Hỗ trợ nguồn lực 'đánh thức' tinh thần khởi nghiệp

Thách thức lớn nhất với khởi nghiệp là thiếu nguồn nhân lực trẻ và chi phí đầu tư ban đầu khá cao, từ vài trăm triệu đến hàng tỉ đồng cho mỗi mô hình

Đánh thức tinh thần khởi nghiệp

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, Việt Nam lần đầu tiên vươn lên vị trí thứ 50 thế giới trong Báo cáo Chỉ số Hệ sinh thái Khởi nghiệp toàn cầu 2026 của StartupBlink, tăng 5 bậc so với năm trước và ghi nhận thứ hạng cao nhất từ trước đến nay. Hiện cả nước có khoảng 4.000 startup, 208 quỹ đầu tư, 84 vườn ươm và hơn 20 trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp ở cấp quốc gia và địa phương.

Ở cấp độ địa phương, TP Hồ Chí Minh lần đầu tiên lọt Top 100 hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu, đứng thứ 98 thế giới sau khi tăng 12 bậc. Thành phố cũng được ghi nhận là một trong những trung tâm khởi nghiệp năng động nhất Đông Nam Á, nổi bật trong các lĩnh vực công nghệ tài chính (Fintech) và Blockchain. Không chỉ tập trung ở các đô thị lớn, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Việt Nam còn đang mở rộng sang nhiều địa phương khác khi Hải Phòng lần đầu xuất hiện trong nhóm 1.000 hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu.

Tuy nhiên, muốn khởi nghiệp thành công cũng không phải dễ. Từng đoạt giải nhất bảng B cuộc thi khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao năm 2025, TS Lê Mai Tùng, người sáng lập Công ty TNHH Seamorny Việt Nam cho biết, doanh nghiệp khởi nghiệp nông nghiệp công nghệ cao vẫn đối mặt nhiều rào cản. Thách thức lớn nhất là thiếu nguồn nhân lực trẻ và chi phí đầu tư ban đầu khá cao, từ vài trăm triệu đến hàng tỉ đồng cho mỗi mô hình.

Cùng chung nhận định này, ông Đoàn Xuân Khiêm, Giám đốc Công ty TNHH Khoa học - Công nghệ GreenCycle Việt Nam – đơn vị triển khai mô hình nuôi tảo ứng dụng công nghệ cao với định hướng chuyển giao cho người dân dẫn chứng, chi phí đầu tư cho một hệ thống ở mức dưới 300 triệu đồng, phần lớn thiết bị phải nhập từ Đức. Doanh nghiệp cung cấp trọn gói và ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm trong 15-20 năm, giúp giảm áp lực đầu ra cho người nuôi. Với mức đầu tư này, lợi nhuận tối thiểu đạt khoảng 10 triệu đồng/tháng, thời gian hoàn vốn khoảng 3 năm. Dù vậy, mô hình này hiện vẫn chủ yếu được triển khai tại các trường đại học và cơ sở nghiên cứu, như Trường Đại học Cần Thơ. Do tính chất công nghệ cao, việc mở rộng sản xuất đại trà vẫn đang trong giai đoạn thí điểm.

Chia sẻ rủi ro trong giai đoạn đầu

Trước những khó khăn này, theo các chuyên gia, để thúc đẩy làn sóng khởi nghiệp cần một hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ hơn. Trong đó, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là vốn. Phần lớn start-up thiếu tài sản bảo đảm và chưa có dòng tiền ổn định. Vì vậy, cần phát triển các quỹ hỗ trợ đổi mới sáng tạo, quỹ đầu tư nhằm chia sẻ rủi ro với doanh nghiệp trong giai đoạn đầu.

Cùng chung nhận định này, ông Phạm Hồng Quất, Viện trưởng Viện Đổi mới sáng tạo quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ khẳng định, một hệ sinh thái khởi nghiệp mạnh không thể thiếu các nguồn vốn phù hợp. Bên cạnh vốn tín dụng truyền thống, cần phát huy vai trò của vốn đầu tư mạo hiểm, vốn thiên thần và nguồn lực từ các tập đoàn lớn. Trong đó, việc hình thành Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia được kỳ vọng sẽ tạo thêm nguồn lực tài chính, đồng thời trở thành hạt nhân kết nối các thành phần trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Việc xây dựng Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia gắn liền với mục tiêu hình thành một hệ sinh thái tự cường, nơi công nghệ trở thành động lực then chốt giúp Việt Nam bứt phá và nâng cao vị thế trên bản đồ đổi mới sáng tạo toàn cầu.

Bên cạnh đó, với nền tảng thể chế ngày càng hoàn thiện, hệ sinh thái khởi nghiệp liên tục mở rộng và quyết tâm thúc đẩy các công nghệ chiến lược, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển hóa tiềm năng. Do đó, Việt Nam cần nhiều hơn những doanh nghiệp có khả năng làm chủ và thương mại hóa công nghệ lõi trong các lĩnh vực như AI, bán dẫn, công nghệ sinh học, công nghệ tài chính, công nghệ xanh, vật liệu mới và kinh tế số.

Một trụ cột khác là phát triển nguồn nhân lực và tăng cường hội nhập với mạng lưới đổi mới sáng tạo toàn cầu. Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo đặt mục tiêu đưa tinh thần khởi nghiệp vào hệ thống giáo dục từ phổ thông đến đại học, phát triển mô hình đại học khởi nghiệp, đồng thời hỗ trợ startup về pháp lý, sở hữu trí tuệ và năng lực quản trị trong giai đoạn đầu phát triển, ông Phạm Hồng Quất đề xuất.

Đối với doanh nghiệp, hành trình xây dựng một dự án khởi nghiệp, ý tưởng sáng tạo chỉ thật sự có giá trị khi được đặt đúng vào nhu cầu của thị trường. Ông Phạm Huỳnh Quang Hiếu, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh, khởi nghiệp có vai trò đặc biệt quan trọng, là lực lượng dám nghĩ khác, làm nhanh, thử nghiệm mới và có khả năng tạo ra những lời giải sáng tạo cho các bài toán về năng suất, quản trị, môi trường, dịch vụ công, hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nếu được kết nối đúng nguồn lực, đúng thị trường và đúng cơ chế hỗ trợ, startup sẽ trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng mới.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục tập trung vào các nhóm giải pháp trọng tâm: hoàn thiện chuỗi giá trị từ phòng thí nghiệm đến thị trường; phát huy vai trò khu vực công như một “khách hàng đầu tiên” cho các giải pháp công nghệ đầy tiềm năng; đồng thời, nâng cao năng lực quản trị, thương mại hóa và gọi vốn cho đội ngũ sáng lập; sử dụng hiệu quả, minh bạch các nguồn lực đầu tư cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo…, ông Phạm Huỳnh Quang Hiếu cho biết.

Quan trọng hơn, theo các chuyên gia, doanh nghiệp phải chủ động xác lập chiến lược đổi mới, sẵn sàng đầu tư và xây dựng năng lực tổ chức phù hợp. Doanh nghiệp khi bắt đầu đều phải hiểu khách hàng là ai, họ đang cần gì và sản phẩm có thể giải quyết vấn đề đó như thế nào luôn là bài toán nền tảng của mọi mô hình kinh doanh bền vững. Ở góc độ quốc gia, tinh thần “khởi nghiệp sáng tạo toàn dân” cần được đề cao, từ đó mở rộng cơ hội để mọi cá nhân đều có thể tham gia vào quá trình đổi mới. Điều này tạo nền tảng để tư duy intrapreneurship lan tỏa sâu rộng trong cộng đồng doanh nghiệp, trở thành năng lực lõi giúp doanh nghiệp thích nghi và phát triển trong nền kinh tế đổi mới sáng tạo.

Chia sẻ kinh nghiệm từ thực tiễn, bà Nguyễn Hương Quỳnh CEO BambuUP cho biết, khởi nghiệp trong lòng doanh nghiệp là “chìa khóa” giúp các tập đoàn tránh rơi vào “bẫy tự mãn của người dẫn đầu”, đồng thời giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa tạo ra lợi thế cạnh tranh nhanh hơn. Đây là quá trình hình thành các “tế bào đổi mới” nội bộ, nơi nhân sự được trao quyền thử nghiệm ý tưởng mới, gắn với hiệu quả kinh doanh thực chất và các tiêu chí phát triển bền vững.