Họa sĩ Vũ Cao Đàm: 87 năm hành trình của mỹ thuật Việt Nam trên thị trường quốc tế

Năm 1939, tại Pháp, họa sĩ Vũ Cao Đàm hoàn thành Conversation d’élégantes au jardin (Cuộc trò chuyện của những quý cô trong vườn), một tác phẩm sơn màu trên lụa có kích thước 85,6 x 114,5cm. Gần 9 thập niên sau, bức tranh trở lại Sotheby’s Hong Kong và được bán với giá 28,96 triệu HKD, tương đương khoảng 3,69 triệu USD.

Đằng sau mức giá kỷ lục là hành trình của một tác phẩm được tạo nên từ sự gặp gỡ giữa chất liệu phương Đông, kỹ thuật hội họa phương Tây và hình ảnh về Việt Nam của một nghệ sĩ sống xa quê hương.

Tranh vẽ trên lụa Conversation d’élégantes au jardin của hoạ sĩ Vũ Cao Đàm lập kỷ lục đấu giá. Ảnh: Sotheby’s

Conversation d'élégantes au jardin - Đằng sau sự tĩnh lặng của một buổi trò chuyện trong vườn 

Conversation d'élégantes au jardin (Cuộc trò chuyện của những quý cô trong vườn) được hoạ sĩ Vũ Cao Đàm thực hiện tại Pháp năm 1939, khi ông đang sống và hoạt động nghệ thuật tại Paris. Tác phẩm được vẽ bằng mực và màu gouache trên lụa, có kích thước 85,6 x 114,5cm. Theo hồ sơ Sotheby’s, đây là một trong những tác phẩm lụa quy mô lớn và đáng chú ý trong sự nghiệp của ông.

Trên mặt lụa là một khu vườn với 5 người phụ nữ. Các nhân vật ngồi trò chuyện trong trang phục thanh lịch, mỗi người có một tư thế và hướng nhìn riêng. Bố cục được trải theo chiều ngang, tạo cảm giác cân bằng và yên tĩnh. Những gam màu đỏ, xanh, vàng và các sắc độ nhẹ được đặt cạnh nhau, trong khi đường nét của nhân vật và cây cối đều được xử lý mềm mại.

Thoạt nhìn, đây chỉ là một khoảnh khắc đời thường: những người phụ nữ ngồi trong vườn, trò chuyện giữa một không gian thanh bình. Nhưng năm 1939 lại là một thời điểm đặc biệt. Hoạ sĩ Vũ Cao Đàm khi đó đang ở Pháp, cách xa Việt Nam, trong khi châu Âu đứng trước những biến động lớn dẫn tới Chiến tranh thế giới thứ hai.

Thông tin từ Sotheby’s cho rằng sự tĩnh lặng của bức tranh có thể được nhìn trong mối liên hệ với cuộc sống xa quê hương của hoạ sĩ Vũ Cao Đàm và những ký ức về gia đình, những điều thân thuộc.

Chất liệu lụa cũng là một điểm quan trọng để hiểu tác phẩm. Hoạ sĩ Vũ Cao Đàm được đào tạo tại Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương ở Hà Nội, nơi nghệ thuật châu Âu được giảng dạy trong sự kết hợp với truyền thống mỹ thuật Việt Nam và Đông Á. Năm 1931, ông sang Pháp bằng học bổng và sau đó xây dựng sự nghiệp lâu dài tại đây.

Hoạ sĩ Vũ Cao Đàm - Mai Thứ và Lê Phổ. Ảnh: Alain Le Kim

Bảo tàng Cernuschi nhận định thế hệ hoạ sĩ Vũ Cao Đàm, Lê Phổ và Mai Thứ đã hình thành một phong cách chung trong thời kỳ đầu ở Pháp, đặc biệt với những tác phẩm trên lụa, trong đó hình ảnh một Việt Nam được lý tưởng hóa trở thành chủ đề quan trọng. Sự kết hợp giữa kỹ thuật và quan niệm nghệ thuật phương Tây với chất liệu, chủ đề phương Đông là đặc điểm nổi bật trong sáng tác của họ.

Vì thế, tác phẩm Conversation d’élégantes au jardin (Cuộc trò chuyện của những quý cô trong vườn) không chỉ đáng chú ý bởi kích thước lớn trên nền lụa. Bức tranh còn cho thấy cách một họa sĩ Việt Nam sống tại Pháp sử dụng chất liệu truyền thống của châu Á để diễn đạt một hình ảnh Việt Nam bằng ngôn ngữ hội họa hiện đại.

Hành trình gần một thế kỷ

Ngay trong năm 1939, Conversation d’élégantes au jardin (Cuộc trò chuyện của những quý cô trong vườn) được giới thiệu tại Cơ quan Kinh tế Đông Dương (Agindo) ở Paris. Năm 2000, tác phẩm tiếp tục được trưng bày tại triển lãm Hội họa Đông Nam Á: Tầm nhìn và sức cuốn hút của Bảo tàng Nghệ thuật Singapore.

Năm 2008, bức tranh được đưa ra đấu giá tại Sotheby’s Hong Kong từ bộ sưu tập của nhà sưu tập Philip Ng ở Singapore. Sau đó, tác phẩm thuộc về một nhà sưu tập khác và trở lại phiên đấu giá tại Hong Kong ngày 28/9/2026.

Tại phiên đấu giá nghệ thuật hiện đại và đương đại, bức tranh được đưa ra với mức giá khởi điểm 7 triệu HKD. Sau 14 lượt trả giá, giá búa đạt 23 triệu HKD, trong khi giá bán cuối cùng là 28,96 triệu HKD, đã bao gồm phí.

Mức giá này vượt kỷ lục trước đó của Chân dung cô Phương (Portrait de Mademoiselle Phuong) của họa sĩ Mai Trung Thứ, được bán với giá 24,375 triệu HKD tại Sotheby’s Hong Kong năm 2021. Đây là mức giá đấu giá cao nhất được ghi nhận đối với một tác phẩm của họa sĩ Việt Nam.

Đáng chú ý, cũng chính bức tranh này từng được bán tại Sotheby’s Hong Kong năm 2008 với giá khoảng 262.900 USD. Sau 18 năm, giá bán năm 2026 cao hơn khoảng 14 lần.

Hành trình của bức tranh Conversation d'élégantes au jardin (Cuộc trò chuyện của những quý cô trong vườn) không chỉ được ghi dấu bằng những lần xuất hiện trên sàn đấu giá. Qua gần một thế kỷ, tác phẩm cho thấy sức sống của một ngôn ngữ nghệ thuật được Vũ Cao Đàm hình thành từ nền tảng mỹ thuật Việt Nam và những trải nghiệm nghệ thuật tại Pháp. Những hình ảnh về con người, thiên nhiên và quê hương trong tranh của ông vì thế tiếp tục được nhìn nhận trong dòng chảy của mỹ thuật Việt Nam hiện đại.