Hiệp hội Sữa Việt Nam kiến nghị hoàn thiện quy định về xả thải và thị trường carbon

Bộ Nông nghiệp & Môi trường đang lấy ý kiến góp ý đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. Theo bộ này, việc sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ môi trường là cần thiết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về bảo vệ môi trường, cắt giảm thủ tục hành chính, phân cấp quản lý và tạo hành lang pháp lý thúc đẩy chuyển đổi xanh, phát triển bền vững.

TS Tống Xuân Chinh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Sữa Việt Nam - đánh giá dự thảo có nhiều điểm tiến bộ khi tăng cường quản lý theo rủi ro; tháo gỡ một số vướng mắc trong giấy phép môi trường; thúc đẩy tái sử dụng, tái chế; hoàn thiện trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR); đồng thời bổ sung cơ sở pháp lý cho thị trường carbon.

Tuy nhiên, để các quy định khả thi và hiệu quả hơn trong thực tế, ông góp ý tập trung vào bốn nhóm vấn đề.

Thứ nhất, kiểm soát xả nước thải theo cả nồng độ và tải lượng. Cụ thể, góp ý sửa đổi khoản 2 Điều 7 về xả thải vào nguồn nước mặt, TS Tống Xuân Chinh nhấn mạnh: "Linh hoạt không có nghĩa là hạ thấp tiêu chuẩn môi trường, mà là quản lý chính xác hơn theo sức chịu tải".

Ảnh minh họa.

Ông kiến nghị dự thảo cần quy định kiểm soát xả nước thải dựa trên cả nồng độ và tổng tải lượng chất ô nhiễm. Khả năng chịu tải của nguồn nước phải được đánh giá chi tiết theo từng thông số thay vì chỉ phân loại "còn" hay "hết"; đồng thời phải tính đến các yếu tố mùa vụ như mùa mưa, mùa khô, hạn hán, triều cường. Đặc biệt, các dữ liệu về tổng tải lượng đã phân bổ và còn lại phải được công khai minh bạch.

Thứ hai, đưa trách nhiệm EPR về đúng bản chất. Đối với sửa đổi tại Điều 54 về EPR, chuyên gia này ủng hộ định hướng không coi việc nộp tiền vào Quỹ Bảo vệ môi trường là phương thức thay thế cho nghĩa vụ tái chế. Tuy nhiên, cần tránh chuyển sang một cơ chế cứng nhắc bắt mọi doanh nghiệp tự xây hệ thống thu hồi.

Hiệp hội Sữa Việt Nam đề xuất quản lý EPR theo kết quả thu gom thực tế; điều chỉnh mức phí trách nhiệm theo thiết kế sinh thái (sản phẩm bền, dễ sửa chữa thì chịu phí thấp); tính tỷ lệ tái chế trên lượng vật liệu thực thu hồi thay vì lượng rác đưa vào nhà máy. Ngoài ra, cần chính thức hóa lực lượng thu gom rác phi chính thức và quy định rõ thứ tự ưu tiên của kinh tế tuần hoàn: Giảm phát sinh - Kéo dài tuổi thọ - Tái sử dụng rồi mới đến tái chế.

Thứ ba, vận hành thị trường carbon để giảm phát thải thực chất. Về thị trường carbon, TS Tống Xuân Chinh lưu ý việc lập sàn giao dịch không phải mục tiêu cuối cùng. Mục tiêu cốt lõi phải là giảm phát thải khí nhà kính thực chất, đo đếm được và không tính trùng.

Ông đề xuất hoàn thiện dựa trên 5 nguyên tắc: Phân biệt rõ "hạn ngạch" (hệ thống bắt buộc) và "tín chỉ" (hệ thống tự nguyện); xây dựng trần phát thải quốc gia sát thực tế; thiết lập hệ thống đo đạc - báo cáo - thẩm tra (MRV) thống nhất; khống chế tỷ lệ dùng tín chỉ bù trừ nghĩa vụ để buộc doanh nghiệp phải tự giảm phát thải tại cơ sở; và kiểm soát chặt việc chuyển giao tín chỉ ra nước ngoài.

Thứ tư, luật hóa tiêu chí "chấm dứt thuộc tính chất thải". Góp ý cho Điều 72, ông Chinh cho rằng không thể quy định chung chung "mọi chất thải đều là tài nguyên". Dự thảo cần bổ sung nguyên tắc một chất chỉ được chấm dứt thuộc tính chất thải khi đáp ứng đủ 5 điều kiện: có mục đích cụ thể; có thị trường; đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật; có thể truy xuất nguồn gốc và không gây hại cho môi trường, sức khỏe.

Tiêu chí này phải xây dựng riêng cho từng dòng vật liệu và áp dụng cơ chế quản lý 3 mức: công nhận theo danh mục - doanh nghiệp tự công bố - chứng nhận đối với chất thải rủi ro cao nhằm tránh phát sinh thêm "giấy phép con".

Đại diện Hiệp hội Sữa Việt Nam khẳng định Dự thảo Luật sửa đổi lần này cần tạo ra được 3 bước chuyển lớn: Từ quản lý từng ống xả sang quản trị tổng tải lượng cấp lưu vực; từ xử lý cuối đường ống sang trách nhiệm toàn vòng đời sản phẩm; và từ quản lý chất thải sang quản trị tài nguyên tuần hoàn.