'Hộ chiếu xanh' để gạo Việt bước vào thị trường cao cấp

Ngành lúa gạo ngày càng khẳng định thương hiệu.

Gạo Việt nhập “làn đua xanh”

Năm 2025, ngành hàng lúa gạo Việt Nam đánh dấu mốc quan trọng khi có 70.000 tấn gạo được cấp nhãn hiệu "Gạo Việt xanh phát thải thấp" và lô hàng gạo đầu tiên có gắn nhãn hiệu này được xuất khẩu sang Nhật Bản.

Theo Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam, sau nhiều hội thảo và tham vấn các chuyên gia, ngày 16/4/2025, Hiệp hội đã ban hành Quy chế tạm thời sử dụng nhãn hiệu "Gạo Việt xanh phát thải thấp" nhằm góp phần tăng thêm giá trị của lúa gạo, khuyến khích phát triển nhãn hiệu và thương hiệu gạo Việt Nam phát thải thấp và tạo dựng hình ảnh xanh của gạo Việt trên thị trường trong nước và quốc tế.

Tiêu chuẩn của nhãn hiệu là nguồn gốc xuất xứ sản phẩm được xác định từ vùng sản xuất lúa theo Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp, quy mô vùng là hợp tác xã hoặc liên hợp tác xã kề nhau trong một xã. Quy trình kỹ thuật được thực hiện theo Quy trình kỹ thuật sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Đảm bảo điều kiện lúa được thu gom, tồn trữ và chế biến riêng biệt để không lẫn lộn với lúa, gạo từ nguồn gốc khác.

Cũng ngay trong tháng 4/2025, Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam đã cấp nhãn hiệu "Gạo Việt xanh phát thải thấp" cho 7 doanh nghiệp đầu tiên.

“Ngay sau đó, chúng ta có lô gạo 500 tấn gắn nhãn "Gạo Việt xanh phát thải thấp" đầu tiên xuất sang thị trường Nhật Bản và đã gây được tiếng vang. Điều này chứng minh được hiệu quả, kết quả của việc tham gia và thực hiện Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp và đánh dấu bước đi mang tính biểu tượng cho hành trình đưa gạo carbon thấp Việt Nam vươn ra thị trường khó tính” - ông Lê Thanh Tùng, Tổng Thư ký Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA) nói đồng thời nhận định, tốc độ phát triển của nhãn hiệu "Gạo Việt xanh phát thải thấp" nhanh như vũ bão khi mà tính đến tháng 11/2025, khoảng 70.000 tấn gạo Việt được dán nhãn "Gạo Việt xanh, phát thải thấp". Kết quả này cho thấy niềm tin vào con đường phát triển gạo phát thải thấp là con đường đúng đắn và không có quá nhiều trở ngại.

“Con số 70.000 tấn còn quá nhỏ bé so với hàng triệu tấn gạo xuất khẩu mỗi năm nhưng tôi cho rằng, đó là một sự khởi đầu rất đáng kỳ vọng, khích lệ người nông dân, doanh nghiệp tham gia vào Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp chủ động hơn. Thực tế, Việt Nam là quốc gia đầu tiên thực hiện dự án sản xuất lúa phát thải thấp nên được quốc tế rất quan tâm” - ông Tùng nhấn mạnh.

Tiềm năng thị trường rộng mở

Là doanh nghiệp đầu tiên của Việt Nam xuất khẩu lô gạo phát thải thấp sang thị trường Nhật Bản, ông Phạm Thái Bình - Công ty Cổ phần Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An (ở TP Cần Thơ) cho biết, doanh nghiệp đã liên kết với các hợp tác xã, tổ hợp tác, người dân để xây dựng vùng nguyên liệu từ gieo trồng đến thu hoạch, bảo quản và chế biến xuất khẩu, đây là yếu tố then chốt để đảm bảo chuỗi sản xuất hoàn chỉnh.

“Hiện nay, lúa gạo có thể có lúc cung vượt cầu thế nhưng dư địa về thị trường cho gạo chất lượng phát thải thấp còn rất rộng mở. Bên cạnh đó, tại thị trường trong nước, không ít người tiêu dùng quan tâm và chi tiền cao mua các sản phẩm gạo chất lượng” - ông Bình nhận định.

Theo TS Trần Thu Hà – Giám đốc Dự án TRVC (The Rice Value Chain - Chuỗi giá trị Lúa gạo) cho biết, một điểm sáng là khi doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận “Gạo Việt xanh phát thải thấp” tạo ra cơ hội rất lớn để doanh nghiệp tiếp cận các nguồn vốn tín dụng xanh.

Còn TS Kinh tế Trần Hữu Hiệp nhận định, về bản chất, nhãn hiệu "Gạo Việt xanh phát thải thấp" không chỉ là biểu tượng thương hiệu, mà là kết tinh của sản xuất lúa gạo gắn với giảm phát thải khí nhà kính, tăng trưởng xanh và truy xuất nguồn gốc chuỗi giá trị. Từ góc nhìn kinh tế vùng, đây là một đòn bẩy chiến lược.

“Thứ nhất, sản phẩm mang nhãn hiệu dễ dàng tiếp cận các thị trường khó tính như Nhật Bản, Liên minh châu Âu hay Bắc Mỹ – nơi các tiêu chuẩn môi trường và dấu chân carbon ngày càng trở thành điều kiện tiên quyết cho nhập khẩu. Xuất khẩu lô hàng đầu tiên sang Nhật Bản là minh chứng rõ rệt cho tính khả thi và lợi thế cạnh tranh của gạo phát thải thấp. Thứ hai, theo đánh giá của các doanh nghiệp ngành gạo, giá bán gạo phát thải thấp tại kho thường cao hơn 35–40% so với các loại gạo xuất khẩu thông thường - một gia tăng giá trị đáng kể, giúp nông dân và doanh nghiệp cải thiện lợi nhuận trong điều kiện biến động thị trường” - TS Kinh tế Trần Hữu Hiệp nhận định.

Cũng theo ông Hiệp, kỳ vọng không chỉ dừng lại ở thương mại. Việc áp dụng quy trình sản xuất bền vững còn góp phần tăng khả năng chống chịu biến đổi khí hậu, giảm tác động lên môi trường tự nhiên và nâng cao thu nhập nông dân thông qua truy xuất nguồn gốc và áp dụng công nghệ kỹ thuật cao. Điều này là hoàn toàn phù hợp với xu hướng phát triển nông nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu mà Việt Nam cam kết trong các thỏa thuận quốc tế.

Để nhãn hiệu Gạo Việt xanh, phát thải thấp trở thành chuẩn mực và không chỉ là “biểu tượng marketing”, TS Kinh tế Trần Hữu Hiệp cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện khung đo lường và kiểm định phát thải, nâng cao nhận thức và năng lực cho nông dân, cũng như thúc đẩy sự phối hợp giữa Nhà nước – doanh nghiệp – hợp tác xã trong chuỗi giá trị lúa gạo. Đây là con đường dài nhưng hết sức cần thiết để khẳng định vị thế gạo Việt trên bản đồ lúa gạo thế giới – không chỉ ngon, mà còn xanh.

Trong không khí tưng bừng của năm mới Bính Ngọ 2026, những tín hiệu tích cực của ngành lúa gạo như báo hiệu một năm mới “bội thu”, kỳ vọng mới cho những sản phẩm gạo Việt vươn tầm quốc tế.

Gạo Việt Nam 3 lần đạt danh hiệu "ngon nhất thế giới"
Trong khuôn khổ Hội nghị Thương mại Lúa gạo toàn cầu lần thứ 7 vừa kết thúc tại Campuchia, gạo ST25 của Việt Nam về nhất cuộc thi "Gạo ngon nhất thế giới" năm 2025, cùng với gạo Phka Romdoul của nước chủ nhà. Đây là lần thứ 3 thương hiệu Gạo ST25 đạt giải gạo ngon nhất thế giới, sau các lần về Nhất vào năm 2023 và năm 2019 tại các cuộc thi quốc tế.

Thanh Tiến