Hỗ trợ gia đình có hai con gái - Tránh biến thành tích thành thước đo giá trị

Góp phần xóa bỏ định kiến giới

Bình đẳng giới cần bắt đầu từ gia đình, nơi mỗi trẻ em đều được yêu thương, chăm sóc và tôn trọng như nhau, không phụ thuộc vào giới tính. Ảnh: Mai Khôi.

Trong quá trình nuôi dạy hai con gái, chị Nguyễn Thị Thu Hương, 36 tuổi, nhân viên văn phòng tại Hà Nội, từng nghe những lời nhận xét như: “Thế không cố thêm đứa con trai à” hay “sau này ai nối dõi”. Theo chị, những câu nói tưởng chừng bâng quơ nhưng lặp lại nhiều lần vẫn có thể khiến cha mẹ suy nghĩ. “Vợ chồng tôi xác định đã sinh con thì phải có trách nhiệm nuôi dạy các con thật tốt, chứ không phải sinh thêm chỉ để có con trai. Tôi cũng không muốn các con lớn lên với suy nghĩ rằng mình là con gái nên phải cố gắng nhiều hơn để được gia đình công nhận”, chị Nguyễn Thị Thu Hương chia sẻ.
Những quan niệm con trai phải nối dõi, duy trì dòng họ, còn con gái lấy chồng sẽ thuộc về gia đình khác vẫn có thể tạo ra những kỳ vọng khác nhau đối với người trẻ. Khi định kiến giới còn tồn tại, mong muốn con học giỏi, ngoan ngoãn, thành đạt đôi khi trở thành áp lực để con gái chứng minh giá trị của mình.
Trong bối cảnh đó, Bộ Y tế đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung Thông tư số 01/2021/TT-BYT về chính sách khen thưởng, hỗ trợ đối với tập thể, cá nhân thực hiện tốt công tác dân số. Một trong những nội dung của dự thảo là địa phương căn cứ mục tiêu chính sách dân số và thực tiễn để lựa chọn hình thức khuyến khích, biểu dương, hỗ trợ gia đình có ít nhất hai con gái dưới 16 tuổi, với các tiêu chí như nuôi con khỏe, dạy con ngoan, học giỏi hoặc thành đạt.
Trao đổi với phóng viên Báo Hànộimới, Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế) Lê Thanh Dũng cho biết, chính sách hỗ trợ gia đình sinh con một bề là gái không phải nội dung mới, mà đã được đề cập tại Thông tư số 01/2021/TT-BYT. Điểm mới của dự thảo lần này là xác định cụ thể hơn đối tượng được xem xét hỗ trợ: Từ gia đình sinh con một bề là gái sang gia đình có ít nhất hai con gái dưới 16 tuổi, phù hợp với quy định về độ tuổi trẻ em tại Luật Trẻ em.
Theo ông Lê Thanh Dũng, việc điều chỉnh nhằm làm rõ đối tượng thụ hưởng, không làm thay đổi mục tiêu chính sách. Chính sách không nhằm khuyến khích các gia đình lựa chọn sinh con gái, bởi việc một gia đình có hai con gái không đồng nghĩa với việc gia đình đó không có con trai. Mục tiêu trọng tâm là giảm định kiến trọng nam hơn nữ, nâng cao vị thế trẻ em gái, góp phần kiểm soát tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh và từng bước đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên. Đề xuất cũng nhằm thực hiện Kết luận số 149-KL/TW ngày 10-4-2025 của Bộ Chính trị về nghiên cứu cơ chế, chính sách duy trì mức sinh thay thế và thu hẹp tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh.

Hoàn thiện chính sách, thay đổi nhận thức từ gia đình

Chăm sóc sức khỏe, bảo đảm dinh dưỡng và khám sức khỏe định kỳ là những điều kiện quan trọng giúp trẻ em gái phát triển toàn diện, không phân biệt giới tính. Ảnh: Mai Khôi.

Từ góc độ bình đẳng giới, TS Lê Văn Sơn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu giới, gia đình và phát triển cộng đồng cho rằng, cần phân biệt rõ tiêu chí biểu dương, khen thưởng với điều kiện hưởng hỗ trợ. Các quy định phải minh bạch để người dân hiểu đúng đối tượng, quyền lợi, tránh cách tiếp cận khiến gia đình có con gái phải chứng minh mình nuôi dạy con tốt mới xứng đáng được ghi nhận.
Cũng theo ông Lê Văn Sơn, mục tiêu cốt lõi của chính sách phải là thay đổi nhận thức xã hội, khẳng định con gái và con trai đều có giá trị như nhau, chứ không tạo thêm một hệ tiêu chuẩn thành tích cho trẻ em gái. Hiệu quả chính sách cũng cần được đánh giá qua khả năng góp phần thay đổi định kiến trọng nam khinh nữ, thay vì chỉ thống kê số gia đình được khen thưởng, hỗ trợ.
Một vấn đề quan trọng khác là thay đổi quan niệm về trách nhiệm gia đình. Việc chăm sóc cha mẹ khi về già, duy trì các giá trị gia đình hay thực hiện trách nhiệm với dòng họ không nên mặc nhiên được coi là nghĩa vụ riêng của con trai. Khi những quan niệm này thay đổi, con gái mới thực sự được nhìn nhận bình đẳng, không phải dựa vào thành tích học tập hay sự thành đạt vượt trội để khẳng định giá trị bản thân.
Về hình thức triển khai, dự thảo không quy định một mức hỗ trợ thống nhất trên cả nước. Các địa phương căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội và khả năng cân đối ngân sách để quyết định hình thức, mức hỗ trợ phù hợp. Các hình thức có thể gồm hỗ trợ bằng tiền, mua bảo hiểm y tế học sinh, sữa học đường, tôn vinh, biểu dương hoặc những hình thức khác theo điều kiện thực tế.
Một số địa phương đã hỗ trợ bằng tiền đối với gia đình sinh con một bề là gái, song mức hỗ trợ có thể khác nhau tùy nguồn lực và khả năng ngân sách. Vì vậy, không thể quy định một mức hỗ trợ cứng áp dụng đồng loạt. Việc thiết kế chính sách cần hướng đúng đối tượng, gắn với mục tiêu dân số trong từng giai đoạn và điều kiện thực tế của địa phương.
Bên cạnh hoàn thiện quy định, thay đổi nhận thức trong gia đình và cộng đồng vẫn là giải pháp lâu dài. Nhà trường, các tổ chức đoàn thể và truyền thông cần góp phần khẳng định mọi trẻ em đều có quyền được chăm sóc, giáo dục và phát triển bình đẳng; đồng thời giúp cha mẹ tránh so sánh con trai với con gái, không đặt ra những kỳ vọng khác nhau chỉ vì giới tính.