Hoa sữa Hà Nội: Giữ nét riêng, hài hòa cảnh quan, đảm bảo chất lượng sống

Hoa sữa trên phố Hà Nội

Hoa sữa từ lâu trở thành một nét đặc trưng trong ký ức và cảnh quan Hà Nội. Khi thu về, hương hoa gợi nhớ những con phố, những mùa thu và một phần bản sắc của Thủ đô. Tuy nhiên, tại những nơi cây được trồng với mật độ dày, đặc biệt ở các tuyến phố hẹp, gần nhà dân, mùi hương đậm đặc lại trở thành nỗi ám ảnh đối với một bộ phận người dân.

Thực tế đặt ra câu hỏi: Làm thế nào để vừa giữ gìn nét đặc trưng của Hà Nội, vừa bảo đảm môi trường sống dễ chịu cho người dân? Bởi nếu chỉ nhìn hoa sữa như một biểu tượng văn hóa, những bất tiện trong đời sống thường ngày có thể bị xem nhẹ. Ngược lại, nếu chỉ dựa vào cảm giác khó chịu để quyết định loại bỏ cây trên diện rộng, thành phố cũng có nguy cơ đánh mất những giá trị cảnh quan đã được hình thành qua nhiều năm.

Vấn đề vì thế không đơn giản là giữ hay bỏ hoa sữa mà là xác định cây nào nên giữ, cây nào cần điều chỉnh và vị trí nào thực sự phù hợp với loài cây này.

Hài hòa cây xanh với không gian sống đô thị

Trao đổi về việc lựa chọn và bố trí mật độ cây xanh đô thị, PGS.TS. Đặng Văn Hà, Viện trưởng Viện Kiến trúc cảnh quan và Cây xanh đô thị (Trường Đại học Lâm nghiệp), cho rằng, mỗi loài cây đều có những ưu điểm và hạn chế riêng. Vì vậy, trước khi đưa một loài cây vào trồng trong đô thị, cần nghiên cứu, đánh giá kỹ tác động của cây đối với sức khỏe người dân và không gian kiến trúc xung quanh.

Theo ông, không chỉ lựa chọn đúng loài cây, cơ quan quản lý còn phải tính toán cách bố trí và mật độ trồng. Trường hợp hoa sữa là một ví dụ điển hình, cùng một loài cây, khi được trồng ở không gian rộng, thoáng, với khoảng cách hợp lý, có thể phát huy giá trị tạo bóng mát và cảnh quan; nhưng nếu tập trung quá dày tại những tuyến phố hẹp, sát nhà dân, hương hoa có thể trở nên quá nồng, gây khó chịu cho người sinh sống xung quanh.

PGS.TS. Đặng Văn Hà

PGS.TS. Đặng Văn Hà cho rằng, nếu bố trí cách nhau vài trăm mét trên một tuyến đường và ưu tiên những vị trí có không gian rộng, không quá sát nhà dân, hoa sữa vẫn có thể phát huy giá trị mà giảm nguy cơ gây ảnh hưởng đến cư dân. Đây cũng là bài học để rút kinh nghiệm trong công tác quy hoạch cây xanh ở những giai đoạn tiếp theo.

Với những tuyến phố có không gian hẹp và mật độ hoa sữa quá dày, chuyên gia cho rằng có thể xem xét cắt tỉa cành, lá hằng năm nhưng phải bảo đảm cây vẫn duy trì được khả năng tạo bóng mát vào mùa hè. Việc can thiệp cần được thực hiện bằng biện pháp kỹ thuật phù hợp, tránh cắt tỉa tùy tiện làm ảnh hưởng đến sức sinh trưởng của cây.

Đối với phương án di chuyển, ông lưu ý phần lớn cây hoa sữa tại Hà Nội đã được trồng từ nhiều năm trước. Khi cây đã trưởng thành, việc đánh chuyển tiềm ẩn nguy cơ cây không sống được, gây lãng phí nguồn lực và giá trị cây xanh đã tích lũy qua thời gian. Vì vậy, cần cân nhắc kỹ và lựa chọn giải pháp kỹ thuật phù hợp với từng trường hợp, thay vì mặc nhiên xem di chuyển là phương án tối ưu.

Nhìn rộng hơn, ông Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội, cho rằng, những tranh luận về hoa sữa cho thấy khoảng cách giữa định hướng quy hoạch cây xanh và thực tế sử dụng không gian đô thị.

Theo ông, Hà Nội đã nhiều lần nghiên cứu, tổ chức hội thảo về quy hoạch cây xanh, nhưng những bất cập trong lựa chọn loài cây và bố trí mật độ vẫn tồn tại. Khi cây đã trưởng thành, khu dân cư đông đúc, việc khắc phục trở nên tốn kém và phức tạp hơn nhiều so với tính toán ngay từ đầu.

Hà Nội có khoảng 180 loài cây xanh, tạo nên hệ thống cảnh quan đa dạng, mang giá trị lịch sử, văn hóa và môi trường. Tuy nhiên, không phải loài cây nào cũng phù hợp với mọi không gian. Một loài có thể phát huy giá trị trong công viên hoặc trên tuyến đường rộng nhưng lại gây bất tiện khi trồng dày, sát nhà dân.

Với hoa sữa, theo ông Đào Ngọc Nghiêm, cần đánh giá đồng thời mật độ, vị trí, đặc điểm không gian và mức độ ảnh hưởng thực tế. Các tuyến phố thương mại, khu dân cư đông đúc hay những không gian mở không thể áp dụng cùng một cách bố trí cây xanh.

Hoa sữa từ lâu đã trở thành một nét đặc trưng trong ký ức và cảnh quan Hà Nội

Quy hoạch vì vậy phải xác định rõ tuyến phố nào phù hợp với loài cây nào, mật độ bao nhiêu, cần giữ lại những cây nào và khu vực nào phải điều chỉnh. Đặc trưng cảnh quan cần được hình thành trên cơ sở nghiên cứu, thay vì áp dụng máy móc một mô hình cho nhiều tuyến đường.

Ông Nghiêm nhận định, Hà Nội đã có những định hướng chung về phát triển cây xanh, cần xây dựng kế hoạch thực hiện cụ thể cho từng khu vực, gắn với nguồn lực và trách nhiệm triển khai.

Theo ông Đào Ngọc Nghiêm, kết quả lấy ý kiến người dân cần được cụ thể hóa thành kế hoạch điều chỉnh cây xanh, đồng thời kế thừa những nghiên cứu quy hoạch đã có. Việc di chuyển cây phải gắn với phương án trồng thay thế phù hợp và bảo tồn cảnh quan đô thị, thay vì chỉ tập trung xử lý những điểm đang có nhiều phản ánh. Cách tiếp cận này không chỉ giải quyết những bất cập trước mắt mà còn giúp Hà Nội chủ động hơn trong quản lý, bố trí cây xanh, hạn chế lặp lại những vấn đề tương tự trong tương lai. 

Từ câu chuyện hoa sữa, yêu cầu đặt ra đối với quy hoạch cây xanh đô thị là phải có đánh giá ngay từ đầu về đặc điểm loài cây, mật độ, khoảng cách với nhà dân và điều kiện không gian. Một phương án phù hợp với đại lộ hoặc công viên chưa chắc thích hợp với tuyến phố nhỏ, nơi nhà cửa san sát và người dân sinh hoạt ngay bên những hàng cây.

Bên cạnh đó, việc điều chỉnh cây xanh cần gắn với lắng nghe ý kiến của những người trực tiếp chịu ảnh hưởng cùng với đánh giá chuyên môn để xác định mức độ bất cập và lựa chọn phương án xử lý phù hợp. Khi lựa chọn đúng loài cây, bố trí đúng mật độ và triển khai quy hoạch bằng kế hoạch cụ thể, cây xanh mới thực sự phát huy vai trò trong không gian đô thị, vừa tạo cảnh quan, bóng mát, vừa góp phần xây dựng môi trường sống hài hòa, bền vững cho người dân.