Hóa giải mâu thuẫn từ cơ sở (Bài 1): Cái giá của bạo lực và sự vô cảm

Một phiên tòa hình sự được tổ chức công khai tại Tòa án Nhân dân tỉnh Thanh Hóa. Ảnh: Tuyết Hạnh

Khi nóng giận che mờ lý trí

Ngày 9/2/2026, phiên xét xử sơ thẩm tại Tòa án Nhân dân tỉnh Thanh Hóa diễn ra trong tiếng khóc nghẹn của chị Vũ Thị T., trú tại phường Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Chị vừa là nạn nhân, nhưng đồng thời lại là người thân của bị cáo. Trước vành móng ngựa, chồng chị - anh Trương Như B. cúi gằm mặt, không giấu nổi ánh mắt hoang mang khi đại diện Viện kiểm sát đọc bản cáo trạng.

Tối 11/9/2025, sau cuộc rượu với bạn bè, chỉ vì vợ cằn nhằn, không thu dọn mâm bát, trong cơn tức giận, anh B. đã chạy vào nhà lấy dao làm bếp đuổi theo và chém liên tiếp nhiều nhát vào đầu, lưng, cánh tay của vợ. May mắn được người dân đưa đi cấp cứu kịp thời, chị T. giữ được mạng sống.

Nhận định hành vi của anh B. không chỉ xâm phạm đến tính mạng của người khác, mà còn ảnh hưởng lớn đến trật tự trị an, Tòa án Nhân dân tỉnh Thanh Hóa tuyên phạt bị cáo mức án 10 năm tù giam cho tội danh “giết người” và “sử dụng trái phép vũ khí quân dụng”.

Thời khắc tuyên án, chị T. như ngã gục. Dẫu chị đã nhận phần lỗi do không biết cách cư xử trong gia đình dẫn đến hậu quả đáng tiếc và đề nghị xin được giảm nhẹ án cho chồng, nhưng tất cả đã là quá muộn. Từ đây, gia đình chị thiếu đi trụ cột chính, 3 đứa con thơ phải sống trong cảnh thiếu cha, đứa nhỏ nhất mới chưa đầy 4 tuổi.

Đáng buồn thay, những bi kịch như ở gia đình anh B. và chị T. không phải là cá biệt. Chỉ trong vòng 6 tháng trở lại đây, Tòa án Nhân dân tỉnh Thanh Hóa đã xét xử sơ thẩm 44 vụ, phúc thẩm 18 vụ và đang thụ lý giải quyết đến 41 vụ án về xâm phạm tính mạng, sức khỏe của con người. Tất cả đều xuất phát từ những va chạm đời thường rồi bộc phát thành hành vi bạo lực, vô nhân tính.

Theo ông Lê Văn Quân, Phó Chánh án tòa Hình sự, Tòa án Nhân dân tỉnh Thanh Hóa, các vụ án xảy ra còn cho thấy một thực trạng cực kỳ đáng lo ngại về sự trẻ hóa của tội phạm xâm phạm tính mạng, sức khỏe trên địa bàn tỉnh. Có không ít vụ, số lượng bị cáo rất đông. Tất cả đều trong độ tuổi còn ngồi trên ghế nhà trường, nhận thức pháp luật vô cùng non nớt, sẵn sàng a dua đánh nhau, hành hung người khác chỉ vì một cái “nhìn đểu” hay vài lời thách thức.

Sau cánh cổng Trại Tạm giam Công an tỉnh Thanh Hóa, Phạm Công A., sinh năm 2007, trú tại xã Trường Văn lầm lũi lao động cải tạo trong thời gian chờ xử án. Ngày 9/4/2025, nổi cơn ghen khi nhận được tin báo người yêu mình đang ngồi uống cà phê cùng Đỗ Đăng H., A. đã chờ sẵn rồi dùng gậy, đánh liên tiếp vào đầu và người nạn nhân H. Giám định của cơ quan chức năng kết luận H. bị thương tật lên đến 38% và hành vi của A. đã đủ để cấu thành tội “giết người”. Thời điểm gây án, A. mới 18 tuổi 1 ngày.

Tham gia trong vụ án này còn 3 thanh niên khác gồm Lâm Xuân N., Bùi Văn S. (cùng sinh năm 2008) và Nguyễn Thế H. (sinh năm 2007), cùng bị cáo buộc tội danh “giết người”. Cánh cửa tương lai còn chưa kịp mở ra, đã bị chính các đối tượng tự tay đóng lại bằng bản án vô cùng nghiêm khắc đang chờ đợi phía trước.

Dưới góc độ tâm lý học và xã hội học, Thạc sĩ tâm lý học Phạm Thị Thu Hòa, giảng viên Khoa Giáo dục, Trường Đại học Hồng Đức cho rằng sự gia tăng các vụ việc nghiêm trọng bắt nguồn từ mâu thuẫn ở lứa tuổi thanh thiếu niên đã phản ánh nhiều biến đổi trong đời sống tâm lý của giới trẻ hiện nay. Đây không chỉ là vấn đề “nóng nảy” và “bốc đồng” đơn thuần, mà còn liên quan đến sự thiếu hụt kỹ năng quản lý cảm xúc, áp lực tâm lý kéo dài và tác động của môi trường sống, đặc biệt là mạng xã hội.

Những “bản án” không chỉ dành cho một người

Khi những “đốm lửa” mâu thuẫn bị thổi bùng thành hành vi phạm tội, hậu quả đâu chỉ dừng lại ở những bản án hay những vết thương cơ thể. Đau đớn và day dứt hơn cả là những người còn ở lại sau vụ việc thương tâm.

Trong ngôi nhà nhỏ đơn sơ ở cuối tổ dân phố Thanh Cao, phường Ngọc Sơn, ông Dương Văn Như lặng lẽ thắp nén hương lên bàn thờ của con trai và con dâu mình. Ở cái tuổi “thất thập cổ lai hy”, những tưởng năm tháng cuối đời ông được sống vui vẻ, quây quần bên con cháu, nhưng nay lại phải chịu cảnh “kẻ tóc bạc tiễn người tóc xanh”.

Từ những bất đồng trong đời sống vợ chồng, con dâu ông đề nghị ly hôn. Không chấp nhận lời đề nghị của vợ, trong phút không kiềm chế được cơn nóng giận, con trai ông đã ra tay sát hại vợ mình, rồi tiếp tục tìm đến nhà anh trai vợ, chém chị dâu và cháu lúc còn đang say ngủ khiến cháu bé 2 tuổi tử vong và kết thúc chuỗi bi kịch bằng sinh mạng của chính mình.

Sau thảm án, ông Như sống đơn độc trong căn nhà cũ. Tuổi cao, sức yếu, thị lực kém, không còn khả năng lao động, ông phụ thuộc hoàn toàn vào sự hỗ trợ của người con gái ở miền Nam và khoản trợ cấp ít ỏi. Niềm vui bình dị tuổi già nhường chỗ cho những ân hận, day dứt, đau xót không bao giờ có thể nguôi ngoai. “Con dâu tôi chăm sóc gia đình chu đáo lắm. Vợ chồng nó trước giờ vẫn tình cảm, thế mà không biết thế nào lại nên cơ sự này”, ông Như nghẹn ngào.

Không dừng lại ở mất mát về con người, những vụ án từ mâu thuẫn nhỏ còn kéo theo hàng loạt hệ lụy xã hội với những tổn thương âm thầm kéo dài qua nhiều thế hệ. Có những bậc cha mẹ đau đớn nhìn đứa con mới tuổi đôi mươi vướng vào vòng lao lý. Họ cùng lúc vừa gánh chịu áp lực về kinh tế, chịu điều tiếng và ánh mặt nghi ngại của người đời khi con đi tù, vừa mang nỗi dằn vặt “giá như quan tâm con nhiều hơn, giá như ngăn cản kịp thời và giá như có cơ hội được làm lại”.

Và cũng có những đứa trẻ phải gánh chịu hậu quả âm thầm, dai dẳng. Cũng từ một xích mích nhỏ phát sinh trong lúc “chén chú chén anh”, Trịnh Đình N., sinh năm 1976, trú tại xã Biện Thượng đã thực hiện hành vi tấn công liên tục khiến anh Hoàng Đình S. - người cùng làng tử vong. Phút nóng giận, nông nổi phải đánh đổi bằng 20 năm tù giam, để lại 4 đứa trẻ đang tuổi ăn, tuổi học của cả hai gia đình phải lớn lên trong cảnh không cha.

Theo Thạc sĩ tâm lý học Phạm Thị Thu Hòa, phía sau những vụ án, trẻ em là đối tượng chịu tác động nặng nề nhất nhưng lại ít được quan tâm nhất. Trẻ em sống trong môi trường bạo lực sẽ gặp khó khăn trong kiểm soát cảm xúc và hành vi, từ đó gây ra những ảnh hưởng lâu dài đến quá trình trưởng thành. Nhiều nghiên cứu tâm lý cho thấy trẻ từng trải qua môi trường gia đình bất ổn có nguy cơ cao gặp vấn đề về sức khỏe tinh thần, khó xây dựng các mối quan hệ an toàn, thiếu khả năng quản trị cảm xúc và dễ rơi vào stress hoặc hành vi cực đoan. Ban đầu trẻ là nạn nhân nhưng khi trưởng thành, không ít trẻ lại trở thành đối tượng bạo lực, bạo hành người khác.

Những bài học đau xót ấy đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc ngăn chặn những vụ việc tương tự xảy ra. Mấu chốt là cần nhận diện và hóa giải mâu thuẫn ngay từ cơ sở, để “chuyện lớn hóa nhỏ, chuyện nhỏ hóa không”. Đó không chỉ là câu chuyện giữ gìn an ninh trật tự, mà còn là nỗ lực giữ lại những mái ấm gia đình trước nguy cơ đổ vỡ và bảo vệ tương lai của thế hệ trẻ trước những áp lực bủa vây của cuộc sống hiện đại.

Tuyết Hạnh

(Còn nữa)