Hiệu sách Mỹ tự đánh giá sách để hướng dẫn độc giả

Minh họa. Ảnh: Instagram.

Khi tờ The Washington Post quyết định khai tử chuyên mục đánh giá Thế giới sách vào tháng 2, đây không chỉ là một vụ sa thải hàng loạt nhân sự, vốn đã phổ biến trong thời gian gần đây trên khắp nước Mỹ.

Đối với ngành xuất bản nước này, đây còn là đòn giáng mạnh vào chuyên mục phê bình sách trên báo giấy, vốn đã lay lắt, gần như tàn lụi suốt hơn 2 thập kỷ qua.

Hãng tin AP đã ngừng đăng các bài phê bình sách vào mùa thu năm ngoái. Các tờ nhật báo tại những đô thị lớn như San Francisco Chronicle đã cắt giảm hoặc loại bỏ hẳn các chuyên mục sách từ thế kỷ trước.

Hiện nay, The New York Times Book Review là chuyên mục đánh giá sách duy nhất còn sót lại trên báo giấy, theo lời Becca Rothfeld, cựu nhà phê bình sách phi hư cấu của The Washington Post, hiện chuyển sang làm cho The New Yorker.

Josh Cook, một nhà bán sách, đã nhận thấy sự sụt giảm nghiêm trọng của các bài phê bình sách trên báo chí. Trước đây, "bạn dễ dàng bắt gặp các bài phê bình sách ngay cả trên các tờ báo địa phương”, Cook nói và nhắc tới nhiều tờ báo như The Boston Phoenix và DigBoston ngày nay đã đóng mục này.

Trước tình hình đó, Cook, đồng sở hữu của Porter Square Books (PSB), một hiệu sách độc lập lớn tại Massachusetts, Mỹ, đã quyết định hành động.

Ấn phẩm đánh giá sách Porter Square Review of Books đã chính thức ra mắt vào tháng 6. Đội ngũ nhân viên và các nhà văn làm việc cùng hiệu sách đã đăng tải bài phê bình sách trên trang web của cửa hiệu khoảng 1 lần mỗi tuần.

Với độ dài khoảng 500 từ, các bài viết này mang đến góc nhìn sâu sắc hơn so với vài dòng mô tả ngắn gọn thường thấy trên các nền tảng như Goodreads và StoryGraph, cũng như tại một số hiệu sách. Hiệu sách cũng chia sẻ các bài đánh giá trên mạng xã hội Bluesky và tổng hợp chúng thành một bản tin gửi đi hàng tháng.

Chuyên mục đánh giá sách của cửa hiệu. Ảnh: PSB.

Cook chia sẻ: "Thực ra, việc bán sách đã bao gồm đánh giá sách rồi. Bạn đánh giá cuốn sách để xem mình có thích nó không, bạn quyết định xem mình có đọc hết cuốn sách đó hay không và sau đó bạn tìm cách mô tả và giới thiệu nó cho người khác... Chúng ta đã đi được một phần chặng đường trong việc phê bình tác phẩm rồi. Vậy tại sao không thử hoàn tất quá trình đó?"

Vai trò của các nhà xuất bản

Khi chứng kiến sự suy tàn của thế giới sách trên truyền thông Mỹ, Cook cho rằng các nhà xuất bản, với đội ngũ nhà văn, biên tập viên, cơ sở in ấn, mạng lưới phân phối và kho bãi, chính là những đơn vị sở hữu cơ sở hạ tầng cần thiết để góp phần vực dậy các chuyên mục đánh giá sách và cung cấp hướng dẫn cho độc giả.

Trong một bài viết năm ngoái trên trang Literary Hub, Cook đã phác thảo một tầm nhìn đầy tham vọng: "Hãy tưởng tượng các nhà xuất bản lớn cùng hợp tác thực hiện một tờ báo hàng tuần, đăng tải các bài viết chuyên sâu và tự sự do chính tác giả có sách sắp hoặc mới ra mắt chấp bút, đồng thời phân phối miễn phí chúng tại các hiệu sách và thư viện".

Cook cho rằng các nhà xuất bản lớn "có đủ nguồn lực" và "nếu thực sự muốn độc giả biết đến sách của mình, thì họ cần phải hành động như vậy".

Dù các nhà xuất bản chưa hưởng ứng lời kêu gọi này, ý tưởng đó đã thôi thúc Cook hành động với hiệu sách của mình.

Trong thông báo ra mắt, Porter Square Books nhận định việc thiếu vắng các nội dung về sách, bao gồm các bài phê bình chuyên nghiệp, sẽ "gây thiệt hại cho toàn hệ sinh thái sách: độc giả, nhà văn, nhà xuất bản và tất nhiên là cả các hiệu sách".

Chiến lược đánh giá sách của PSB

Với kinh nghiệm của mình, Cook là người viết bài đánh giá đầu tiên cho PSB về cuốn Plastic, Prism, Void: Part One của tác giả Violet Allen. Ông cũng là người biên tập ấn phẩm chung.

Theo lời Cook, cửa hiệu luôn cố gắng "ủng hộ các nhà xuất bản quy mô nhỏ và những tác giả chưa mấy tên tuổi, vì vậy bạn có thể sẽ thấy nhiều tác phẩm đầu tay cũng như những cuốn sách ít được biết đến".

Các bài phê bình sẽ đa dạng về thể loại và tác giả, nhưng việc chọn sách sẽ phần lớn phụ thuộc vào gu thẩm mỹ và sở thích cá nhân của nhân viên nhà sách. Cook chia sẻ: "Chúng tôi có trả thù lao cho nhân viên để viết bài, nhưng mức phí đó chưa đủ để họ phải đọc một cuốn sách mà họ không thích".

Gần đây nhất, Isabel Miranda Kidwell, trợ lý phụ trách sự kiện và tiếp thị tại PSB, đã viết bài đánh giá về Women, cuốn tiểu thuyết ngắn được xuất bản năm 2014 của Chloe Caldwell. "Bài viết này là nỗ lực nhỏ của tôi nhằm khuyến khích những người chưa từng biết đến tác phẩm này, những người thường bị choáng ngợp bởi các tác phẩm kinh điển hay các cuốn sách ăn khách trong danh sách của tờ New York Times", Isabel chia sẻ.

Ngoài việc đăng các bài phê bình lên Bluesky và Instagram, Cook cũng sẽ đưa nội dung này đến độc giả thông qua các bản tin email. Niềm tin này dựa trên thành công mà PSB đạt được với bản tin email của cửa hiệu được xây dựng suốt hai thập kỷ qua (hiện có khoảng 20.000 người đăng ký). Nếu bản tin phê bình sách mới thu hút được 5.000 người đăng ký thì đó sẽ là tín hiệu cho thấy những khả năng mới", Cook chia sẻ.