Hiệp ước Biển khơi có hiệu lực

"Đa dạng sinh học ngoài phạm vi quyền tài phán quốc gia" (BBNJ), hiệp ước của Liên hợp quốc nhằm bảo vệ đa dạng sinh học ở các vùng biển quốc tế chính thức có hiệu lực từ ngày 17-1.

Đây là hiệp ước toàn cầu được đánh giá mang tính bước ngoặt, cung cấp cho các quốc gia một khuôn khổ pháp lý ràng buộc để đối phó với các mối đe dọa như đánh bắt quá mức và đạt mục tiêu bảo vệ 30% môi trường đại dương vào năm 2030.

Hoàn tất vào tháng 3-2023 sau 15 năm đàm phán, hiệp ước cho phép thiết lập một mạng lưới toàn cầu các "khu bảo tồn biển" tại những hệ sinh thái đại dương rộng lớn trước đây chưa được quản lý, nằm trong vùng biển quốc tế. Hiệp ước đã đạt ngưỡng 60 quốc gia phê chuẩn vào ngày 19-9-2025, đồng nghĩa với việc nó chính thức có hiệu lực 120 ngày sau đó. Tính đến nay, số quốc gia phê chuẩn đã lên hơn 80 nước, trong đó có Trung Quốc, Brazil và Nhật Bản. Các nước khác, bao gồm Anh và Úc, được kỳ vọng sẽ sớm tham gia. Mỹ đã ký hiệp ước dưới thời chính quyền trước nhưng đến nay chưa phê chuẩn.

Hiện nay chỉ khoảng 8% đại dương – tương đương 29 triệu km² – được bảo vệ Ảnh: UNSPLASH

Theo hiệp ước, các quốc gia phải đánh giá tác động môi trường đối với những hoạt động ảnh hưởng đến hệ sinh thái đại dương. Hiệp ước cũng tạo ra cơ chế cho phép các nước chia sẻ lợi ích từ "nền kinh tế xanh", bao gồm các "nguồn gien biển" được sử dụng trong những ngành như công nghệ sinh học. Các nhà bảo vệ môi trường cho rằng cần phải thiết lập hơn 190.000 khu bảo tồn để đạt được mục tiêu "30 vào năm 30", tức đưa 30% đại dương vào diện được bảo vệ chính thức vào năm 2030. Hiện nay, chỉ khoảng 8% đại dương - tương đương 29 triệu km² - được bảo vệ.

Tuy nhiên, hiệp ước này sẽ có ít tác động đối với khai thác khoáng sản dưới đáy biển, điều mà một số nhà bảo tồn coi là mối đe dọa hàng đầu với môi trường biển, bởi hoạt động này thuộc thẩm quyền của Cơ quan Quản lý Đáy biển quốc tế (ISA).

Hải Ngọc