Hiệp thương lần thứ ba: Bài 1: 'Vòng lọc' cuối lựa chọn nhân sự ứng cử

Khác với hai vòng hiệp thương trước, hiệp thương lần thứ ba được tổ chức trong khoảng thời gian dài nhất, từ ngày 9 - 20/2/2026. Việc kéo dài thời gian phản ánh tính chất thận trọng và trách nhiệm cao nhất của giai đoạn này - khi mọi thông tin liên quan đến người ứng cử đã được tập hợp đầy đủ, mọi ý kiến cử tri đã được xem xét, xác minh và trả lời theo đúng quy định của pháp luật.

Đủ thời gian tổng hợp, phân tích, cân nhắc kỹ lưỡng

Theo Nghị quyết liên tịch số 102 giữa Ủy ban Thường vụ Quốc hội - Chính phủ - Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, trước khi bước vào hiệp thương lần thứ ba, toàn bộ các vụ việc cử tri nêu đối với người ứng cử phải được xác minh và trả lời xong chậm nhất vào ngày 8/2/2026. Đây là yêu cầu có tính bắt buộc, bảo đảm hội nghị hiệp thương lần thứ ba chỉ xem xét những hồ sơ đã “sạch” về mặt pháp lý, rõ ràng về thông tin và đầy đủ về cơ sở chính trị - xã hội. Việc xác minh, trả lời ý kiến cử tri chính là thước đo thực chất của dân chủ, thể hiện rõ vai trò giám sát của nhân dân ngay từ khâu lựa chọn nhân sự. Chính yêu cầu này khiến hiệp thương lần thứ ba không thể tiến hành vội vàng, hình thức, mà cần đủ thời gian để tổng hợp, phân tích, cân nhắc kỹ lưỡng từng trường hợp cụ thể.

Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam TP. Hồ Chí Minh tổ chức Hội nghị Hiệp thương lần thứ ba lựa chọn danh sách những người đủ tiêu chuẩn ứng cử. Ảnh: Thanh Hà

Theo quy định, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam cùng cấp là cơ quan triệu tập, chủ trì hội nghị hiệp thương lần thứ ba. Tại hội nghị, nội dung cốt lõi là báo cáo kết quả lấy ý kiến nhận xét và sự tín nhiệm của cử tri nơi công tác, nơi cư trú đối với từng người được giới thiệu ứng cử; đồng thời, làm rõ những trường hợp có ý kiến cử tri phản ánh, kiến nghị cần xem xét.

Một nguyên tắc mang tính “hàng rào pháp lý” được nhấn mạnh là: người ứng cử không đạt sự tín nhiệm của trên 50% tổng số cử tri tham dự hội nghị cử tri nơi cư trú thì không được đưa vào danh sách giới thiệu tại hiệp thương lần thứ ba, trừ trường hợp đặc biệt phải báo cáo rõ để hội nghị xem xét, quyết định. Quy định này thể hiện rõ quan điểm nhất quán: sự tín nhiệm của cử tri là điều kiện tiên quyết. Điều này đặt ra cho hội nghị hiệp thương lần thứ ba phải chặt chẽ, thận trọng và tuân thủ đúng luật”, ông Sư Hữu Dũng, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Hưng Nguyên, Nghệ An nhấn mạnh.

Trên cơ sở đó, hội nghị tiến hành thảo luận, lựa chọn và lập danh sách những người đủ tiêu chuẩn ứng cử. Trường hợp chưa đạt được sự thống nhất, hội nghị quyết định bằng hình thức biểu quyết giơ tay hoặc bỏ phiếu kín, bảo đảm dân chủ, khách quan. Toàn bộ quy trình biểu quyết đều được kiểm soát chặt chẽ, từ thành phần tham dự, quyền biểu quyết, đến việc thành lập Tổ kiểm phiếu và quản lý phiếu biểu quyết có đóng dấu của Mặt trận Tổ quốc.

Công khai, minh bạch - nguyên tắc xuyên suốt

Hiệp thương lần thứ ba là mốc quan trọng trong quy trình bầu cử HĐND các cấp, không chỉ “chốt” danh sách ứng cử viên mà còn thể hiện nguyên tắc công khai, minh bạch và tuân thủ pháp luật xuyên suốt. Các chuyên gia pháp luật bầu cử nhấn mạnh, minh bạch từ khâu dự kiến, thảo luận đến quyết định danh sách là điều kiện tiên quyết để tăng niềm tin của cử tri và hạn chế khiếu kiện sau bầu cử.

Danh sách những người đủ tiêu chuẩn được thông qua kèm biên bản hội nghị và gửi đúng thời hạn luật định, tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho việc lập và công bố danh sách chính thức theo từng đơn vị bầu cử. Kết quả hiệp thương không chỉ cần chính xác về số lượng mà còn phải bảo đảm cơ cấu, thành phần theo Nghị quyết 107/2025/NQ-UBTVQH ngày 16/10/2025. Việc dự kiến cơ cấu phải thực hiện dân chủ, công tâm, khách quan, minh bạch; đồng thời, chú trọng chất lượng, lựa chọn những người tiêu biểu về phẩm chất, đạo đức, uy tín và trí tuệ, bảo đảm đại diện hài hòa các thành phần xã hội.

Việc bảo đảm tỷ lệ ứng viên nữ được cử tri và chuyên gia đặc biệt quan tâm. Đại biểu Hoàng Thu Hằng, tỉnh Thái Nguyên chia sẻ: bảo đảm tỷ lệ phụ nữ không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà còn phản ánh quyền lợi và tiếng nói của nửa dân số. Khi phụ nữ đủ năng lực và uy tín được lựa chọn, họ góp phần nâng cao chất lượng nghị trường, bảo đảm HĐND phản ánh ý chí và nhu cầu toàn dân.” Theo hướng dẫn, người ứng cử đại biểu là phụ nữ, bảo đảm đạt tỷ lệ ít nhất 35% trong danh sách chính thức những người ứng cử đại biểu HĐND ở từng cấp; phấn đấu đạt tỷ lệ trúng cử khoảng 30% tổng số đại biểu HĐND ở từng cấp.

Các yếu tố khác cũng được bảo đảm: người ứng cử đại biểu là người ngoài Đảng, phấn đấu đạt tỷ lệ không dưới 10% trong danh sách chính thức những người ứng cử đại biểu HĐND ở từng cấp; người ứng cử là người trẻ tuổi (dưới 40 tuổi), phấn đấu đạt tỷ lệ không dưới 15% trong danh sách chính thức; đại biểu HĐND nhiệm kỳ 2021 - 2026 tái cử, phấn đấu đạt tỷ lệ không dưới 30% ở từng cấp. Sự cân bằng này kết hợp hài hòa giữa tính đại diện và chuyên nghiệp, giữa cơ cấu và thực chất, giúp HĐND các cấp thực sự đại diện cho toàn dân.

Bảo đảm các tỷ lệ và cơ cấu này cũng là tiền đề để lập, công bố niêm yết danh sách ứng cử viên, giúp cử tri nắm thông tin đầy đủ, giám sát và đóng góp ý kiến, bảo đảm mỗi bước bầu cử minh bạch và khách quan. Hiệp thương lần thứ ba vì thế không chỉ là mốc quan trọng, mà còn minh chứng sống động cho nguyên tắc công khai, minh bạch và đúng pháp luật; đồng thời, hiện thực hóa mục tiêu lựa chọn những đại biểu tiêu biểu, năng lực, xứng đáng đại diện người dân trong HĐND các cấp.

Hồng Hạnh