Hiến kế 'cứu' Hội An

Du khách tham quan phố cổ Hội An, Đà Nẵng, tháng 8/2024. Ảnh: Linh Huỳnh.

Nguyễn Đức Quỳnh

Contributor

- Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Đà Nẵng
- Chủ tịch Chi hội Khách sạn Đà Nẵng

Cuối tháng 10, phố cổ Hội An được cho là vắng vẻ "bất thường". Hình ảnh khu phố thưa khách, trong khi một số cơ sở kinh doanh than gặp khó khăn, thu hút sự quan tâm của dư luận.

Tại buổi họp báo thông tin tình hình kinh tế - xã hội quý III, bà Nguyễn Thị Thu Phương, Phó giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Đà Nẵng, cho biết nhiều tour du lịch quy mô lớn, thu hút khách quốc tế đến thành phố, đã bị hủy.

Một phần nguyên nhân xuất phát từ việc thị trường du lịch quốc tế định vị Đà Nẵng là điểm đến trong mùa thiên tai, bão lũ, khiến du khách e ngại, quyết định không đến hoặc hủy tour.

Trong khi đó, ông Nguyễn Đức Bình, Chánh văn phòng UBND TP. Đà Nẵng, nhận định Hội An vắng khách vào thời điểm này là "tình trạng bình thường", từng diễn ra những năm trước do đang vào mùa mưa lũ. Người dân địa phương vốn xem đây là "tháng nghỉ ngơi" để chỉnh trang hàng quán, nhà cửa.

"Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng vắng khách, từ mùa mưa, thời tiết bất lợi, tâm lý lo ngại lũ lụt đến những biến động của thị trường du lịch.

Do đó, sẽ thiếu khách quan nếu chỉ nhìn vào một giai đoạn vắng khách để kết luận Hội An đang suy giảm sức hấp dẫn", ông Nguyễn Đức Quỳnh, Phó chủ tịch Hiệp hội Du lịch Đà Nẵng, Chủ tịch Chi hội Khách sạn Đà Nẵng, nói với Tri Thức - Znews.

Du khách nội địa và quốc tế tham quan phố cổ Hội An, Đà Nẵng, tháng 8/2024. Ảnh: Phạm Toàn, Linh Huỳnh.

Bình thường hay bất thường?

Chuyên gia cho rằng chưa cần vội kết luận Hội An vắng khách là "bình thường" hay "bất thường", vấn đề lớn hơn nằm ở cách đô thị di sản tiếp tục tạo sự khác biệt, duy trì sức hấp dẫn và khiến du khách muốn quay lại nhiều lần.

Hội An sở hữu những giá trị mà không nhiều điểm đến có được. Một đô thị thương cảng cổ, quần thể kiến trúc đặc sắc, sự giao thoa văn hóa cùng các truyền thống thủ công, ẩm thực và đời sống cộng đồng được hình thành qua nhiều thế kỷ. Danh hiệu Di sản Văn hóa Thế giới của UNESCO ghi nhận những giá trị nổi bật ấy.

Tuy nhiên, di sản khác biệt không tự động tạo ra trải nghiệm du lịch khác biệt. Du khách lần đầu đến Hội An có thể ấn tượng với chùa Cầu, những ngôi nhà cổ, đèn lồng, sông Hoài, món ăn địa phương và không gian phố đi bộ. Nhưng khi quay lại lần thứ 2, thứ 3, họ sẽ được khám phá điều gì mới?

Chùa Cầu ở phố cổ Hội An nhìn từ trên cao, ngày 3/8/2024. Ảnh: Phạm Toàn.

Nếu trải nghiệm vẫn chủ yếu xoay quanh đi dạo, chụp ảnh, mua sắm, ăn uống, may đo và thả đèn hoa đăng, sức hấp dẫn với khách quay lại có thể giảm dần dù cảnh quan vẫn đẹp.

Ông Quỳnh nhận định Hội An không thiếu tài nguyên du lịch, nhưng chưa chuyển hóa hết nguồn tài nguyên văn hóa phong phú thành những sản phẩm có chiều sâu, chất lượng và được làm mới thường xuyên. Điểm đến cần chuyển từ chỗ chủ yếu phục vụ nhu cầu tham quan sang nơi du khách có thể khám phá, thưởng thức, học hỏi và trải nghiệm.

Hội An có gì ngoài chụp ảnh, may đo quần áo?

Thương mại là một phần không thể tách rời lịch sử Hội An. Chính hoạt động giao thương quốc tế đã góp phần tạo nên sự phồn thịnh của đô thị này. Do đó, vấn đề không phải hạn chế kinh doanh, mà là phát triển hoạt động thương mại theo cách phù hợp với giá trị di sản, theo chuyên gia.

Một đô thị cổ sẽ giảm sức hấp dẫn nếu quá nhiều cửa hàng cùng bán những sản phẩm tương tự, hoạt động chào mời diễn ra liên tục, hoặc các không gian có giá trị kiến trúc, lịch sử chủ yếu được sử dụng để bán hàng trong ngắn hạn.

Du khách đến Hội An không chỉ để mua quà lưu niệm. Họ còn muốn tìm hiểu câu chuyện lịch sử, khám phá nghề thủ công, thưởng thức nghệ thuật, trò chuyện với người dân và cảm nhận nhịp sống của đô thị cổ. Nếu hoạt động thương mại lấn át những trải nghiệm ấy, Hội An có nguy cơ đánh mất chính những giá trị làm nên danh tiếng của mình.

Để khắc phục, ông Quỳnh đề xuất nghiên cứu lại cơ cấu ngành hàng trong phố cổ, khuyến khích đa dạng hóa sản phẩm và từng bước hình thành những tuyến phố có bản sắc riêng. Bên cạnh cửa hàng thương mại, Hội An cần có thêm phòng tranh, nhà sách, bảo tàng chuyên đề, không gian triển lãm, trà thất, xưởng thủ công và địa điểm sinh hoạt văn hóa.

Du khách thưởng thức phở xưa Nam Định tại phố cổ Hội An, năm 2024. Ảnh: Linh Huỳnh.

Ẩm thực cũng là một trong những tài sản du lịch quan trọng của Hội An. Cao lầu, mì Quảng, cơm gà, bánh mì, bánh bao, bánh vạc và nhiều món ăn truyền thống đã góp phần tạo nên hình ảnh của điểm đến.

"Tuy nhiên, một thương hiệu ẩm thực nổi tiếng không đồng nghĩa mọi nhà hàng đều có chất lượng tương xứng. Một số phản ánh của du khách về giá cả, chất lượng món ăn và thái độ phục vụ cho thấy cần quan tâm hơn đến sự đồng đều của dịch vụ", chuyên gia nói.

Các cơ sở kinh doanh cần thay đổi tư duy ngắn hạn, chỉ tập trung phục vụ lượng khách vãng lai. Trong thị trường du lịch ngày càng cạnh tranh, uy tín và khả năng khiến khách quay lại mới là tài sản quan trọng nhất.

Bên cạnh bảo tồn ẩm thực truyền thống, Hội An nên thu hút đầu bếp tài năng, phát triển nhà hàng sáng tạo, ẩm thực cao cấp và những trải nghiệm ẩm thực gắn với câu chuyện lịch sử, văn hóa địa phương. Mục tiêu là phát triển những nhà hàng đủ sức biến ẩm thực thành lý do để du khách tìm đến Hội An, chứ không chỉ dùng bữa trong hành trình tham quan.

Du khách tham quan phố cổ Hội An, Đà Nẵng, tháng 8/2024. Ảnh: Linh Huỳnh.

Ngoài ra, ông Quỳnh cho rằng Hội An còn nhiều tiềm năng để trở thành điểm đến của nghệ thuật và sáng tạo. Những ngôi nhà cổ, con phố nhỏ, sân vườn và không gian kiến trúc truyền thống có thể trở thành nơi tổ chức các hoạt động văn hóa có giá trị, với điều kiện bảo đảm yêu cầu bảo tồn di sản.

Chuyên gia đề xuất kết nối các phòng tranh, triển lãm nhiếp ảnh, không gian điêu khắc, nghệ thuật sắp đặt, xưởng sáng tác và địa điểm giới thiệu nghề thủ công. Thí điểm mạng lưới khoảng 15-20 không gian nghệ thuật, tận dụng cơ sở sẵn có và ưu tiên những mô hình ít tác động đến cấu trúc di tích.

Các triển lãm cần thay đổi theo mùa, có sự tham gia của nghệ sĩ trong nước và quốc tế. Du khách đến Hội An vào những thời điểm khác nhau sẽ có cơ hội khám phá các bộ sưu tập, tác phẩm và câu chuyện mới.

"Điều quan trọng là xây dựng các hoạt động văn hóa chất lượng, diễn ra thường xuyên và đủ sức thu hút du khách, thay vì chạy theo số lượng sự kiện. Sức sống của đô thị di sản còn nằm ở khả năng sáng tạo những giá trị văn hóa mới trên nền tảng di sản sẵn có", Phó chủ tịch Hiệp hội Du lịch Đà Nẵng nhận định.

Hội An phải làm gì?

Bên cạnh đa dạng sản phẩm mới, Hội An cần bảo vệ những giá trị vốn tạo nên sức hút riêng, theo chuyên gia. Sức hấp dẫn của Hội An nằm ở cả kiến trúc, sản phẩm du lịch lẫn cảm giác mà không gian di sản mang lại cho du khách. Những con phố nhỏ, ngôi nhà cổ, khoảng sân, tiếng trò chuyện nhẹ nhàng, buổi sáng thanh bình và nhịp sống chậm rãi.

Ông Quỳnh đề xuất tăng cường quản lý tiếng ồn, giao thông, hoạt động hàng rong, biển hiệu, trưng bày hàng hóa và sử dụng không gian công cộng. Quan trọng hơn, Hội An phải giữ được sự hiện diện của cư dân địa phương cùng các hoạt động sinh hoạt truyền thống.

"Một đô thị di sản không thể chỉ có khách du lịch và cửa hàng phục vụ du khách. Đô thị ấy phải tiếp tục là nơi con người sinh sống, làm việc, gìn giữ phong tục và truyền lại giá trị văn hóa cho thế hệ sau. Chính đời sống bản địa tạo nên sự chân thực mà không một công trình du lịch nhân tạo nào có thể thay thế", ông nói.

Đông đảo khách quốc tế dạo chơi Hội An dịp 30/4/2023. Ảnh: Thanh Đức.

Trong bối cảnh không gian phát triển du lịch được mở rộng, giải pháp không chỉ là đưa thêm khách từ Đà Nẵng đến Hội An trong vài giờ tham quan. Điều cần làm là xây dựng những sản phẩm đủ hấp dẫn để du khách dành thêm thời gian tại đây, thậm chí lựa chọn lưu trú nhiều đêm.

Để hiện thực hóa hướng đi này, chuyên gia đề xuất 6 giải pháp:

▸Rà soát cơ cấu thương mại trong phố cổ, khuyến khích đa dạng hóa ngành hàng và ưu tiên những hoạt động có giá trị văn hóa.

▸Thí điểm một khu văn hóa sáng tạo, hình thành mạng lưới phòng tranh, triển lãm, nhà sách, trà thất và không gian biểu diễn.

▸Triển khai chương trình nâng chuẩn ẩm thực Hội An, hỗ trợ đào tạo, đánh giá chất lượng và phát triển những nhà hàng có bản sắc riêng.

▸Xây dựng đề án "Thương cảng tơ lụa thế giới", kế thừa kinh nghiệm các kỳ festival trước đây, huy động doanh nghiệp, nghệ nhân, nhà thiết kế và đối tác quốc tế.

▸Cải thiện môi trường trải nghiệm di sản, kiểm soát tiếng ồn, giao thông, hàng rong và nâng cao văn hóa phục vụ.

▸Thay đổi cách đánh giá hiệu quả du lịch, bổ sung các chỉ số như thời gian lưu trú, chi tiêu cho văn hóa và ẩm thực, mức độ hài lòng, tỷ lệ khách quay trở lại và chất lượng sống của cư dân.

Du khách check-in chùa Cầu ở phố cổ Hội An, Đà Nẵng, năm 2024. Ảnh: Phạm Toàn.

Theo chuyên gia, các chương trình nên được triển khai theo mô hình thí điểm, đánh giá hiệu quả trước khi mở rộng, thay vì đầu tư đồng loạt những công trình lớn. Đặc biệt, cần có sự tham gia thực chất của cư dân, doanh nghiệp, nghệ nhân, chuyên gia bảo tồn và các tổ chức nghề nghiệp.

Phó chủ tịch Hiệp hội Du lịch Đà Nẵng cho rằng Hội An cần chuyển hóa các giá trị di sản thành những trải nghiệm có chiều sâu, liên tục được làm mới. Thay vì chạy theo số lượng khách, thành phố cần gia tăng sức hấp dẫn để du khách muốn ở lại lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn cho các trải nghiệm văn hóa, ẩm thực và quay trở lại trong những chuyến đi sau.

"Khi Hội An đông khách, người ta lo quá tải. Khi Hội An vắng khách, người ta lo thiếu khách. Nhưng câu hỏi quan trọng hơn là du khách đến Hội An hôm nay sẽ mang về những trải nghiệm gì và điều gì khiến họ muốn quay trở lại trong tương lai", ông Quỳnh nói.