Hiểm họa từ những 'quả bom thép' di động trên đường

Hiện trường vụ tai nạn tan hoang, giao thông qua khu vực ùn ứ kéo dài nhiều giờ. Nhưng điều ám ảnh hơn cả không chỉ là mức độ tàn khốc của vụ việc mà chính là nguyên nhân: một khối thép khổng lồ lẽ ra phải được kiểm soát chặt chẽ lại trở thành "lưỡi hái tử thần" chỉ vì một sơ suất trong chằng buộc. Đặc biệt hơn, đây không phải là tai nạn cá biệt. Trong thời gian qua, trên nhiều tuyến đường từ nội đô TPHCM đến các tỉnh, thành liên tiếp xảy ra những vụ việc tương tự. Những cuộn thép, tấm thép, dầm thép... nặng hàng chục tấn, khi "tuột khỏi dây trói" đã biến thành những "quả bom di động", sẵn sàng cướp đi sinh mạng người đi đường bất cứ lúc nào.

Ám ảnh những chuyến xe chở "tử thần"

Chỉ cần đứng tại các tuyến đường cửa ngõ TPHCM vào giờ cao điểm hoặc ban đêm, thời điểm xe tải nặng hoạt động nhiều, không khó để bắt gặp hình ảnh những chiếc xe đầu kéo, rơ-moóc chở đầy thép cuộn, thép tấm, thép hình... nối đuôi nhau lưu thông. Tại các khu vực như đường Nguyễn Văn Linh, Huỳnh Tấn Phát, xa lộ Hà Nội, quốc lộ 1, hay quanh các cảng lớn như Cát Lái, Bến Nghé..., dòng xe chở vật liệu nặng gần như hoạt động liên tục. Trên mỗi phương tiện, hàng hóa có thể lên đến vài chục tấn, thậm chí hơn. Điều đáng lo ngại là không ít phương tiện trong số này không có thùng chắn, không có thiết bị cố định chuyên dụng. Hàng hóa chỉ được giữ lại bằng vài sợi xích, dây cáp hoặc dây chằng. Trong điều kiện vận hành thực tế, khi xe tăng tốc, giảm tốc, vào cua hoặc bất ngờ phanh gấp, toàn bộ khối thép khổng lồ này có thể dịch chuyển, tạo ra lực quán tính cực lớn.

Một tài xế có nhiều năm kinh nghiệm lái xe đầu kéo từng chia sẻ với chúng tôi: "Chở thép cuộn hay thép tấm rất nguy hiểm. Nếu chằng buộc không đúng kỹ thuật, chỉ cần phanh gấp là hàng dồn về phía trước. Lực lúc đó lớn lắm, xích thường khó mà chịu nổi. Đã có nhiều trường hợp xích đứt, hàng trượt xuống, tài xế không kịp trở tay".

Hiện trường xe đầu kéo làm rơi cuộn thép xuống đường ở vòng xoay Hắc Dịch, phường Tân Thành, TPHCM

Thực tế đã chứng minh điều này không phải là lời cảnh báo suông. Trên đường Nguyễn Văn Linh (huyện Bình Chánh cũ), một cuộn thép nặng hàng chục tấn từng giật đứt xích, lăn về phía trước, đè bẹp cabin khiến tài xế tử vong tại chỗ. Tại Đồng Nai, một dầm thép dài bất ngờ rơi khỏi xe đầu kéo, gây tai nạn nghiêm trọng cho phương tiện phía sau. Ở nhiều địa phương khác, thép cuộn rơi xuống đường tại vòng xoay, lăn tự do khiến người đi đường tháo chạy vội vàng trong hoảng loạn... Điểm chung của các vụ việc này là hàng hóa có tải trọng cực lớn, nhưng việc chằng buộc không bảo đảm hoặc không tính toán đầy đủ các yếu tố động lực học trong quá trình vận hành.

Sắt, thép... là vật liệu thiết yếu trong xây dựng và sản xuất công nghiệp. Mỗi ngày hàng nghìn tấn thép được vận chuyển từ các nhà máy, cảng biển đến công trình. Tuy nhiên, khi khâu vận chuyển không bảo đảm an toàn, chính những vật liệu phục vụ phát triển kinh tế lại trở thành mối đe dọa đối với cộng đồng. Theo các chuyên gia giao thông, nguy hiểm lớn nhất của việc vận chuyển thép không nằm ở bản thân khối lượng, mà ở khả năng "mất kiểm soát" của nó. Một cuộn thép nặng 20 - 30 tấn, khi xe di chuyển ở tốc độ 40 - 50km/h và phanh gấp, có thể tạo ra lực quán tính tương đương gấp nhiều lần trọng lượng tĩnh. Nếu không được cố định bằng hệ thống đạt chuẩn, việc trượt, lăn hoặc văng khỏi xe là điều hoàn toàn có thể xảy ra. Không giống như các loại hàng hóa khác, thép cuộn có hình dạng tròn, dễ lăn, thép tấm lớn có bề mặt trơn, dễ trượt, còn dầm thép dài có thể văng ra khỏi phương tiện nếu không được cố định chắc chắn. "Với khối lượng hàng chục tấn, khi xảy ra va chạm hoặc trượt hàng, năng lượng va đập đủ để phá hủy cabin xe tải, thậm chí gây nguy hiểm cho nhiều phương tiện xung quanh. Đây là loại rủi ro có tính chất "sát thương cao", không cho người đi đường cơ hội phản ứng nào", một chuyên gia phân tích.

Đâu là nguyên nhân?

Câu hỏi lớn đặt ra ở đây là vì sao những nguy cơ rõ ràng như vậy vẫn tồn tại? Câu trả lời nằm ở nhiều yếu tố, trong đó có vấn đề lợi nhuận và ý thức. Trong lĩnh vực vận tải, chi phí đầu tư thiết bị chằng buộc chuyên dụng không hề nhỏ. Các loại giá đỡ, chốt khóa, dây đai tiêu chuẩn... có giá thành cao hơn nhiều so với xích hoặc dây thông thường. Bên cạnh đó, việc chằng buộc đúng kỹ thuật cũng tốn thêm thời gian và nhân lực. Chính vì vậy, một số doanh nghiệp vận tải và chủ hàng đã chọn cách "làm nhanh, làm gọn" để tiết kiệm chi phí và tăng số chuyến xe. Hệ quả là an toàn bị đặt sau lợi nhuận. Không ít trường hợp xe chở quá tải, xếp hàng không đúng quy cách, phân bổ tải trọng lệch... làm gia tăng nguy cơ mất cân bằng khi vận hành. Trong khi đó, việc kiểm tra nội bộ tại doanh nghiệp chưa được thực hiện nghiêm túc. Ngoài ra, ý thức của một bộ phận tài xế cũng là vấn đề đáng bàn. Nhiều người chưa được đào tạo chuyên sâu về vận chuyển hàng siêu nặng, vẫn điều khiển phương tiện theo thói quen, thiếu kỹ năng xử lý tình huống nguy hiểm. Các thao tác như phanh gấp, ôm cua tốc độ cao, xuống dốc không kiểm soát... đều có thể khiến tải trọng dồn về một phía, dẫn đến trượt hàng.

Hiện trường vụ tai nạn giao thông tại cầu Kênh Tẻ khiến tài xế xe tải chở rác tử vong

Một thực tế được nhiều chuyên gia chỉ ra là công tác kiểm soát hiện nay vẫn chưa chạm đến gốc của vấn đề. Thực tế, lực lượng chức năng chủ yếu kiểm tra phương tiện trên đường, thông qua các chốt kiểm soát tải trọng, tuần tra lưu động hoặc xử phạt nguội qua camera. Tuy nhiên, các lỗi liên quan đến chằng buộc hàng hóa lại rất khó phát hiện nếu chỉ quan sát bên ngoài. Trong khi đó, khâu quan trọng nhất, bốc xếp và chằng buộc, lại diễn ra tại cảng, kho, nhà máy. Nếu tại đây không có sự giám sát chặt chẽ, thì mọi rủi ro đã "lên đường" cùng phương tiện ngay từ khi xuất bến. Ngoài ra, sự phối hợp giữa các đơn vị liên quan như chủ hàng, doanh nghiệp vận tải, đơn vị bốc xếp... chưa thực sự chặt chẽ. Trách nhiệm nhiều khi bị "đẩy qua đẩy lại", khiến việc kiểm soát càng thêm khó khăn.

Bên cạnh yếu tố con người và quản lý, hạ tầng giao thông cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ tai nạn. Tại TPHCM cũng như các đô thị lớn trên cả nước, mật độ phương tiện cao, trong khi nhiều tuyến đường được thiết kế từ lâu, không phù hợp với sự gia tăng của xe tải nặng. Các vòng xoay nhỏ, dốc cầu cao, nút giao phức tạp... là những "điểm đen" dễ xảy ra sự cố đối với xe đầu kéo. Đáng chú ý, nhiều tuyến đường xe tải nặng phải đi qua khu dân cư đông đúc. Khi xảy ra sự cố, hậu quả không chỉ dừng lại ở phương tiện mà còn có thể ảnh hưởng đến người dân xung quanh. Việc chưa có làn đường riêng cho xe siêu trường, siêu trọng cũng khiến các phương tiện này phải chia sẻ không gian với xe máy, ôtô con. Chính điều này càng làm gia tăng nguy cơ tai nạn.

Theo quy định pháp luật, việc vận chuyển hàng hóa phải bảo đảm an toàn tuyệt đối. Các hành vi chở hàng không chằng buộc đúng quy định, để rơi hàng hóa xuống đường... đều bị xử phạt nghiêm khắc. Tuy nhiên, trong các vụ tai nạn nghiêm trọng, trách nhiệm không chỉ thuộc về tài xế. Nếu xác định có vi phạm trong khâu bốc xếp, chằng buộc hoặc tổ chức vận chuyển, các cá nhân, tổ chức liên quan như chủ phương tiện, doanh nghiệp vận tải, đơn vị giao nhận... đều có thể bị xử lý. Thậm chí, trong trường hợp gây hậu quả nghiêm trọng, các hành vi vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Điều này cho thấy an toàn vận chuyển không phải là trách nhiệm của riêng ai, mà là trách nhiệm chung của cả chuỗi hoạt động.

Lực lượng CSGT giải quyết vụ tai nạn giao thông giữa xe đầu kéo và xe tải trên đường Nguyễn Văn Linh, TPHCM

Giải pháp nào ngừa rủi ro với "quả bom thép"

Để hạn chế thấp nhất các vụ tai nạn liên quan đến xe chở thép, cần một hệ thống giải pháp đồng bộ và quyết liệt. Trước hết, phải siết chặt kiểm soát từ khâu bốc xếp. Các cảng, kho, nhà máy cần có quy trình kiểm tra bắt buộc trước khi xe rời bãi. Chỉ những phương tiện bảo đảm tiêu chuẩn chằng buộc mới được phép lưu thông. Cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra tại các khu vực đầu mối, kết hợp giữa kiểm tra trực tiếp và giám sát bằng công nghệ. Việc xử phạt cần nghiêm minh, đủ sức răn đe. Doanh nghiệp vận tải phải đầu tư thiết bị chuyên dụng, đào tạo tài xế bài bản, xây dựng văn hóa an toàn trong hoạt động vận hành. Về phía hạ tầng, cần nghiên cứu quy hoạch làn đường riêng cho xe tải nặng, hạn chế xe đầu kéo vào nội đô trong giờ cao điểm, cải tạo các điểm giao thông nguy hiểm. Đối với người tham gia giao thông cũng cần nâng cao ý thức, giữ khoảng cách an toàn với xe chở hàng nặng, tránh đi gần hoặc song song với các phương tiện này...

Những chuyến xe chở sắt, thép vẫn ngày đêm lăn bánh không ngừng, góp phần vào sự phát triển chung của nền kinh tế. Song nếu không được kiểm soát chặt chẽ, chúng sẽ tiếp tục là mối nguy hiểm rình rập trên từng cung đường.Vụ tai nạn sáng 27/3 là một lời cảnh tỉnh đau xót. Một sai sót nhỏ trong chằng buộc hàng hóa đã đổi bằng một sinh mạng. An toàn giao thông không thể là câu chuyện "rút kinh nghiệm" sau mỗi vụ tai nạn. Bởi phía sau mỗi con số thống kê là một gia đình mất đi người thân, là những nỗi đau không gì bù đắp nổi. Đã đến lúc cần những hành động mạnh mẽ hơn, quyết liệt hơn, để những "quả bom thép" không còn cơ hội lăn bánh trong tình trạng mất an toàn. Bởi nếu không, câu hỏi "liệu còn bao nhiêu cái chết nữa?" sẽ vẫn còn là nỗi ám ảnh trên mỗi cung đường.

KIM NGỌC - THANH HUYỀN