Hiểm họa khi tự ý lạm dụng thuốc, mỹ phẩm chứa corticoid

Tại khoa Khám bệnh, Bệnh viện Da liễu TP.HCM, hiện mỗi ngày tiếp nhận từ 2.000 đến 3.000 lượt khám, tăng khoảng 20% so với thời điểm đầu năm. Trong đó không ít trường hợp đến khám do có các biến chứng liên quan đến việc lạm dụng các loại thuốc có chứa corticoid.

Chị T.T. (32 tuổi, ngụ TP.HCM) đến Bệnh viện Da liễu khám trong tình trạng vùng da mặt có dày đặc các nốt mụn viêm, da mặt ửng đỏ, đau rát.

Chị T. cho biết, chị bị mụn dai dẳng nhiều năm từ khi bước vào tuổi dậy thì đến nay. Sau khi được người quen giới thiệu, chị mua một loại kem trị mụn được quảng cáo trên mạng xã hội về dùng. Khi mới sử dụng được khoảng 2 tuần, tình trạng mụn được cải thiện rõ rệt, da cũng sáng và đều màu hơn.

Tuy nhiên, bắt đầu từ tháng thứ 2, da chị bắt đầu xuất hiện tình trạng ngứa, mụn viêm nổi lên ồ ạt hơn, khắp vùng mặt lúc nào cũng trong tình trạng ửng đỏ.

Bệnh nhân đến khám tại Bệnh viện Da liễu TP.HCM. (Ảnh: BVCC)

Trường hợp chị N.B (29 tuổi, ngụ TP.HCM) cũng đến Bệnh viện Da liễu khám trong tình trạng da ửng đỏ, nổi mụn nước li ti.

Theo lời kể của chị B., khoảng 3 tháng trước chị có mua 1 hộp kem trắng da ở cửa hàng mỹ phẩm gần nhà về dùng. Lúc mới sử dụng, da chị trắng hồng lên trông thấy. Thế nhưng, sau đó da có dấu hiệu bị bào mòn, đỏ ửng, lộ các mao mạch dưới da và nổi các mụn nước nhỏ li ti.

Cả 2 trường hợp trên đều được bác sĩ chẩn đoán da gặp tổn thương nặng do lạm dụng mỹ phẩm chứa corticoid.

BS CKII Đoàn Văn Lợi Em, Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Da liễu TP.HCM cho biết, việc tự ý sử dụng thuốc chứa corticoid trong điều trị các bệnh da liễu là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến bệnh trở nên nghiêm trọng hơn. Nhiều người khi thấy ngứa hoặc xuất hiện tổn thương da thường mua các loại thuốc bôi không rõ nguồn gốc, trong đó có chứa corticoid.

Ban đầu, thuốc có thể giúp giảm viêm, giảm ngứa nhanh chóng, khiến người bệnh lầm tưởng đã khỏi. Tuy nhiên, thực chất corticoid chỉ làm ức chế phản ứng viêm tạm thời và không tiêu diệt tác nhân gây bệnh, đặc biệt là nấm da.

“Khi sử dụng kéo dài, corticoid sẽ làm suy giảm miễn dịch tại chỗ trên da, tạo điều kiện cho vi nấm phát triển mạnh hơn. Điều này dẫn đến tình trạng bệnh lan rộng, từ những vùng nhỏ ban đầu như ở nách, bẹn có thể lan ra toàn thân. Thực tế tại bệnh viện ghi nhận nhiều trường hợp bệnh nhân bị nhiễm nấm diện rộng do lạm dụng corticoid trong thời gian dài”, BS Lợi Em nói.

Không chỉ làm bệnh nặng hơn, corticoid còn gây ra nhiều tác dụng phụ nghiêm trọng trên da như làm mỏng da, teo da, rạn da và khiến việc điều trị về sau trở nên khó khăn hơn rất nhiều.

Nếu dùng diện rộng, dùng kéo dài, dùng loại mạnh, hoặc dùng thêm corticoid đường uống hoặc tiêm không kiểm soát, thuốc còn có thể gây ảnh hưởng toàn thân, bao gồm ức chế trục nội tiết, hội chứng Cushing do thuốc, rối loạn chuyển hóa, tăng huyết áp, tăng đường huyết, loãng xương…

Cách nhận biết và sử dụng corticoid an toàn

Theo TS.Bs Phạm Thị Uyển Nhi, Bệnh viện Da liễu TP.HCM, người dân không dễ nhận biết thuốc có chứa corticoid bằng mắt thường. Cách nhận biết đáng tin cậy nhất là xem thành phần hoạt chất trên bao bì hoặc hỏi bác sĩ, dược sĩ.

Một số tên hoạt chất corticoid thường gặp là hydrocortisone, betamethasone, clobetasol, dexamethasone, mometasone, triamcinolone… Nếu sản phẩm ghi các thành phần này thì đó là thuốc có corticoid.

Bác sĩ khuyến cáo không nên tự ý sử dụng thuốc có chứa corticoid. (Ảnh minh họa)

Ngoài ra, người dân cũng nên cảnh giác với những sản phẩm có đặc điểm như: hết ngứa rất nhanh, bớt đỏ rất nhanh, da trắng hoặc mịn bất thường chỉ sau vài ngày.

Đặc biệt là các loại kem không rõ nguồn gốc, hàng chiết, hàng “gia truyền”, “kem trộn”, hoặc sản phẩm bán online nhưng không công bố rõ thành phần. Những sản phẩm cho cảm giác “hiệu quả thần tốc” lại thường là nhóm có nguy cơ cao bị lạm dụng.

“Corticoid là nhóm thuốc có tác dụng chống viêm và ức chế miễn dịch. Trong da liễu, đây là nhóm thuốc rất quan trọng và hoàn toàn có giá trị điều trị khi được chỉ định đúng. Chỉ định đúng nghĩa là bác sĩ phải cân nhắc bệnh gì, vị trí nào, thuốc mạnh hay nhẹ, bôi bao lâu, ngày mấy lần, khi nào giảm liều, khi nào dừng…”, BS Uyển Nhi cho biết.

Theo bác sĩ, dấu hiệu điển hình nhận biết da bị nhiễm corticoid là khi đang dùng thuốc thì thấy da rất cải thiện nhưng khi ngừng bôi các triệu chứng bắt đầu bùng phát mạnh. Người bệnh có thể thấy da đỏ rực lên, nóng rát, châm chích, bong tróc, ngứa, nổi mụn li ti hoặc mụn mủ, thậm chí sưng nề sau khi ngưng thuốc.

Bác sĩ khuyến cáo, người dân không nên tự ý sử dụng các loại thuốc bôi kéo dài khi chưa nắm rõ thành phần và công dụng.

Việc dùng thuốc không kiểm soát, đặc biệt là các chế phẩm có thể chứa corticoid, dễ khiến triệu chứng thuyên giảm tạm thời nhưng lại làm bệnh âm thầm tiến triển nặng hơn. hoạt chất mạnh gây hại cho da về lâu dài.

Ngoài ra, người dân không nên sử dụng lại đơn thuốc cũ hoặc dùng thuốc của người khác, bởi mỗi bệnh da liễu có nguyên nhân, mức độ và vị trí tổn thương khác nhau, đòi hỏi phác đồ điều trị riêng biệt. Việc áp dụng sai thuốc không chỉ không hiệu quả mà còn có thể gây biến chứng.

Khi da xuất hiện các dấu hiệu bất thường kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc lan rộng, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế có chuyên khoa da liễu để được thăm khám, chẩn đoán chính xác và điều trị kịp thời, tránh những hậu quả đáng tiếc.