Hóa đơn 'ma' trị giá 9.000 tỷ đồng được luồn lách lòng vòng để trục lợi

Hàng trăm doanh nghiệp có dấu hiệu trốn thuế

Kiểm toán nhà nước (KTNN) vừa công khai kết quả kiểm toán ngân sách địa phương năm 2025 của tỉnh Vĩnh Long (tỉnh Bến Tre và Trà Vinh cũ), về thanh tra, kiểm tra và hoàn thuế giai đoạn 2023-2025. Qua đó phát hiện đứng đầu phần thu nội địa mang một tiêu đề đáng chú ý: Công tác quản lý kê khai thuế "có dấu hiệu mua, bán hóa đơn và trốn thuế".

Phát hiện ấy không đến từ một cuộc khám xét, mà từ dữ liệu. Đoàn Kiểm toán rà hóa đơn điện tử năm 2024 và 2025 của những doanh nghiệp ở trạng thái "bỏ địa chỉ kinh doanh", tức cơ quan thuế đã xác minh doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký. Kết quả, 21 doanh nghiệp (KTNN gọi là nhóm F0) đã lập hóa đơn bán hàng cho 248 doanh nghiệp (nhóm F1), tức những đơn vị dùng số hóa đơn ấy làm đầu vào.

Nhóm F0 có chung một kiểu "lý lịch": thành lập và hoạt động trong thời gian ngắn, vốn điều lệ góp bằng tiền mặt, không trực tiếp sản xuất mà chủ yếu buôn bán, hàng bán ra nhiều hơn hàng mua vào tới 9.010,54 tỷ đồng. Theo KTNN, trong tổng số 9.035,48 tỷ đồng ghi trên hóa đơn, 9.010,54 tỷ đồng không có hàng hóa thực tế đi kèm. Nói cách khác, cứ 100 đồng ghi trên hóa đơn thì hơn 99 đồng không gắn với món hàng nào.

Cơ quan An ninh điều tra - Công an tỉnh Đồng Tháp tống đạt quyết định khởi tố bị can đối với Nguyễn Hoàng Tuấn (bìa trái), được xác định là chủ mưu

Vì vậy, KTNN nhận định các doanh nghiệp F1 "có dấu hiệu sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp" để làm giảm số thuế phải nộp, tăng số thuế được khấu trừ, được hoàn. Cơ quan Kiểm toán ước tính phần thuế GTGT đầu vào không được khấu trừ là 901,054 tỷ đồng. Nếu các doanh nghiệp này có thu nhập chịu thuế, không thuộc diện được miễn, giảm thuế và toàn bộ giá trị hóa đơn đã được đưa vào chi phí được trừ, số thuế thu nhập doanh nghiệp nộp ngân sách có thể bị giảm khoảng 1.802,11 tỷ đồng.

Đến ngày 03/7/2026, chỉ 1 trong 248 doanh nghiệp F1 đã điều chỉnh giảm kê khai với hóa đơn mua từ nhóm F0. KTNN đã chuyển thông tin về hành vi mua, bán hóa đơn và trốn thuế đến Cơ quan An ninh điều tra - Bộ Công an để xem xét, xử lý. Đây là phát hiện của Cơ quan Kiểm toán, chưa phải kết luận vi phạm; tên doanh nghiệp không được công bố.

Trên cơ sở các dấu hiệu vi phạm được phát hiện tại tỉnh Vĩnh Long, Kiểm toán Nhà nước đã chuyển thông tin về hành vi mua, bán hóa đơn và trốn thuế đến Cơ quan An ninh điều tra - Bộ Công an để xem xét, xử lý theo quy định của pháp luật.

Ngày 23/9, Công an TPHCM công bố kết quả điều tra mở rộng đường dây do Lê Văn Hiền (SN 1984, trú phường Tân Sơn Nhì) cầm đầu. Theo đó, từ tháng 12/2021 đến tháng 10/2025, nhóm này đã thành lập, mua lại 326 pháp nhân công ty "ma", xuất bán trái phép 178.357 hóa đơn cho 17.612 doanh nghiệp, đơn vị trên cả nước, tổng doanh số ghi trên hóa đơn 19.913 tỷ đồng. Vụ án đã có 37 bị can, trong đó có người bị khởi tố về tội "trốn thuế".

Theo Trung tá Lê Quốc Hội (Phó trưởng Đội 3, Phòng Cảnh sát kinh tế - Công an TPHCM), các đối tượng thuê, mua lại pháp nhân có sẵn hoặc dùng giấy tờ tùy thân của người dân để lập doanh nghiệp, thuê địa điểm đăng ký thuế nhưng không thực sự hoạt động tại đó. Theo Cơ quan điều tra, mỗi doanh nghiệp thường chỉ được dùng để xuất hóa đơn trong 6 tháng đầu năm, rồi chuyển địa chỉ hoặc tạm ngừng hoạt động để tránh bị Cơ quan Thuế phát hiện.

Tương tự, ngày 05/10, Công an tỉnh Đồng Tháp đã khởi tố 3 bị can trong đường dây lập hàng trăm công ty "ma" để mua bán trái phép hóa đơn, số tiền trên hóa đơn bước đầu lên đến hàng nghìn tỷ đồng. Bên mua dùng các hóa đơn này để hợp thức hồ sơ quyết toán, hưởng hoàn thuế.

Đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu

Theo Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, dùng hóa đơn không hợp pháp để giảm thuế phải nộp, tăng thuế được khấu trừ, được hoàn là trốn thuế; nặng hơn là trách nhiệm hình sự. Quá thời hiệu xử phạt, người nộp thuế vẫn phải nộp đủ số thuế thiếu và tiền chậm nộp của 10 năm trở về trước.

Luật cũng để ngỏ một lối ra, có điều kiện: doanh nghiệp lỡ dùng phải hóa đơn không hợp pháp mà không do lỗi của mình, giao dịch đã ghi đủ trên sổ kế toán, nếu khai bổ sung và tự giác nộp đủ thuế trước khi Cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra hoặc trước khi cơ quan có thẩm quyền phát hiện, thì không bị xử phạt.

Con dấu doanh nghiệp, điện thoại bị thu giữ trong đường dây 326 công ty "ma" do Công an TPHCM triệt phá

Trong khuyến cáo ngày 13/10, Công an TPHCM lưu ý đây "không phải quy định miễn trách nhiệm cho mọi vi phạm", và đề nghị doanh nghiệp đối chiếu hóa đơn với hợp đồng, giao nhận, nghiệm thu, thanh toán; phát hiện sai sót thì giữ nguyên hồ sơ, chủ động khai bổ sung. Vụ việc phát hiện ở Vĩnh Long, tính đến ngày 03/7, mới 1 trong 248 doanh nghiệp F1 điều chỉnh giảm kê khai với hóa đơn mua từ nhóm F0; số còn lại, dữ liệu đã nằm trong báo cáo kiểm toán và thông tin đã được chuyển đến Cơ quan điều tra.

Tại TPHCM, kết quả kiểm toán ngân sách năm 2025 cũng ghi nhận còn hồ sơ người nộp thuế có dấu hiệu rủi ro cao về sử dụng hóa đơn, giao dịch với doanh nghiệp bỏ địa chỉ kinh doanh; KTNN phát hiện một trường hợp có dấu hiệu rủi ro về hóa đơn bất hợp pháp và đã chuyển hồ sơ sang Cơ quan điều tra. Cùng báo cáo, KTNN chỉ ra việc chưa chấm dứt hiệu lực mã số thuế của người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đăng ký.

Chiều 17/10, thảo luận tại tổ về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc đề nghị đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa Cơ quan quản lý doanh nghiệp với Cơ quan Thuế, Hải quan, Bảo hiểm xã hội. Theo ông, minh bạch thông tin bằng dữ liệu sẽ giúp ngăn chặn việc lập "doanh nghiệp ma" để mua bán hóa đơn, chiếm đoạt tiền thuế.

Vụ việc phát hiện ở Vĩnh Long cho thấy công ty bán có thể biến khỏi địa chỉ sau vài tháng, nhưng tờ hóa đơn điện tử xuất thì ở lại, trong sổ sách người mua và trong hệ thống của Cơ quan Thuế. Một tờ hóa đơn mua rẻ hôm nay vì thế là một dấu vết có thể bị lần ra nhiều năm sau. Còn với Cơ quan quản lý, sớm khóa mã số thuế của doanh nghiệp không còn ở địa chỉ đăng ký là cách cắt nguồn hàng của "chợ đen", trước khi những tờ hóa đơn "không hàng" kịp đến tay người mua.