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe?

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, hẹp thực quản không chỉ ảnh hưởng đến việc ăn uống mà còn có thể gây nhiều biến chứng nghiêm trọng như suy dinh dưỡng, viêm phổi hít, xuất huyết thực quản, thậm chí làm tăng nguy cơ ung thư thực quản.

Nhiều người thường chủ quan khi chỉ xuất hiện triệu chứng nuốt khó nhẹ. Tuy nhiên, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo của nhiều bệnh lý thực quản nguy hiểm cần được chẩn đoán sớm.

1. Nguyên nhân gây hẹp thực quản

Tùy từng trường hợp, hẹp thực quản có thể là bẩm sinh hoặc mắc phải.

Hẹp thực quản bẩm sinh

Đây là dị tật xảy ra ngay từ thời kỳ bào thai. Nguyên nhân chính xác hiện vẫn chưa được xác định rõ, tuy nhiên yếu tố di truyền được cho là có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Trẻ mắc hẹp thực quản bẩm sinh thường được phát hiện ngay sau sinh do khó nuốt, nôn trớ hoặc không bú được.

Hẹp thực quản lành tính

Đây là dạng thường gặp nhất và chủ yếu liên quan đến bệnh trào ngược dạ dày - thực quản (GERD). Khi cơ thắt giữa thực quản và dạ dày hoạt động kém, dịch vị chứa axit thường xuyên trào ngược lên thực quản, gây viêm niêm mạc. Quá trình viêm tái diễn nhiều lần sẽ hình thành mô sẹo, làm lòng thực quản ngày càng hẹp.

Ngoài trào ngược dạ dày - thực quản, hẹp thực quản lành tính còn có thể xuất phát từ:

- Đặt sonde dạ dày trong thời gian dài gây tổn thương thực quản.

- Xạ trị vùng cổ hoặc ngực.

- Nuốt phải hóa chất có tính ăn mòn mạnh gây bỏng thực quản.

- Tổn thương sau nội soi hoặc các thủ thuật can thiệp thực quản.

- Di chứng sau điều trị giãn tĩnh mạch thực quản.

Hẹp thực quản ác tính

Hẹp thực quản ác tính thường do ung thư thực quản hoặc khối u từ các cơ quan lân cận chèn ép vào thực quản. Đây là nguyên nhân đặc biệt nguy hiểm, cần được phát hiện sớm để nâng cao hiệu quả điều trị.

2. Hẹp thực quản ảnh hưởng gì đến sức khỏe?

Việc lòng thực quản bị thu hẹp khiến người bệnh gặp khó khăn trong quá trình ăn uống. Ban đầu, người bệnh chỉ khó nuốt thức ăn đặc, nhưng khi bệnh tiến triển, ngay cả thức ăn mềm hoặc nước uống cũng khó đi qua.

Tình trạng này kéo dài khiến nhiều người sợ ăn vì lo nuốt nghẹn hoặc đau khi nuốt. Việc ăn uống trở thành áp lực hằng ngày, ảnh hưởng đến tâm lý, chất lượng cuộc sống và có thể dẫn đến lo âu, căng thẳng, thậm chí trầm cảm ở một số trường hợp.

Nội soi thực quản giúp xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh, từ đó có phương pháp điều trị phù hợp. Ảnh BSCC

Nếu không được điều trị, hẹp thực quản có thể gây ra nhiều biến chứng như:

1. Suy dinh dưỡng

Do ăn uống khó khăn, người bệnh thường ăn ít hơn nhu cầu của cơ thể. Theo thời gian, cơ thể thiếu năng lượng và các chất dinh dưỡng thiết yếu, dẫn đến sụt cân, suy nhược, giảm sức đề kháng và làm tăng nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng.

2. Phổi hít

Thức ăn hoặc nước uống có thể bị trào ngược vào đường hô hấp khi thực quản bị hẹp, gây ho sặc, viêm phổi hít hoặc suy hô hấp nếu không được xử trí kịp thời. Đây là biến chứng đặc biệt nguy hiểm ở người cao tuổi hoặc người có bệnh lý nền.

3. Loét và xuất huyết thực quản

Thức ăn bị mắc lại lâu ngày hoặc tình trạng viêm kéo dài có thể làm tổn thương niêm mạc thực quản, dẫn đến loét, chảy máu hoặc đau nhiều khi nuốt.

4. Tăng nguy cơ ung thư thực quản

Ở một số trường hợp, đặc biệt khi hẹp thực quản liên quan đến trào ngược dạ dày - thực quản kéo dài hoặc có tổn thương tiền ung thư, nguy cơ tiến triển thành ung thư thực quản sẽ tăng lên nếu không được theo dõi và điều trị đúng cách.

3. Chăm sóc người bệnh hẹp thực quản

Bên cạnh điều trị theo chỉ định của bác sĩ, việc xây dựng chế độ ăn uống và sinh hoạt hợp lý góp phần quan trọng giúp người bệnh giảm triệu chứng và hạn chế biến chứng.

Người bệnh nên:

Ưu tiên thực phẩm mềm, dễ nuốt

Các món như cháo, súp, sinh tố, sữa, khoai nghiền hoặc thức ăn xay nhuyễn giúp việc nuốt dễ dàng hơn, đồng thời giảm nguy cơ thức ăn mắc lại trong thực quản.

Uống đủ nước

Nên uống khoảng 1,5–2 lít nước mỗi ngày nếu không có chống chỉ định để làm mềm thức ăn, giữ niêm mạc thực quản không bị khô và hỗ trợ tiêu hóa.

Ăn chậm, nhai kỹ

Việc nhai kỹ giúp thức ăn được nghiền nhỏ trước khi đi xuống thực quản, giảm áp lực lên vùng thực quản bị hẹp.

Hạn chế các thực phẩm dễ gây trào ngược

Người bệnh nên hạn chế:

Đồ ăn nhiều dầu mỡ.

Thực phẩm cay nóng.

Socola.

Bạc hà.

Cà phê.

Rượu, bia.

Thuốc lá và các chất kích thích.

Những thực phẩm này có thể làm tình trạng trào ngược nặng hơn, khiến tổn thương thực quản tiến triển.

Chia nhỏ bữa ăn

Thay vì ăn quá no trong một bữa, nên chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày để giảm áp lực lên dạ dày và thực quản.

Không nằm ngay sau khi ăn

Người bệnh nên chờ ít nhất 2–3 giờ sau bữa ăn mới nằm nghỉ. Khi ngủ, nên kê cao đầu khoảng 15–20 cm để hạn chế hiện tượng trào ngược axit.

Giữ tinh thần thoải mái

Căng thẳng kéo dài có thể làm các triệu chứng đường tiêu hóa nặng hơn. Vì vậy, người bệnh nên duy trì lối sống điều độ, ngủ đủ giấc và giữ tinh thần thư giãn.

Tóm lại: Hẹp thực quản kéo dài không chỉ làm giảm chất lượng cuộc sống mà còn có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm nếu điều trị muộn. Nên đến cơ sở y tế chuyên khoa tiêu hóa khi xuất hiện các dấu hiệu như nuốt khó kéo dài trên một tuần, đau rát khi nuốt, thường xuyên trào ngược, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc thức ăn thường xuyên mắc lại sau xương ức.

Việc nội soi thực quản và thăm khám sớm giúp xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh, từ đó có phương pháp điều trị phù hợp, ngăn ngừa biến chứng và bảo vệ sức khỏe lâu dài.