Hiệu quả từ những mô hình kinh tế đặc thù ở miền núi

Xã Trà Giáp đang triển khai trồng hơn 500ha quế bản địa. Ảnh: PHAN VINH

Chuyển đổi từ thực tế sản xuất

Anh Nguyễn Minh Thời (thôn 1, xã Trà Giáp) là một trong những hộ tiên phong chuyển đổi từ cây keo, cây tạp sang các loại cây trồng phù hợp hơn. Năm 2022, anh mạnh dạn trồng 1ha quế, thông qua dự án phát triển giống quế Việt Nam do Bộ Nông nghiệp và Môi trường triển khai trên địa bàn tỉnh Quảng Nam trước đây.

Sau hơn 3 năm, vườn quế của anh Thời sinh trưởng ổn định, tán đều và ít bệnh. Điều quan trọng hơn là quá trình tham gia dự án giúp anh tiếp cận phương thức sản xuất mới, từ khâu chọn giống, mật độ trồng đến chăm sóc, thay cho cách làm dựa vào kinh nghiệm trước đây.

"Trước đây bà con thường trồng dày, ít chú ý đến kỹ thuật nên cây phát triển không đồng đều. Khi được tập huấn, tôi biết cách bố trí mật độ, chăm sóc đúng thời điểm nên cây phát triển tốt hơn. Năm nay, khi địa phương triển khai trồng rừng sản xuất dựa vào cây quế bản địa, tôi đăng ký tham gia thêm, với mong muốn mở rộng diện tích và chuyển hẳn sang loại cây có giá trị kinh tế ổn định hơn", anh Thời nói.

Tại xã Trà Liên, việc chuyển đổi cây trồng cũng đang diễn ra trên những diện tích nhỏ lẻ nhưng được tổ chức bài bản. Ông Trần Văn Hiệp (thôn Tak Ngưi) có khoảng 2.000m² đất sản xuất trước đây chủ yếu canh tác lúa rẫy, phụ thuộc vào thời tiết nên năng suất bấp bênh.

Giống lúa đỏ ra ma sinh trưởng và phát triển tốt, phù hợp với điều kiện tự nhiên tại xã Trà Liên. Ảnh: PHAN VINH

Trong vụ Đông Xuân 2025 - 2026, khi được Hội Nông dân xã Trà Liên vận động tham gia mô hình trồng lúa đỏ ra ma, ông Hiệp quyết định chuyển toàn bộ diện tích sang giống mới, đồng thời được hỗ trợ 24kg giống để sản xuất.

Ông Hiệp chia sẻ: "Giống lúa này thời gian sinh trưởng ngắn, ít sâu bệnh, phù hợp với điều kiện nước tưới không ổn định ở vùng cao. Khi tham gia mô hình, bà con được hướng dẫn kỹ thuật cụ thể từ đầu vụ, nên làm bài bản hơn, không còn sản xuất theo kinh nghiệm như trước. Với những hộ diện tích nhỏ, việc được hỗ trợ giống, phân bón và kỹ thuật giúp giảm bớt rủi ro, mạnh dạn chuyển đổi".

Mô hình trồng lúa đỏ ra ma tại Trà Liên được triển khai trên diện tích 3,2ha, với sự tham gia của 29 hộ dân tại cánh đồng Ba Nhơn. Việc lựa chọn khu vực có địa hình tương đối bằng phẳng, có khả năng chủ động nguồn nước tưới, tạo điều kiện để chuyển đổi từ lúa rẫy sang lúa nước, từng bước nâng cao năng suất và ổn định sản xuất.

Hướng đến mô hình bền vững

Tại xã Trà Giáp, với hơn 9.140ha đất lâm nghiệp, địa phương đang triển khai Nghị quyết số 03/2026/NQ-HĐND ngày 11/2/2026 của HĐND thành phố Đà Nẵng về trồng rừng gỗ lớn, đồng thời định hướng chuyển đổi cây keo sang các loại cây đa mục đích, trong đó, cây quế bản địa được xác định là đối tượng chủ lực với quy mô khoảng 500ha.

Việc chuyển đổi được tổ chức theo hướng có hỗ trợ sau đầu tư, gắn với từng dự án cụ thể, nhằm đảm bảo người dân tiếp cận nguồn lực và kỹ thuật sản xuất. Các hộ tham gia được hướng dẫn quy trình trồng, chăm sóc theo hướng khoa học, đồng thời từng bước kết nối các đơn vị thu mua để hình thành đầu ra ổn định.

Ông Phùng Văn Nam, Chủ tịch UBND xã Trà Giáp cho biết, địa phương có lợi thế về đất lâm nghiệp, nhưng trước đây chủ yếu trồng keo chu kỳ ngắn, hiệu quả kinh tế chưa cao. Khi triển khai Nghị quyết 03, xã xác định chuyển dần sang trồng rừng gỗ lớn và cây đa mục đích, trong đó cây quế bản địa phù hợp với điều kiện tự nhiên và tập quán của người dân. Việc thực hiện được gắn với hỗ trợ sau đầu tư, hướng dẫn kỹ thuật để bà con yên tâm chuyển đổi.

"Địa phương lựa chọn những hộ có điều kiện phù hợp làm trước, tạo mô hình cụ thể để người dân học tập, từ đó từng bước nhân rộng. Song song đó, định hướng phát triển vùng nguyên liệu tập trung, tạo nền tảng cho việc hình thành chuỗi giá trị trong thời gian tới", ông Nam nói.

Việc định hình, lựa chọn giống cây phù hợp với điều kiện tự nhiên miền núi rất quan trọng trong việc hướng đến mục tiêu lâu dài. Ảnh: PHAN VINH

Trong khi đó, tại xã Trà Liên, Tổ hội nghề nghiệp sản xuất lúa ra ma được thành lập đã giúp thống nhất về thời vụ, quy trình kỹ thuật và định hướng tiêu thụ. Nhờ đó, các biện pháp kỹ thuật được ngành nông nghiệp khuyến cáo như "3 giảm 3 tăng", "1 phải 5 giảm" và quản lý dịch hại tổng hợp được áp dụng đồng bộ, thay vì mỗi hộ làm theo một cách riêng.

Ông Đặng Văn Thi, Chủ tịch Hội Nông dân xã Trà Liên cho biết, theo phương án, năng suất mục tiêu của mô hình đạt từ 50 - 55 tạ/ha, với thu nhập bình quân ước từ 75 - 82 triệu đồng/ha/vụ. Toàn bộ 29 hộ tham gia được hỗ trợ 100% giống trong vụ đầu, tương đương 384kg, cùng với chi phí phân bón, thuốc bảo vệ thực vật sinh học và tập huấn kỹ thuật. Tổng kinh phí hỗ trợ gần 49 triệu đồng, trong đó chi phí làm đất chiếm hơn 19 triệu đồng, cho thấy sự đầu tư ngay từ khâu đầu vào.

"Việc lựa chọn giống lúa ra ma được tính toán dựa trên khả năng thích nghi với điều kiện tự nhiên và tập quán canh tác của người dân. Khi triển khai, địa phương tổ chức theo hướng liên kết, hỗ trợ đồng bộ từ giống, kỹ thuật đến tiêu thụ sản phẩm, để người dân yên tâm tham gia. Nếu mô hình đạt hiệu quả, địa phương sẽ tiếp tục nhân rộng, hình thành vùng sản xuất tập trung", ông Thi cho biết.