Hết Tết, thầy cô vùng cao lại vào bản 'gõ cửa' từng nhà đưa học sinh trở lại lớp

Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Lâm Hóa đóng trên địa bàn xã miền núi Tuyên Lâm (tỉnh Quảng Trị) – nơi sinh sống chủ yếu của đồng bào Chứt – vẫn ngày ngày đối mặt với muôn vàn khó khăn. Cuộc sống còn nhiều thiếu thốn khiến việc học của con em đồng bào chưa được phụ huynh quan tâm đúng mức.

Bởi vậy, giáo viên nơi đây không chỉ đứng lớp mà còn phải sắm nhiều vai: người vận động, người sẻ chia, thậm chí là chỗ dựa tinh thần để giữ chân học trò. Trên hành trình bền bỉ mang con chữ vào bản, họ đã trải qua không ít câu chuyện bất ngờ và để lại nhiều điều đáng suy ngẫm.

Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Lâm Hóa, đóng trên địa bàn xã miền núi Tuyên Lâm, tỉnh Quảng Trị.

Giáo viên cố giữ trò nghèo ở lại với con chữ

Thầy giáo Nguyễn Hữu Tâm, Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Lâm Hóa cho biết, toàn trường hiện có 304 học sinh, trong đó khoảng 60% là con em đồng bào Mã Liềng (thuộc dân tộc Chứt). Có 126 em thuộc diện bán trú, ăn ở tại trường từ thứ Hai đến thứ Bảy hằng tuần.

Theo thầy Tâm, đưa các em từ bản về trường đã khó, giữ các em ở lại với lớp học còn khó gấp nhiều lần. Vị hiệu trưởng dẫn chúng tôi tham quan khu tập thể bán trú khang trang, khu bếp ăn nghi ngút khói, dậy mùi cơm mới để thấy sự quan tâm dành cho học sinh. Thế nhưng, ông chợt cười chua xót khi chỉ tay về phía hành lang sau dãy nhà ở – nơi từng có không ít học sinh trèo tường bỏ trốn vì nhớ nhà, vì nỗi lo cơm áo quen thuộc nơi bản nhỏ.

Học sinh kê gạch trèo tường trốn học.

“Ở trường, thầy cô phải thường xuyên nhắc nhở, làm mẫu để các em giữ vệ sinh chung, gấp chăn màn gọn gàng. Bữa ăn cũng phải bảo đảm sạch sẽ, thay đổi món liên tục để tạo hứng thú. Thế nhưng nhiều em vẫn trèo rào phía sau khu tập thể để trốn học. Tường cao, các em kê gạch, kê đá rồi leo ra. Cuối cùng, nhà trường phải đầu tư thêm lưới kim loại, nâng cao hàng rào để hạn chế tình trạng này”, thầy Tâm chia sẻ.

Việc nuôi dạy và thay đổi nhận thức của học sinh vốn đã gian nan, thầy cô còn phải “ứng phó” với không ít phụ huynh có nhận thức hạn chế. Năm 2025, một học sinh THCS bất ngờ nghỉ học. Lần theo nhiều nguồn thông tin, thầy Tâm biết việc nghỉ học xuất phát từ quyết định của người mẹ. Khi tìm đến nhà, phụ huynh né tránh. Sau nhiều cuộc gọi, chị nhắn: “Thầy Tâm à, mẹ H.T. đây. Như đã trình bày lần trước, chị quyết định cho H.T. bỏ học. Mong nhà trường và các thầy cô hiểu và đừng tìm con chị nữa”.

Tìm hiểu thêm, thầy cô mới biết lý do là người mẹ đi xem bói, được phán rằng nếu tiếp tục đến trường, con sẽ gặp tai nạn. Một quyết định dựa trên niềm tin mơ hồ đã suýt khép lại hành trình học tập của đứa trẻ nơi bản nghèo.

Phụ huynh bắt con nghỉ học rồi nhắn tin yêu cầu thầy cô đừng tìm học trò nữa.

“Học sinh nghỉ, thầy cô lại vào tận nhà vận động các em trở lại trường. Lần này, phụ huynh kiên quyết ngăn cản. Chúng tôi nhiều lần đến tận nhà giải thích, rồi gọi điện, nhắn tin động viên, thuyết phục. Mưa lâu thấm đất, mãi sau phụ huynh mới đồng ý cho con quay lại lớp”, thầy Tâm tâm sự.

Đằng sau một quyết định trở lại trường của học sinh là biết bao lần gõ cửa, bao cuộc trò chuyện kiên trì và cả sự nhẫn nại của thầy cô nơi bản nhỏ.

Nỗi lo sau mỗi dịp lễ Tết

Dù thầy cô đã rất nỗ lực 'giữ chân' học trò, năm học 2025–2026, Trường PTDT bán trú Tiểu học và THCS Lâm Hóa vẫn ghi nhận nhiều trường hợp bỏ học lên rẫy, rời địa phương đi làm thuê. Đáng lo nhất là 7 học sinh nữ tự ý lên khu vực biên giới làm việc, khiến giáo viên "đứng ngồi không yên".

Không chỉ việc học bị gián đoạn, các em còn đối mặt với nhiều nguy cơ khi tuổi đời còn quá nhỏ, dễ bị lừa gạt hoặc sa chân vào tệ nạn xã hội. Trước tình hình đó, nhà trường đã cử giáo viên vượt đường xa, lên tận khu vực biên giới tìm kiếm, vận động và đưa các em trở lại lớp học.

Khoảng 60% học sinh của trường là con em đồng bào Mã Liềng (thuộc dân tộc Chứt).

Thầy Tâm chia sẻ thêm, tình trạng học sinh bỏ học trước và sau Tết đã trở thành nỗi trăn trở thường trực của thầy cô. Các em còn nhỏ, nhận thức chưa đầy đủ, gia đình lại khó khăn nên nếu không kiên trì vận động, rất dễ rời xa trường lớp. Sau mỗi kỳ nghỉ Tết Nguyên đán, giáo viên Trường PTDT bán trú Tiểu học và THCS Lâm Hóa lại “hành quân” vào bản tìm trò. Người chia nhau đến từng nhà vận động, người ở lại trường chờ đón. Có em đã trở lại nhưng lại lén rời khu bán trú, thầy cô lại tiếp tục đi tìm, thuyết phục quay về.

“Lễ, Tết là dịp nhiều thanh niên đi làm ăn xa trở về, rủ rê học sinh cuối cấp bỏ học theo. Có lần tôi phải đuổi theo xe khách gần 50km để đưa học sinh quay lại trường. Có em theo anh chị ra khu công nghiệp ở tỉnh Phú Thọ làm thuê, thầy giáo của trường bắt xe ra tận nơi vận động trở về. Các em chưa đủ tuổi lao động, đi làm rất dễ gặp rủi ro hoặc bị xâm hại”, thầy Tâm nói.

Trong số những giáo viên bền bỉ ấy có thầy giáo Hoàng Ngọc Lâm – người được đồng nghiệp gọi vui là “bậc thầy tìm trẻ”. Không chỉ đảm nhiệm việc đứng lớp, thầy Lâm thường nhận phần khó về mình, chọn những bản xa, phụ huynh khó vận động nhất để kiên trì gõ cửa, đưa học sinh trở lại trường.

Sau mỗi dịp lễ, Tết, giáo viên lại lặn lội vào bản tìm, vận động học sinh trở lại trường.

“Biết nhà học sinh ở đó nhưng để gặp được cháu và phụ huynh thật không dễ. Vừa thấy bóng dáng thầy cô vào bản, học sinh đã chạy vào rừng trốn. Tìm được rồi phải kiên trì thuyết phục, nếu chưa được thì phải nhờ già làng, trưởng bản, cán bộ địa phương cùng vận động mới thành”, thầy Lâm cho biết.

Với một ngôi trường miền núi còn bộn bề khó khăn như Trường PTDT bán trú Tiểu học và THCS Lâm Hóa, việc bảo đảm sĩ số cho mỗi giờ lên lớp là cả một hành trình bền bỉ, không ngơi nghỉ của đội ngũ giáo viên. Họ chỉ mong những bước chân lặn lội vào bản, những lần gõ cửa thuyết phục ấy sẽ đổi lấy con chữ, góp phần nâng cao nhận thức để trẻ vùng cao có cơ hội bước tới một tương lai tươi sáng hơn.

Hùng Trần