Hộ kinh doanh vẫn 'vướng' quy định về hàng tồn kho

Ngày 5-3, Chính phủ ban hành Nghị định 68/2026 về quản lý thuế với hộ, cá nhân kinh doanh, với quy định hướng dẫn cách xử lý hàng tồn kho cho các hộ kinh doanh có doanh thu từ 3 tỉ đồng trở lên.

Mức thuế suất thuế GTGT và TNCN áp dụng với hộ kinh doanh hàng hóa, dịch vụ từ ngày 1-1-2026.

Theo đó, các hộ kinh doanh sẽ xác định và ghi nhận giá trị hàng tồn kho, máy móc, thiết bị tại thời điểm 31-12-2025, làm căn cứ xác định chi phí được trừ khi tính thuế thu nhập cá nhân cho kỳ tính thuế 2026.

Để xác định chi phí, các hộ cần lập bảng kê hàng tồn kho, máy móc, thiết bị theo mẫu và lưu giữ bản này. Đồng thời, gửi một bản cho cơ quan thuế quản lý trực tiếp qua kênh trực tuyến, cùng hồ sơ khai thuế quí 1-2026 với trường hợp khai thuế theo quý hoặc trước ngày 20-4 nếu khai thuế theo tháng.

Tuy nhiên, điểm đáng lưu tâm là bảng kê này không phải cơ sở pháp lý để xác nhận hay hợp thức hóa nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa. Như vậy, hộ kinh doanh chịu trách nhiệm về tính chính xác, đầy đủ của bảng kê, và sẽ bị phạt nếu vi phạm.

Đây là vướng mắc lớn nhất với các hộ kinh doanh khi chuyển sang cơ chế quản lý thuế mới từ ngày 1-1-2026. Trước đó, trong thời gian áp dụng thuế khoán, phần lớn các hộ thường không yêu cầu hoặc lưu hóa đơn khi mua hàng. Tại nhiều tọa đàm và hội thảo, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội tư vấn thuế Việt Nam, từng phản ánh không ít trường hợp hàng được mua qua kênh không chính thức, thậm chí nhập lậu, hàng giả hoặc không rõ nguồn gốc, dẫn đến rủi ro lớn khi chuyển sang kê khai.

Trong khi đó, theo quy định hiện hành, hàng hóa mua vào phải có chứng từ hợp pháp, trừ một số trường hợp đặc biệt như mua của nông dân, ngư dân.

Với các hộ kinh doanh có doanh thu 1 tỉ đồng trở lên, Nghị định 68 quy định phải áp dụng hóa đơn điện tử có mã, hoặc hóa đơn khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu với cơ quan thuế. Trường hợp có nhiều địa điểm kinh doanh, hộ có thể dùng chung một mã số thuế, nhưng hóa đơn phải ghi rõ địa chỉ của từng cửa hàng.

Với hộ có doanh thu trên 500 triệu và dưới 1 tỷ đồng, không bắt buộc áp dụng hóa đơn điện tử, nhưng có thể đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử nếu đáp ứng điều kiện, có nhu cầu. Với các hộ không đăng ký, có thể khai và nộp thuế theo từng lần phát sinh.

Cũng theo quy định tại Nghị định 68, các hộ kinh doanh phải thông báo tất cả số tài khoản ngân hàng, ví điện tử liên quan sản xuất - kinh doanh cho cơ quan thuế bằng phương thức điện tử. Họ cũng phải tự kê khai đầy đủ, chính xác doanh thu phát sinh để xác định số thuế phải nộp, và chịu trách nhiệm trước pháp luật về các nội dung này.

Bên cạnh những quy định trên, một điểm tích cực tại Nghị định 68 là “cơ quan thuế không được sử dụng doanh thu khai thuế của năm 2026 để xác định lại nghĩa vụ thuế của các năm trước đó”. Ngoài ra, cơ quan thuế cũng không xử phạt vi phạm hành chính đối với các nghĩa vụ thuế đã thực hiện theo phương pháp khoán trước đây.

Tuy nhiên, nguyên tắc không hồi tố này sẽ không áp dụng nếu cơ quan thuế, hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền phát hiện hộ kinh doanh có hành vi cố tình che giấu doanh thu, dẫn đến thiếu số thuế phải nộp

Vân Phong