Hiệu quả từ tái chế phế thải xây dựng tại chỗ

Với hơn 1.400 dự án đang được triển khai, cùng với các hoạt động cải tạo hạ tầng đô thị, lượng phế thải xây dựng phát sinh trên địa bàn Hà Nội có thời điểm lên tới khoảng 10.000 tấn/ngày.

Nếu có một chuỗi giải pháp toàn diện thì lượng phế thải này sẽ được tận dụng, trở thành nguồn tài nguyên phục vụ cho phát triển hạ tầng.

Trong bối cảnh các bãi tập kết tập trung đang quá tải và nạn đổ trộm phế thải vẫn nhức nhối, một nghịch lý lại diễn ra là nhiều dự án đầu tư công lại đau đầu vì thiếu hụt vật liệu san lấp. Thực trạng này đòi hỏi một sự thay đổi căn bản trong tư duy - chuyển từ “xử lý phế thải” sang “quản trị tài nguyên” để mở đường cho mô hình kinh tế tuần hoàn.

Nhìn ra thế giới, việc tái chế phế thải xây dựng không còn là câu chuyện xa lạ. Nhiều quốc gia tiên tiến đã chạm tới tỷ lệ tái chế đáng mơ ước là từ 80% đến 90%, biến những khối bê tông vụn, gạch đá sau phá dỡ thành nguồn nguyên liệu mới phục vụ trực tiếp cho các công trình hạ tầng. Tại Hà Nội, phương pháp này đã và đang được thực hiện tại một số dự án và cho thấy kết quả đầy triển vọng.

Điển hình là tại dự án Quảng trường - Công viên phía Đông hồ Hoàn Kiếm, trong quá trình giải phóng mặt bằng, thay vì vận chuyển toàn bộ khối lượng phế thải khổng lồ rời khỏi công trường như phương thức truyền thống, dự án đã áp dụng giải pháp nghiền, sàng và tái chế ngay tại chỗ để tái sử dụng cho các hạng mục thi công.

Hay tại dự án đường Vành đai 2,5, thay vì vận chuyển toàn bộ bê tông, gạch vỡ sau phá dỡ tới các điểm tập kết, hệ thống nghiền di động được đưa tới tận nơi để xử lý. Những khối bê tông sau khi qua dây chuyền nghiền đã trở thành cốt liệu phục vụ san lấp mặt bằng, làm nền đường và nhiều hạng mục xây dựng khác.

Các chuyên gia nhìn nhận, hiệu quả từ mô hình xử lý tại nguồn này mang tính toàn diện và cho hiệu quả rõ nét. Về mặt môi trường, việc giữ lại phế thải để xử lý tại chỗ đã giảm thiểu áp lực cho hệ thống giao thông vận tải, loại bỏ nguy cơ phát sinh bụi mịn và tiếng ồn đô thị phát tán dọc các tuyến đường vận chuyển.

Về mặt kinh tế, công nghệ nghiền tại chỗ giúp chủ đầu tư tiết kiệm chi phí bốc xúc, vận chuyển và bản thân nguồn vật liệu sau nghiền lại được phục vụ trở lại cho chính các hạng mục của dự án. Đây là minh chứng sống động nhất cho việc áp dụng đúng công nghệ và quy trình quản lý phù hợp sẽ biến phế thải thành tài nguyên phục vụ cho phát triển.

Do đó, việc thúc đẩy chuỗi thu gom, phân loại và tái sử dụng phế thải xây dựng không chỉ là giải pháp tình thế giúp giảm áp lực lên môi trường, mà còn là con đường tất yếu để hình thành một chuỗi giá trị mới. Khi nguồn tài nguyên thiên nhiên đang dần cạn kiệt, việc khai thác “mỏ tài nguyên” từ các công trình cũ sẽ giúp giảm bớt việc khai thác đá, cát tự nhiên và bảo vệ môi trường, cảnh quan thiên nhiên. Tuy nhiên, để nhân rộng ra toàn bộ các dự án cần sự vào cuộc đồng bộ và quyết liệt.

Trước tiên là hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế, chính sách. Cần có các quy định rõ ràng về việc phân loại, thu gom, vận chuyển và tái chế phế thải xây dựng; có chính sách khuyến khích, ưu đãi đối với các doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ tái chế hiện đại, sản xuất vật liệu xây dựng từ phế liệu. Tiếp đến là, cần có quy định xử phạt nghiêm minh đối với các hành vi xả thải trái phép, gây ô nhiễm môi trường. Bên cạnh đó là đầu tư vào công nghệ và hạ tầng.

Việc xây dựng các nhà máy tái chế phế thải xây dựng quy mô lớn, ứng dụng công nghệ tiên tiến là yếu tố then chốt. Trong mô hình này, cần có các trạm trung chuyển, bãi tập kết phế liệu được quy hoạch bài bản, bảo đảm vệ sinh môi trường...

Hà Nội đang triển khai hàng loạt dự án hạ tầng quy mô lớn, áp lực xử lý phế thải xây dựng sẽ còn tiếp tục gia tăng. Trong bối cảnh đó, tái chế phế thải xây dựng sẽ là một trong những giải pháp quan trọng để Hà Nội hướng tới mục tiêu tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và xây dựng nền kinh tế tuần hoàn.