Hòa giải ở cơ sở - 'chìa khóa' giảm tranh chấp đất đai

Vụ tranh chấp đất đai đang được hòa giải ở xã Hàm Liêm

“Năm 2001, tôi mua miếng đất ở xã Hàm Liêm của vợ chồng ông N.V.N và bà T.T.T, phường Phan Thiết, có nhiều nhân chứng xác nhận. Chúng tôi trồng cây lâu năm ổn định, không có tranh chấp. Từ năm 2008 - 2010, cơ quan có thẩm quyền đo đạc và quy chủ đất cho tên tôi là H.T.T, phường Phú Thủy. Tuy nhiên cùng lúc bà T.T.T, vợ của ông N.V.N cũng đi làm thủ tục đăng ký đất dẫn đến chúng tôi không được cấp giấy chứng nhận…”, ông H.T.T trình bày trong đơn xin hòa giải tranh chấp đất đai gửi đến UBND xã Hàm Liêm, tỉnh Lâm Đồng.

Đây là một trong rất nhiều vụ khiếu nại, kiến nghị về tranh chấp đất đai và có đơn xin hòa giải ở các xã, phường trên địa bàn tỉnh thời gian qua. Chỉ tính riêng UBND xã Hàm Liêm, từ tháng 7/2025 đến nay đã tiếp nhận gần 80 đơn thư kiến nghị, khiếu nại và hòa giải về đất đai. Ông Phạm Đình Vương - Phó Chủ tịch UBND xã Hàm Liêm cho biết, hiện xã đã giải quyết 58 đơn, trong đó 40 đơn khiếu nại, kiến nghị và 18 đơn hòa giải tranh chấp; số còn lại đang giải quyết. Những vụ tranh chấp ấy, phần lớn xảy ra từ những năm trước đây khi chính sách, pháp luật về đất đai còn nhiều bất cập, chồng chéo, thiếu thống nhất. Nhiều người mua bán đất tự thỏa thuận với nhau bằng giấy tay không qua chính quyền địa phương.

Trong tình hình mới hiện nay, việc tranh chấp đất phải được giải quyết theo Luật Đất đai. Theo đó, khi các xã, phường nhận được đơn hòa giải tranh chấp đất của công dân thì chủ tịch UBND xã, phường phải giải quyết ngay khi nhận đơn.

Ông Phùng Như Hồ - Chủ tịch UBND xã Đông Giang cho biết, sau khi tiếp nhận đơn thư xin hòa giải tranh chấp đất đai thì xã thành lập hội đồng hòa giải để giải quyết. “Từ đầu năm đến nay, chúng tôi giải quyết được 2 vụ, hiện đang tiếp tục thành lập hội đồng giải quyết các vụ khác”, ông Hồ thông tin.

Điều 235, Luật Đất đai 2024 quy định, sau khi nhận đơn của công dân, chủ tịch UBND cấp xã có trách nhiệm thành lập hội đồng hòa giải để thực hiện hòa giải tranh chấp đất đai. Với thành phần hội đồng hòa giải phải là chủ tịch hoặc phó chủ tịch UBND cấp xã là chủ tịch hội đồng; đại diện ủy ban MTTQ Việt Nam cấp xã, công chức làm công tác địa chính, người sinh sống lâu năm biết rõ về nguồn gốc và quá trình sử dụng đối với thửa đất tranh chấp là các thành viên. Tùy từng trường hợp cụ thể, chính quyền địa phương có thể mời đại diện tổ chức, cá nhân khác tham gia hội đồng hòa giải tranh chấp đất đai. Thời hạn hòa giải không quá 30 ngày kể từ ngày nhận được đơn yêu cầu hòa giải tranh chấp đất đai.

Theo chuyên gia luật ở Phan Thiết, hòa giải là một bước quan trọng trong quá trình giải quyết tranh chấp đất đai, giúp các bên tìm được tiếng nói chung và tự nguyện thực hiện thỏa thuận. Nhà nước khuyến khích các bên tranh chấp đất đai tự hòa giải hoặc giải quyết tranh chấp thông qua hòa giải ở cơ sở. Khi các bên tranh chấp không hòa giải được thì gửi đơn đến UBND cấp xã nơi có đất tranh chấp để hòa giải.