Hình hài 131 vòm cầu đá hơn 100 năm tuổi ở Hà Nội trước kế hoạch 'lột xác' thành không gian văn hóa

Video: Lê Khánh.

UBND phường Hoàn Kiếm đang triển khai các bước chuẩn bị lập Đồ án thiết kế đô thị riêng tỷ lệ 1/500 đối với khu vực vòm cầu phố Phùng Hưng. Đồ án có quy mô khoảng 10 ha, trong đó diện tích đất quy hoạch khoảng 8,77 ha, bao gồm toàn bộ tuyến vòm cầu dài khoảng 1,716 km kéo dài từ phố Phùng Hưng đến phố Gầm Cầu.

Mục tiêu của đồ án là chỉnh trang, tái thiết không gian đô thị, bảo tồn giá trị di sản kiến trúc, đồng thời khai thác hiệu quả tiềm năng văn hóa, thương mại và dịch vụ của khu vực.

Hệ thống 131 vòm cầu đá được người Pháp xây dựng trong giai đoạn 1900-1902 để phục vụ tuyến đường sắt xuyên qua trung tâm Hà Nội. Các ô vòm được xây bằng đá hộc lắp ghép, mỗi ô rộng khoảng 16 m2, chiều cao dao động từ 2-6 m tùy từng vị trí.

Hiện nay, trong tổng số 131 vòm cầu chỉ có 6 vòm được mở phục vụ giao thông, gồm hai vòm giữ nguyên hiện trạng là ô số 122 nối phố Nguyễn Thiếp và ô số 9 nối ngõ Hàng Hương với phố Phùng Hưng. Có 97 vòm được bịt hai lớp tường, 21 vòm bịt bốn lớp và 7 vòm vẫn giữ nguyên trạng.

Ghi nhận tại khu vực phố Phùng Hưng, gần 20 ô vòm vẫn còn lưu giữ các tác phẩm trong dự án phố bích họa Phùng Hưng do các họa sĩ Việt Nam và Hàn Quốc thực hiện từ cuối năm 2017, hoàn thành đầu năm 2018.

Tuy nhiên, sau nhiều năm đưa vào khai thác, nhiều bức tranh đã có dấu hiệu xuống cấp. Một số ô vòm và khoảng không dưới chân cầu bị tận dụng làm nơi đỗ xe máy, ô tô hoặc chứa đồ, ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị.

Tại khu vực phố Gầm Cầu, nơi các vòm cầu có chiều cao khoảng 6m, nhiều hộ kinh doanh mở cửa hàng, quán ăn dọc tuyến.

Phần lòng đường phía trước các ô vòm được kẻ vạch làm bãi đỗ xe, nhiều vị trí tập kết hàng hóa khiến cảnh quan trở nên nhếch nhác.

Đoạn vòm cầu dài khoảng 500m qua phố Gầm Cầu hiện tập trung nhiều hộ kinh doanh dù tuyến phố chỉ rộng khoảng 4m, thường xuyên đông đúc.

Theo phương án đề xuất, 131 vòm cầu từ ga Long Biên đến nút giao Trần Phú - Ngõ Trạm được chia thành 6 đoạn (A, A1, B, C, D, E), mỗi đoạn mang một chức năng riêng như không gian văn hóa - nghệ thuật cộng đồng, khu ẩm thực, chợ truyền thống và công viên công cộng.

Trong đó, đoạn từ Cửa Đông đến Lê Văn Linh được định hướng phát triển thành không gian thủ công mỹ nghệ; đoạn Lê Văn Linh - Hàng Cót trở thành không gian văn hóa, nghệ thuật cộng đồng; đoạn Hàng Cót - Hàng Giấy phát triển thành khu ẩm thực.

Khu vực từ phố Gầm Cầu đến Nguyễn Thiếp được quy hoạch thành chợ truyền thống, còn đoạn từ Nguyễn Thiếp đến ga Long Biên sẽ hình thành công viên công cộng kết hợp bảo tồn ga Long Biên cũ, tạo thêm không gian xanh và kết nối với tuyến đi bộ dọc hệ thống vòm cầu.

Việc cải tạo toàn bộ tuyến vòm cầu được kỳ vọng sẽ "đánh thức" một trong những công trình hạ tầng mang dấu ấn lịch sử của Hà Nội, vừa bảo tồn giá trị kiến trúc hơn 100 năm tuổi, vừa tạo ra chuỗi không gian công cộng đặc sắc phục vụ người dân và du khách, góp phần phát huy giá trị di sản gắn với phát triển kinh tế, văn hóa và du lịch của khu vực trung tâm Thủ đô.