Hồ sơ số 69/2026: Hơn nửa thế kỷ tìm người Tiểu đội trưởng hy sinh trong trận bom B-52 ở Bà Tứ

Gần sáu thập kỷ đã trôi qua, gia đình liệt sĩ Nguyễn Văn Tớn vẫn chưa tìm được nơi người thân yên nghỉ. Từ những dòng hồ sơ chưa thống nhất đến lời kể của cựu chiến binh và tài liệu thu giữ tại chiến trường, thế hệ con cháu đang từng bước làm sáng tỏ sự hy sinh của ông cùng đồng đội thuộc Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 96. Một hành trình bền bỉ được tiếp nối bằng tình thân, trách nhiệm và niềm hy vọng từ những nguồn tư liệu mới.

1- Hai người con hy sinh, hai phần mộ vẫn chưa tìm thấy

Trong lá thư gửi Dự án “Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh” (TTU-VWAI), chị Nguyễn Thị Thu Trang, hiện sinh sống tại phường Từ Liêm, Hà Nội, kể lại một câu chuyện đã trở thành nỗi đau kéo dài qua nhiều thế hệ trong gia đình.

Ông bà nội của chị có bốn người con tham gia bộ đội và thanh niên xung phong. Hai người con trai đầu đã chiến đấu, hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, nhưng đến nay gia đình vẫn chưa tìm được phần mộ của cả hai. Lần này, thay mặt cha là ông Nguyễn Thanh Thiệu, em trai liệt sĩ, chị Thu Trang gửi hồ sơ đề nghị hỗ trợ tìm kiếm người bác cả – liệt sĩ Nguyễn Văn Tớn.

Theo những thông tin gia đình thu thập và xác minh được, liệt sĩ Nguyễn Văn Tớn sinh năm 1945, quê xã Vĩnh Hòa, huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa; nhập ngũ tháng 3/1967 và đi B tháng 11/1968. Ông là Thượng sĩ, Tiểu đội trưởng, thuộc Đại đội 4, Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 96. Đơn vị này còn được biết đến với những phiên hiệu K34, F64 và sau đó thuộc lực lượng pháo binh ở chiến trường miền Đông Nam Bộ.

Cha liệt sĩ là cụ Nguyễn Văn Toán, mẹ là cụ Nguyễn Thị Thưởng – người sau này được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng.

Theo tài liệu do cựu chiến binh cung cấp và bản trích lục của đơn vị, ngày 27/2/1969, liệt sĩ Nguyễn Văn Tớn cùng nhiều đồng đội hy sinh khi bom B-52 đánh trúng trận địa pháo tại khu vực Bà Tứ, tỉnh Sông Bé trước đây, nay thuộc địa bàn tỉnh Bình Dương cũ.

Tuy nhiên, Giấy báo tử và Bằng Tổ quốc ghi công của liệt sĩ lại ghi ông sinh năm 1942, thuộc đơn vị P2, hy sinh ngày 26/4/1970. Bởi vậy, từ khi nhận được giấy báo tử, gia đình vẫn làm giỗ liệt sĩ vào ngày 25/4 hằng năm.

Mãi đến năm 2015, sau khi kết nối với Phòng Người có công thuộc Sở Lao động – Thương binh và Xã hội tỉnh Đồng Nai cùng một số cựu chiến binh Trung đoàn 96, gia đình mới tiếp cận được nguồn thông tin khác. Từ đó, thân nhân liệt sĩ xác định ngày hy sinh có cơ sở hơn là 27/2/1969 và chuyển ngày giỗ về đúng thời điểm này.

Sự sai lệch giữa giấy báo tử, bằng Tổ quốc ghi công và hồ sơ đơn vị cho thấy những khó khăn mà hàng vạn gia đình liệt sĩ vẫn phải đối diện. Trong điều kiện chiến tranh ác liệt, đơn vị thường xuyên di chuyển, phiên hiệu được thay đổi nhằm giữ bí mật, việc ghi chép và chuyển giao thông tin có thể không đầy đủ hoặc nhầm lẫn. Mỗi chi tiết được tìm thấy hôm nay vì thế không chỉ là một dữ liệu, mà còn có thể trở thành chìa khóa giúp xác định lại số phận của một người lính.

2- Những đồng đội cùng hy sinh trong trận bom B-52

Từ nguồn tư liệu do các cựu chiến binh cung cấp, gia đình được biết ngày 27/2/1969 có ít nhất bảy cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 96 hy sinh do bom B-52 tại khu vực Bà Tứ. Danh sách bảy liệt sĩ:

1. Liệt sĩ Hoàng Văn Quang, sinh năm 1948; A phó, thuộc Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 96; nhập ngũ tháng 9/1966, đi B tháng 2/1968; quê Ngọc Lý, Tân Yên, Hà Bắc; hy sinh ngày 27/2/1969 do bom B-52 tại Bà Tứ, Bình Dương, Sông Bé.

2. Liệt sĩ Nguyễn Văn Tớn, sinh năm 1945; A trưởng, thuộc Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 96; quê Vĩnh Hòa, Vĩnh Lộc, Thanh Hóa; cha là Nguyễn Văn Toán, mẹ là Nguyễn Thị Thưởng; hy sinh ngày 27/2/1969 do bom B-52 tại Bà Tứ, Bình Dương, Sông Bé.

3. Liệt sĩ Nguyễn Văn Thân, còn được ghi là Nguyễn Hữu Thân, sinh năm 1947; chiến sĩ thuộc Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 96; nhập ngũ tháng 12/1966; quê Yên Đồng, Yên Lạc, Vĩnh Phú; cha là Nguyễn Văn Phẩm; hy sinh ngày 27/2/1969 do bom B-52 tại Bà Tứ, Bình Dương, Sông Bé.

4. Liệt sĩ Phạm Văn Hiền, sinh năm 1947; A phó báo vụ, thuộc Đại đội 14, Trung đoàn 96; nhập ngũ tháng 9/1965, đi B tháng 12/1968; quê An Lâm, Nam Sách, Hải Dương; mẹ là Đinh Thị Thong; hy sinh ngày 27/2/1969 do bom B-52 tại Bà Tứ, Bình Dương, Sông Bé.

5. Liệt sĩ Dương Văn Được; A trưởng, Đài trưởng thuộc Đại đội 14, Trung đoàn 96; nhập ngũ tháng 2/1964; quê Hoàng Hanh, Tiên Lữ, Hưng Yên; mẹ là Lê Thị Truyền; hy sinh ngày 27/2/1969 do bom B-52 tại Bà Tứ, Bình Dương, Sông Bé.

6. Liệt sĩ Phạm Văn Bùi, sinh năm 1950; chiến sĩ thuộc Đại đội 14, Trung đoàn 96; nhập ngũ tháng 2/1968; quê Liên Minh, Vụ Bản, Nam Hà; cha là Phạm Văn Phổ, mẹ là Phạm Thị Sen; hy sinh ngày 27/2/1969 do bom B-52 tại Bà Tứ, Bình Dương, Sông Bé.

7. Liệt sĩ Hoàng Văn Hiền, sinh năm 1946; A phó thuộc Đại đội 14, Trung đoàn 96; nhập ngũ tháng 2/1966; quê Quyết Tiến, Hiệp Hòa, Hà Bắc; hy sinh ngày 27/2/1969 do bom B-52 tại Bà Tứ, Bình Dương, Sông Bé.

Trong bảy trường hợp trên, tên và ngày hy sinh của các liệt sĩ Hoàng Văn Quang, Nguyễn Văn Tớn, Nguyễn Hữu Thân, Phạm Văn Hiền, Phạm Văn Bùi và Hoàng Văn Hiền cũng đã được gia đình tra cứu trên Cổng thông tin điện tử về chính sách quân đội vào ngày 22/7/2026.

Đặc biệt, một danh sách liệt sĩ thuộc Tiểu đoàn 4 được tìm thấy trong nguồn tài liệu lưu trữ tại Đại học Công nghệ Texas, Hoa Kỳ, có ghi tên ba liệt sĩ thuộc Đại đội 4 là Nguyễn Văn Tớn, Nguyễn Hữu Thân và Hoàng Văn Quang, cùng hy sinh ngày 27/2/1969. Sự trùng khớp về đơn vị, thời gian và hoàn cảnh hy sinh là căn cứ quan trọng để tiếp tục giải mã địa điểm an táng ban đầu của các liệt sĩ.

3- Lần theo dấu tích chiến trường Bà Tứ

Theo thông tin của các cựu chiến binh, Trung đoàn 96 có mật danh F64. Cùng với Trung đoàn 28 và Trung đoàn 64, đơn vị từng thuộc Đoàn Pháo binh Biên Hòa, còn gọi là F75. Đây là lực lượng pháo binh có quy mô lớn, gồm nhiều trung đoàn pháo mặt đất và một số tiểu đoàn độc lập, hoạt động trên chiến trường miền Đông Nam Bộ.

Trong giai đoạn Đông – Xuân 1968–1969, Tiểu đoàn 4 tham gia nhiều trận đánh ở Bà Chiêm, Lai Khê, Bến Cát, Hồ Đá và khu vực cầu Thị Tính. Sau những đợt tiến công cuối tháng 2/1969, lực lượng của tiểu đoàn được cho là chia thành nhiều hướng, một bộ phận trở lại khu vực Lai Khê – Hồ Đá, bộ phận khác di chuyển về vùng cầu Thị Tính.

Cựu chiến binh Lưỡng ở Đông Sơn, Thanh Hóa, cho biết thời điểm ấy, đơn vị thường tổ chức các tổ, nhóm nhỏ mang súng ĐKZ luồn sâu vào khu vực địch để thực hiện nhiệm vụ. Trong hoàn cảnh chiến đấu phân tán, địa bàn phức tạp, lại bị bom B-52 đánh phá dữ dội, việc tìm kiếm thi thể và tổ chức mai táng đầy đủ cho đồng đội không phải lúc nào cũng thực hiện được.

Một nguồn tư liệu đáng chú ý khác là hồ sơ được thu giữ ngày 3/5/1969 tại tọa độ XT860517 bởi lực lượng ở Trại Lực lượng đặc biệt Minh Thạnh, thuộc Vùng 3 chiến thuật. Tài liệu được chuyển về Trung tâm Khai thác tài liệu hỗn hợp – CDEC ngày 28/5/1969 và hiện được lưu trữ tại Đại học Công nghệ Texas.

Trong hồ sơ có quyết định khen thưởng lập ngày 3/1/1969 mang tên Nguyễn Văn Tớn, cùng danh sách cán bộ, chiến sĩ Đại đội 4, Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 96. Những tài liệu hình thành ngay trong thời gian đơn vị chiến đấu có giá trị đặc biệt, góp phần chứng minh liệt sĩ Nguyễn Văn Tớn đã có mặt trong đội hình đơn vị trước khi hy sinh.

Năm 2021, trong thời gian giãn cách do dịch Covid-19, chị Nguyễn Thị Thu Trang tiếp tục đăng thông tin tìm kiếm trên mạng xã hội. Từ sự giúp đỡ của một cán bộ quân đội am hiểu bản đồ và nguồn hồ sơ chiến tranh, gia đình được hướng dẫn tra cứu tài liệu tại Đại học Công nghệ Texas, đồng thời kết nối với cựu chiến binh Nguyễn Thái Trường – người từng chiến đấu trong lực lượng đặc công K34 tại khu vực Bà Tứ, Bình Dương giai đoạn 1968–1969.

Từng mảnh tư liệu rời rạc dần được ghép nối, làm rõ hơn hành trình chiến đấu của Tiểu đoàn 4 và trường hợp hy sinh của liệt sĩ Nguyễn Văn Tớn. Tuy vậy, câu hỏi quan trọng nhất – ông cùng đồng đội được mai táng ở đâu – vẫn chưa có lời giải.

Tháng 11/2024, ông Nguyễn Thanh Thiệu cùng các em và cháu Nguyễn Trung Kiên trực tiếp vào khu vực Bến Cát, Bàu Bàng, Bình Dương để tìm hiểu. Gia đình đến những địa danh từng được nhắc trong hồ sơ, gặp người dân địa phương, hỏi thông tin về các nghĩa trang cũ và những đợt quy tập hài cốt sau chiến tranh.

Một người dân sinh sống tại khu vực từ sau ngày giải phóng nhớ lại rằng khoảng những năm 1978–1980, đã có vài đợt bộ đội về di chuyển nhiều hài cốt. Gia đình cũng được biết một nghĩa trang ở khu vực Dầu Tiếng từng được di dời để xây dựng nhà máy, nhưng phần lớn mộ tại đó được cho là mộ dân và không còn thông tin nhận dạng.

Sau nhiều ngày dò hỏi, gia đình vẫn chưa tìm được dấu tích cụ thể. Mọi người chỉ biết đến Nghĩa trang liệt sĩ Bến Cát thắp hương, tưởng niệm liệt sĩ Nguyễn Văn Tớn cùng những đồng đội đã nằm lại trên vùng đất này.

4- Thế hệ cháu tiếp nối hành trình của cha ông

Cụ Nguyễn Văn Toán, cụ Nguyễn Thị Thưởng và những người thuộc thế hệ trực tiếp chờ đợi hai người con trở về đều đã qua đời. Các em của liệt sĩ nay cũng tuổi cao, sức yếu, không còn đủ điều kiện đi nhiều nơi để tìm kiếm.

Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Thanh Hóa đã lấy mẫu ADN của ông Nguyễn Thanh Thiệu và người chị gái để phục vụ việc đối chiếu, giám định khi tìm thấy hài cốt nghi liên quan. Đây là sự chuẩn bị cần thiết, thể hiện quyết tâm của gia đình không để hành trình tìm kiếm bị gián đoạn giữa các thế hệ.

Thay cha chú tiếp tục công việc ấy, chị Nguyễn Thị Thu Trang và những người cháu nguyện kiên trì tìm kiếm cho đến khi có thêm thông tin đáng tin cậy về nơi an nghỉ của liệt sĩ Nguyễn Văn Tớn.

Gia đình đã đề nghị Dự án TTU-VWAI hỗ trợ tra cứu các nguồn tư liệu, bản đồ trận địa, báo cáo hành quân, nhật ký chiến trường liên quan đến Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 96 trong tháng 2/1969 tại khu vực Bà Tứ – Long Nguyên – Bến Cát; đồng thời kết nối với cơ quan chuyên môn, đơn vị quy tập và các cựu chiến binh để xác minh những phần mộ chưa rõ thông tin trên địa bàn Bình Dương cũ.

Mọi thông tin liên quan đến liệt sĩ Nguyễn Văn Tớn và các đồng đội hy sinh ngày 27/2/1969, xin liên hệ: chị Nguyễn Thị Thu Trang, điện thoại 0983 520 093; anh Nguyễn Trung Kiên, điện thoại 0375 631 986; hoặc anh Lê Vũ Toàn, điện thoại 0914 949 086.

Gần sáu thập kỷ là một khoảng thời gian rất dài, nhưng chưa bao giờ đủ dài để làm nguôi ngoai nỗi mong chờ của một gia đình liệt sĩ. Những hồ sơ chiến trường được giải mã, những lời kể của cựu chiến binh và từng chuyến đi tìm kiếm hôm nay chính là cách thế hệ sau gìn giữ đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, góp phần cùng “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” đưa những người con đã hy sinh trở về với quê hương, gia đình và vòng tay của đất mẹ.

Hà Nội, 17/8/2026
Đặng Vương Hưng
(Thành viên của Dự án TTU-VWAI)