Hình thành một khuôn khổ thể chế mới cho quản trị và phát triển đô thị

Quốc hội thảo luận về dự án Luật Phát triển đô thị - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc

Dự án Luật Phát triển đô thị, hiện gồm 5 chương, 65 điều, được xây dựng nhằm tạo hành lang pháp lý ổn định, đột phá, khả thi, thúc đẩy phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, các thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt.

Thảo luận về dự án luật, các đại biểu cho rằng việc xây dựng luật cần bám sát, thể chế hóa đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, Nghị quyết số 09-NQ/TW và các nghị quyết chiến lược khác.

Đồng thời, quá trình xây dựng luật cần tuân thủ nghiêm trình tự, thủ tục theo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, bảo đảm tiến độ, chất lượng, hiệu quả và tính khả thi; bảo đảm sự thống nhất giữa yêu cầu phát triển của đô thị đặc biệt, Thành phố Hồ Chí Minh, các thành phố khác với yêu cầu quản lý nhà nước của các bộ, ngành, cơ quan Trung ương và các địa phương có liên quan.

Các đại biểu cũng đề nghị tham khảo có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế, phù hợp với điều kiện, đặc điểm của Việt Nam trong thúc đẩy phát triển đô thị.

Trên tinh thần đó, các đại biểu tập trung cho ý kiến đối với 3 nhóm chính sách của dự án luật, gồm: cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển Thành phố Hồ Chí Minh và các thành phố khác được công nhận là đô thị đặc biệt; cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển các thành phố chưa được công nhận là đô thị đặc biệt; cơ chế, chính sách phát triển khu kinh tế đặc biệt.

Trao quyền mạnh phải đi đôi với kiểm soát quyền lực

Nhấn mạnh mục tiêu của dự án luật là trao quyền mạnh hơn để tạo động lực phát triển, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) cho rằng, trao quyền càng mạnh càng phải định rõ 3 yêu cầu: ranh giới của quyền lực, trách nhiệm của người quyết định và cơ chế kiểm soát độc lập.

Theo đại biểu, nếu làm rõ được 3 vấn đề này, Luật Phát triển đô thị không chỉ giúp các đô thị làm được nhiều hơn mà quan trọng hơn là làm nhanh hơn, hiệu quả hơn, vẫn bảo đảm an toàn pháp lý, bảo vệ nguồn lực công và đáp ứng lợi ích lâu dài của người dân.

Về tháo gỡ cho các dự án chậm triển khai theo quy định trong dự thảo luật, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng đây là nguồn lực đang bị đóng băng, đất đai chưa được sử dụng hiệu quả; dự thảo đã có hướng tiếp cận rất cần thiết.

Tuy nhiên, theo đại biểu, khi cho phép tiếp tục dự án, phải xác định đầy đủ nghĩa vụ tài chính về đất đai và các nghĩa vụ phát sinh, bảo đảm Nhà nước không thất thu, không để cơ chế giải phóng nguồn lực trở thành cơ chế hợp thức hóa lợi ích.

Đề xuất cơ chế phát triển khu kinh tế đặc biệt

Đại biểu Bùi Thanh Nam (Phú Thọ) khẳng định dự thảo luật đã kịp thời cụ thể hóa các chủ trương, định hướng lớn của Đảng; tạo động lực, khuôn khổ pháp lý thống nhất, đồng bộ, gắn với phân cấp, phân quyền tối đa, thực chất, qua đó nâng cao tính chủ động, linh hoạt trong quản trị và phát triển đô thị.

Theo đại biểu, việc dự thảo xác lập các cơ chế, chính sách xây dựng mô hình kinh tế, khu kinh tế đặc biệt theo đơn vị hành chính cấp xã có cơ sở và cần thiết trong bối cảnh cả nước bước vào kỷ nguyên mới với yêu cầu tăng trưởng kinh tế rất cao.

Để có thể áp dụng các cơ chế, chính sách vượt trội, đột phá tại dự thảo luật, khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế, tạo môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi, thu hút hiệu quả các nguồn lực và hình thành các cực tăng trưởng mang tính dẫn dắt, đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế địa phương trong bối cảnh cả nước phấn đấu mục tiêu tăng trưởng hai con số, đại biểu Bùi Thanh Nam đưa ra các đề xuất cụ thể về tiêu chí công nhận khu kinh tế đặc biệt và một số nội dung liên quan đến thành lập khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp.

Phân quyền phải gắn với kiểm soát quyền lực

Nhất trí với sự cần thiết xây dựng và ban hành luật, đại biểu Trịnh Xuân An (Đồng Nai) cho rằng luật không chỉ tạo nền tảng cho sự phát triển các thành phố trong tương lai mà còn góp phần vào sự phát triển chung của cả nước.

Theo đại biểu, ý nghĩa của dự án luật không chỉ là luật hóa một số cơ chế, chính sách đặc thù đã được thực tiễn kiểm nghiệm mà quan trọng hơn là hình thành khuôn khổ thể chế mới cho quản trị và phát triển đô thị; chuyển mạnh từ quản lý sang kiến tạo phát triển, từ việc từng địa phương phải đề xuất cơ chế đặc thù sang phân quyền mạnh, ổn định, minh bạch và rõ ràng.

Đại biểu đề nghị luật phân quyền triệt để nhưng phải luôn đi đôi với kiểm soát quyền lực và nâng cao vai trò của Hội đồng nhân dân. Đồng thời, dự thảo luật cần thể hiện rõ mối quan hệ giữa phát triển đô thị với công tác bảo đảm an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội.

Ngoài các nội dung trên, nhiều ý kiến đại biểu tập trung làm rõ những vấn đề lớn liên quan đến phạm vi áp dụng của dự thảo luật. Các đại biểu nhấn mạnh việc xây dựng, ban hành luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần tạo lập khung thể chế ổn định, đồng bộ, lâu dài đối với Thành phố Hồ Chí Minh, các thành phố và khu kinh tế đặc biệt.

Qua đó, phát huy vai trò, vị thế của Thành phố Hồ Chí Minh, các thành phố và khu kinh tế đặc biệt trở thành các cực tăng trưởng, hạt nhân, trung tâm phát triển của đất nước, vùng và địa phương, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số của nền kinh tế.

Đồng thời, việc xây dựng luật nhằm tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương, phát huy tính chủ động, sáng tạo của các địa phương trong kiến tạo thể chế, huy động, quản lý và sử dụng hiệu quả các nguồn lực phát triển.