Hiểu sao cho đúng khi bỏ Nghị định 100 về xử phạt vi phạm giao thông?

Lực lượng chức năng kiểm tra nồng độ cồn đối với tài xế trên quốc lộ 20. Ảnh minh họa: Minh Thành

Thực tế, hiện Nghị định 100 đang được thay thế bằng các quy định mới nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, siết chặt hơn quy định giao thông, bảo đảm an toàn cho người dân.

Quy định mới chặt chẽ hơn

Thời gian gần đây, nhiều người thắc mắc về thông tin lan truyền trên mạng xã hội cho rằng Nghị định 100 đã hết hiệu lực, người vi phạm giao thông sẽ không còn bị xử phạt nặng như trước. Anh Nguyễn Văn Thôi (ở phường Biên Hòa) thắc mắc: “Tôi nghe nói ngày 15-5 tới, Nghị định 100 bị bãi bỏ, không biết các mức phạt có giảm không, có thay đổi gì đáng chú ý?”.

Trao đổi về vấn đề này, luật sư Vũ Gia Kiên, Đoàn Luật sư tỉnh Đồng Nai cho rằng: Cách hiểu “bỏ Nghị định 100” là chưa chính xác nếu không đặt trong bối cảnh đầy đủ của hệ thống pháp luật. Nghị định 100 có hiệu lực thi hành từ ngày 1-1-2020, đến nay nghị định này đã và đang được thay thế từng phần bằng các văn bản mới nhằm phù hợp với tình hình thực tế.

Cụ thể, đối với lĩnh vực giao thông đường bộ, Nghị định số 168/2024/NĐ-CP, ngày 26-12-2024 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông trong lĩnh vực giao thông đường bộ; trừ điểm, phục hồi điểm giấy phép lái xe (gọi tắt là Nghị định 168) có hiệu lực từ ngày 1-1-2025, đã thay thế phần lớn quy định xử phạt vi phạm giao thông đường bộ tại Nghị định 100.

Ở lĩnh vực đường sắt, Nghị định số 81/2026/NĐ-CP, ngày 19-3-2026 của Chính phủ (có hiệu lực từ ngày 15-5-2026) quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường sắt (gọi tắt là Nghị định 81), thay thế các nội dung liên quan tại Nghị định 100. Nghị định này tăng mạnh mức phạt đối với các hành vi vi phạm an toàn đường sắt, bao gồm việc vượt rào chắn và vi phạm kinh doanh vận tải.

“Như vậy, có thể hiểu đúng là Nghị định 100 không còn hiệu lực kể từ ngày 15-5-2026, nhưng không phải là “bỏ trống” quy định, mà đã được thay thế đầy đủ bằng các nghị định mới tương ứng” - luật sư Vũ Gia Kiên nhấn mạnh.

Luật sư Vũ Gia Kiên phân tích thêm, trước thời điểm ngày 15-5-2026, các quy định về đường sắt trong Nghị định 100 vẫn còn hiệu lực. Sau thời điểm này, toàn bộ nội dung của Nghị định 100 chính thức chấm dứt hiệu lực thi hành. Điểm đáng chú ý là các nghị định mới không chỉ kế thừa mà còn bổ sung, hoàn thiện nhiều nội dung quan trọng.

Chẳng hạn, Nghị định 168 quy định rõ hơn về các lực lượng có quyền xử phạt, bao gồm nhiều lực lượng công an và thanh tra chuyên ngành; đồng thời vẫn duy trì vai trò của UBND các cấp. Tuy nhiên, việc phân định cụ thể đang tiếp tục được hướng dẫn theo quy định pháp luật mới. Về hình thức xử phạt, các quy định mới bổ sung thêm biện pháp đình chỉ hoạt động có thời hạn; đồng thời tiếp tục duy trì các hình thức như: phạt tiền, tước giấy phép, tịch thu phương tiện...

Đáng chú ý nhất là mức xử phạt đối với nhiều hành vi vi phạm đã tăng đáng kể. Một số lỗi tiêu biểu như: không đội mũ bảo hiểm tăng từ 200-300 ngàn đồng lên 800 ngàn đến 1 triệu đồng; vượt đèn đỏ bằng xe máy tăng lên 4-5 triệu đồng; sử dụng điện thoại khi lái xe tăng lên 5-6 triệu đồng. Đặc biệt, hành vi vi phạm liên quan đến nồng độ cồn hoặc không chấp hành hiệu lệnh của lực lượng chức năng có mức phạt rất cao, thể hiện quan điểm xử lý nghiêm nhằm răn đe.

Ngoài ra, Nghị định 168 còn đưa vào cơ chế trừ điểm giấy phép lái xe - một điểm mới quan trọng so với Nghị định 100. Mỗi giấy phép có 12 điểm, khi vi phạm sẽ bị trừ điểm tùy mức độ. Nếu bị trừ hết điểm, người vi phạm phải học và thi lại lý thuyết. “Điều này cho thấy xu hướng quản lý hiện đại, không chỉ xử phạt bằng tiền mà còn quản lý hành vi lâu dài của người lái xe” - luật sư Vũ Gia Kiên nhận định.

Hiểu đúng để không vi phạm

Từ những thay đổi nêu trên, luật sư Vũ Gia Kiên lưu ý người dân không nên hiểu sai rằng việc “bỏ Nghị định 100” đồng nghĩa với việc giảm nhẹ xử phạt hay buông lỏng quản lý. Thực tế, các quy định mới theo Nghị định 168 không những không “nới lỏng” mà còn chặt chẽ và nghiêm khắc hơn, nhất là đối với các hành vi nguy hiểm như: Vượt đèn đỏ, sử dụng rượu, bia khi lái xe, chạy quá tốc độ.

Anh Nguyễn Văn Tiến (ở phường Trảng Dài) chia sẻ: “Trước đây, xử phạt vi phạm nồng độ cồn theo Nghị định 100 rất nghiêm, nay có nghị định mới thì không biết có thay đổi gì không, có còn kiểm tra gắt như trước không?”. Giải đáp vấn đề này, luật sư Vũ Gia Kiên khẳng định: Nghị định 168 tiếp tục duy trì nguyên tắc không điều khiển phương tiện khi trong cơ thể có nồng độ cồn. Đây là quy định xuyên suốt, thể hiện quan điểm nhất quán của Nhà nước trong việc phòng ngừa tai nạn giao thông.

Theo luật sư Vũ Gia Kiên, mục tiêu của việc nâng mức phạt không phải để tăng thu mà nhằm tăng tính răn đe, buộc người tham gia giao thông phải cân nhắc kỹ trước khi vi phạm. Khi chế tài đủ mạnh, ý thức tự giác sẽ được nâng lên, qua đó góp phần giảm thiểu tai nạn và xây dựng môi trường giao thông an toàn hơn. “Người dân cần chủ động cập nhật các quy định mới, đặc biệt là những hành vi vi phạm phổ biến và mức xử phạt tương ứng. Trong bối cảnh thông tin trên mạng xã hội có nhiều chiều, việc tiếp cận nguồn tin chính thống là rất quan trọng để tránh hiểu sai quy định pháp luật” - luật sư Vũ Gia Kiên lưu ý.

Kim Liễu