Hiểm họa từ 'ma trận' hàng giả trên sàn thương mại điện tử: Bài 2: Từ 'nhà máy' ẩn mình đến hàng giả lên sàn thương mại điện tử

Mô hình vận hành kiểu mới

Hơn một năm hoạt động, đường dây do Nguyễn Văn Khánh (SN 1993, quê Quảng Ngãi) cầm đầu đã đưa ra thị trường hơn 220.000 chai nhớt giả mạo các thương hiệu uy tín, tiêu thụ trên khắp các tỉnh, thành thông qua các sàn thương mại điện tử (TMĐT), thu về hàng chục tỷ đồng bất chính trước khi bị Phòng Cảnh sát kinh tế - Công an TPHCM triệt phá vào đầu tháng 6/2025.

"Nhà máy" này là một căn nhà không số nằm sâu trong con hẻm trên đường Lê Thị Ánh, phường Tân Thới Nhất (Quận 12 cũ), TPHCM. Nhìn bề ngoài không có gì đặc biệt để thu hút sự chú ý: không bảng hiệu công ty, không bất kỳ dấu hiệu nào của một cơ sở sản xuất công nghiệp. Đây là điều mà Khánh đã tính toán khi thuê nhà trọ này vào đầu năm 2024 để biến thành "nhà máy" sản xuất dầu nhớt giả quy mô lớn.

Phát hiện một điểm kinh doanh chào bán trên 1 tấn thực phẩm không nguồn gốc

Vụ nhớt giả (Quận 12 cũ) không phải là vụ bắt hàng giả thông thường mà là một mô hình tổ chức đa tầng ngày càng phổ biến trong các đường dây hàng giả thế hệ mới, tinh vi hơn, phân tán hơn và khó phát hiện hơn nhiều so với cách làm cũ. Tầng thứ nhất là sản xuất, được giấu trong một hoặc nhiều địa điểm thuê trọ bình thường. Khánh cùng đồng phạm Nguyễn Quốc Bảo (SN 1980) và Trương Văn Long (SN 1995) mua dầu nhớt trôi nổi không rõ nguồn gốc, pha trộn với một phần nhớt chính hãng mua từ các thương hiệu nhỏ theo tỷ lệ 7:3, rồi sang chiết vào các vỏ chai, can, thùng giấy có sẵn tem nhãn của Castrol, Motul, Honda, Yamaha.

Sản phẩm sau khi sang chiết được đóng gói, ép seal mô phỏng hàng chính hãng, nhìn bề ngoài gần như không thể phân biệt. Tầng thứ hai là kho trung chuyển, tách biệt hoàn toàn với cơ sở sản xuất. Toàn bộ nhớt giả được chuyển đến kho hàng trên đường Nơ Trang Long (Phường 12, quận Bình Thạnh cũ) - nơi Nguyễn Thành Tân (SN 1991) điều hành cửa hàng. Khi lực lượng Công an khám xét kho, phát hiện thêm 3.075 chai nhớt giả cùng nhiều tài liệu, sổ sách, hóa đơn dùng để hoạt động tiêu thụ hàng giả.

Tầng thứ ba, quan trọng nhất về mặt che giấu dấu vết, là hệ thống phân phối hoàn toàn qua sàn TMĐT, do Nguyễn Thị Kiều Trang (SN 1995, em gái của Tân) trực tiếp quản lý các gian hàng trên Shopee và Lazada. Người mua từ khắp cả nước nhận hàng qua dịch vụ giao hàng công nghệ, không có bất kỳ tiếp xúc trực tiếp nào với người sản xuất. Mỗi đơn hàng được gửi đi trông như bất kỳ gói hàng TMĐT nào khác. Giá các sản phẩm này rẻ bất ngờ so với mặt bằng chung, chẳng hạn thùng nhớt xe hơi 4L giá 700-800 ngàn đồng được các gian hàng này bán chỉ 350-400 ngàn đồng với danh nghĩa "khuyến mãi có giới hạn" để lừa người mua.

Khác với hàng giả thời trang hay phụ kiện - thiệt hại chủ yếu là tài chính, thì dầu nhớt giả gây ra rủi ro kỹ thuật trực tiếp cho phương tiện người dùng. Hỗn hợp nhớt trôi nổi pha theo tỷ lệ 7:3 không bảo đảm các thông số nhớt kỹ thuật về độ nhớt, chỉ số kiềm tổng hay khả năng chịu nhiệt. Khi động cơ vận hành ở tải cao, nhớt kém chất lượng không đủ bôi trơn dẫn đến mài mòn nhanh các chi tiết máy, hỏng động cơ và nguy cơ tai nạn giao thông.

Lực lượng chức năng kiểm tra cơ sở kinh doanh quần áo thể thao trên phố Hoàng Công Chất, phường Phú Diễn, Hà Nội

Người mua thường chỉ phát hiện ra sự cố sau hàng tháng sử dụng, lúc đó đã không thể truy vết nguồn gốc qua sàn TMĐT vì gian hàng có thể đã đổi tên hoặc đóng cửa. Vụ nhớt giả (Quận 12 cũ) theo lời khai của các bị can với quy mô tiêu thụ thuộc loại lớn nhất từng bị phát hiện trong lĩnh vực này với hơn 220.000 sản phẩm trong hơn một năm, tiêu thụ trót lọt trên khắp các tỉnh, thành.

Hàng giả đi qua sàn TMĐT

Ngày 05/5, Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 38-CĐ/TTg về việc tập trung ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Ngay sau đó, ngành Hải quan đã đồng loạt tăng cường kiểm soát hàng giả, hàng nhái trên toàn quốc.

Cụ thể, ngày 06/5, Cục Hải quan ban hành Công văn khẩn số 15923/CHQ-ĐTCBL yêu cầu toàn ngành tăng cường kiểm soát, đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Song song đó, Cục Hải quan ban hành Kế hoạch số 13576/KH-CHQ về kiểm soát chống buôn lậu hàng giả, hàng hóa giả mạo sở hữu trí tuệ và hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ năm 2026.

Ngay trong tháng 5/2026, hàng loạt vụ tương tự bị phát hiện trên cả nước. Ngày 20/5/2026, lực lượng chức năng phát hiện gần 2.000 sản phẩm thời trang có dấu hiệu giả mạo hàng loạt thương hiệu nổi tiếng gồm: Gucci, Louis Vuitton, Burberry, Dolce & Gabbana, Dior, Hermès và Fendi tại cửa hàng của Công ty TNHH Nhật Phương Linh (xã Đan Phượng, Hà Nội). Theo giá niêm yết, tổng giá trị lô hàng vi phạm ước tính hơn 1,7 tỷ đồng. Toàn bộ số hàng bị niêm phong, tạm giữ để xác minh xử lý.

Nguyễn Văn Khánh thực hiện lại hành vi dán tem nhãn lên các chai nhớt giả

Ngày 27/5/2026, Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước phối hợp với Phòng An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an Hà Nội kiểm tra đột xuất địa điểm kinh doanh của Công ty TNHH Tien Tri Group (phường Phú Diễn). Tại đây, lực lượng chức năng phát hiện 3.984 sản phẩm quần áo thể thao có dấu hiệu giả mạo Nike, Adidas, Puma, Jordan và Manchester United. Quá trình làm việc, cơ sở không xuất trình được hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc hàng hóa.

Nhìn lại năm 2025, số tang vật thu giữ trong các vụ điển hình cũng cho thấy mức độ của vấn nạn: 35.000 sản phẩm quần áo giả mạo nhãn hiệu tại Hà Nội; 123.000kg nguyên liệu thuốc lá nhập lậu tại Cao Bằng; chuỗi vụ việc kiểm tra các cơ sở kinh doanh thời trang tại Sài Gòn Square; hơn 100 tấn vải cuộn không rõ nguồn gốc tại Công ty TNHH Trường Vinh Vina.

Trong phần lớn các vụ hàng giả gần đây là kênh phân phối qua sàn TMĐT và dịch vụ giao hàng công nghệ. Đây là bước thay đổi lớn so với hàng giả truyền thống vốn phụ thuộc vào chợ, cửa hàng vật lý và mạng lưới đại lý. Với mô hình mới, một đường dây sản xuất nhỏ ẩn trong con hẻm Quận 12 cũ có thể tiêu thụ sản phẩm đến tận Lào Cai, Cà Mau mà không cần thuê một nhân viên bán hàng nào, không cần mặt bằng kinh doanh, không cần quan hệ với bất kỳ hệ thống phân phối truyền thống nào.

Vụ điều tra nhớt giả ở TPHCM cho thấy sức mạnh và cũng là điểm yếu của mô hình này. Sức mạnh là khả năng mở rộng quy mô nhanh và ẩn danh trong thời gian dài. Điểm yếu là để lại dữ liệu giao dịch trên sàn, chính dữ liệu đó là cơ sở để cơ quan điều tra xác định quy mô và mức độ của đường dây sau khi bị triệt phá. Đây là hình mẫu thu nhỏ của những gì đang xảy ra trên thị trường TMĐT Việt Nam, khi hàng giả không còn bán ở góc chợ mà đã di trú hoàn toàn vào không gian số, ẩn mình sau những giao diện gian hàng trông bề ngoài không khác gì hàng chính hãng.