Hiệu ứng lan tỏa từ hoạt động đầu tư của các tập đoàn lớn

Kinh nghiệm từ nhiều nền kinh tế Đông Á cho thấy tăng trưởng bền vững thường gắn liền với sự hình thành và phát triển của các tập đoàn có quy mô đủ lớn để dẫn dắt nền kinh tế. Những doanh nghiệp này không chỉ mở rộng công suất sản xuất mà còn tạo ra hệ sinh thái doanh nghiệp rộng lớn, qua đó thúc đẩy sự phát triển của chuỗi cung ứng, dịch vụ và thương mại.

Các chương trình đầu tư quy mô lớn hiện đang được nhiều tập đoàn kinh tế triển khai đồng thời trên phạm vi cả nước, qua đó mở ra cơ hội phát triển cho nhiều ngành nghề phụ trợ. Tuy nhiên, lợi ích đầu tư không xuất hiện chỉ vì quy mô dự án lớn, mà giá trị thực sự chỉ hình thành khi doanh nghiệp tham gia có khả năng chuyển hóa đầu tư thành doanh thu, biên lợi nhuận và dòng tiền bền vững.

Cụm dự án lớn tạo lực kéo tăng trưởng mới

Đầu tư theo làn sóng dự án cần được nhìn nhận trong mối quan hệ lan tỏa theo chuỗi thay vì chỉ đánh giá từng dự án riêng lẻ. Trong giai đoạn thi công, các dự án quy mô lớn tạo nguồn doanh thu đáng kể cho lĩnh vực xây lắp, vật liệu và thiết bị. Khi đi vào vận hành, lợi ích kinh tế tiếp tục lan rộng sang các lĩnh vực vận tải, công nghiệp và dịch vụ. Những dự án mang tính cửa ngõ như sân bay và cảng biển thường tạo tác động lan tỏa mạnh nhất do giải quyết các điểm nghẽn về công suất của hạ tầng logistics.

Sân bay Long Thành giai đoạn 1 có tổng vốn đầu tư hơn 109.000 tỉ đồng với công suất thiết kế khoảng 25 triệu hành khách mỗi năm. Chỉ riêng quá trình xây dựng đã tạo ra nhu cầu lớn đối với vật liệu, thi công nền móng, cơ điện và hạ tầng kết nối. Tại phía Bắc, bến cảng số 3 và số 4 Lạch Huyện có tổng mức đầu tư khoảng 7.000 tỉ đồng cùng năng lực thông qua khoảng 1,5 triệu container tiêu chuẩn mỗi năm, góp phần nâng cao năng lực cửa ngõ hàng hải và thúc đẩy nhu cầu vận tải, kho bãi cùng dịch vụ cảng. Cơ hội đầu tư do đó cũng dịch chuyển theo thời gian từ các doanh nghiệp xây lắp và vật liệu sang các doanh nghiệp vận tải, dịch vụ và khu công nghiệp lân cận.

Bên cạnh đó, các khu công nghiệp và các tổ hợp sản xuất đóng vai trò hấp thụ vốn đầu tư và chuyển hóa nguồn vốn đó thành năng lực sản xuất thực tế của nền kinh tế. Cụ thể, khu công nghiệp Trấn Yên giai đoạn 1 có tổng mức đầu tư hơn 2.184 tỉ đồng với quy mô hơn 254 héc ta, phản ánh xu hướng mở rộng quỹ đất công nghiệp để thu hút các dự án sản xuất mới và phát triển hệ sinh thái nhà xưởng, điện nước, xử lý môi trường cùng dịch vụ vận hành.

Bên cạnh hạ tầng và sản xuất công nghiệp, các dự án đô thị quy mô lớn cùng hạ tầng dữ liệu đang hình thành một trục phát triển quan trọng cho nền kinh tế. Các dự án này tác động trực tiếp đến tiêu dùng dịch vụ, thương mại, du lịch và năng suất của nền kinh tế số. Dự án Thành phố thông minh Bắc Hà Nội có quy mô hơn 270 héc ta với tổng vốn đầu tư khoảng 4,2 tỉ đô la Mỹ, thể hiện xu hướng hình thành các cực đô thị mới gắn với thương mại dịch vụ và hạ tầng hiện đại.

Tại phía Nam, khu đô thị du lịch lấn biển Cần Giờ có quy mô quy hoạch khoảng 2.870 héc ta với tổng vốn đầu tư lên tới 256.110 tỉ đồng. Chu kỳ triển khai nhiều giai đoạn của các dự án này mở ra cơ hội kéo dài cho các lĩnh vực xây dựng, hạ tầng, dịch vụ lưu trú và tiêu dùng.

Hiệu ứng lan tỏa đến các nhóm ngành nghề

Việc nhận diện các cụm dự án lớn giúp nhà đầu tư hình dung bức tranh lan tỏa của nền kinh tế, nhưng để tìm kiếm những cơ hội đầu tư hiệu quả cần chuyển bức tranh đó thành các tiêu chí lựa chọn cụ thể. Trong giai đoạn đầu của chu kỳ dự án, nhóm hưởng lợi trực tiếp thường thuộc các lĩnh vực xây lắp hạ tầng, vật liệu xây dựng, thiết bị điện và dịch vụ thi công. Doanh thu của các doanh nghiệp này đến từ khối lượng nghiệm thu và tiến độ giải ngân của dự án.

Khi sân bay Long Thành triển khai giai đoạn 1, riêng nhu cầu san nền, kết cấu, hạ tầng kỹ thuật và kết nối đã tạo ra khối lượng đơn hàng lớn và kéo dài trong nhiều năm. Đối với các dự án cảng biển, bến cảng số 3 và số 4 Lạch Huyện kéo theo nhu cầu đáng kể đối với các gói thiết bị cảng, xây lắp cầu bến và hạ tầng kho bãi.

Trong giai đoạn thực thi dự án, tiêu chí quan trọng nhất cần theo dõi là tiến độ pháp lý và giải phóng mặt bằng. Những dự án chậm ở hai khâu này thường khiến dòng tiền bị trì hoãn, khiến kỳ vọng của thị trường đi trước thực tế và tạo rủi ro định giá. Tiêu chí thứ hai là năng lực tài chính và quản trị của chủ đầu tư cũng như nhà thầu, bởi các dự án quy mô lớn đòi hỏi nguồn vốn dài hạn, kỷ luật chi phí và khả năng điều phối nhiều hạng mục cùng lúc. Doanh nghiệp có nền tảng tài chính yếu thường dễ gặp áp lực dòng tiền trong giai đoạn cao điểm thi công. Tiêu chí thứ ba là các cột mốc vận hành và công suất khai thác thực tế. Chẳng hạn, khi cảng Nam Đình Vũ bổ sung thêm công suất 650.000 container tiêu chuẩn mỗi năm, nhà đầu tư có thể so sánh công suất tăng thêm với mức tăng doanh thu sau khi dự án đi vào khai thác.

Tiêu chí thứ tư là biên lợi nhuận và vòng quay vốn của doanh nghiệp tham gia chuỗi dự án. Cùng một dự án nhưng doanh nghiệp quản trị hợp đồng và thu tiền tốt sẽ chuyển doanh thu thành dòng tiền thực, trong khi doanh nghiệp thu tiền chậm dễ bị bào mòn lợi nhuận bởi chi phí tài chính.

Cuối cùng, việc kết nối tiến độ dự án với chuỗi ngành hưởng lợi theo thời gian là yếu tố quan trọng trong xây dựng danh mục đầu tư. Nhà đầu tư nên ưu tiên các doanh nghiệp có hợp đồng rõ ràng, năng lực tài chính vững và vị thế ổn định trong chuỗi cung ứng để đảm bảo lợi nhuận đến từ dòng tiền thực thay vì chỉ từ câu chuyện kỳ vọng.

Nhìn tổng thể, làn sóng đầu tư từ các tập đoàn lớn chỉ thực sự bền vững khi dự án có tiến độ triển khai rõ ràng và chuyển hóa thành năng lực vận hành hiệu quả. Vì vậy, danh mục đầu tư nên được xây dựng theo chuỗi dự án, đồng thời phân tách rõ nhóm hưởng lợi trực tiếp và nhóm hưởng lợi gián tiếp.

(*) CFA