Vì sao Hà Nội tạm dừng chủ trương đầu tư nhà ở xã hội mới?

Quỹ nhà tái định cư gần cạn

Theo Thông báo số 816-TB/TU ngày 15/10/2026, Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội yêu cầu tạm dừng xem xét, chấp thuận chủ trương đầu tư đối với các dự án nhà ở xã hội mới trong thời gian điều chỉnh Kế hoạch phát triển nhà ở của thành phố. Yêu cầu này đặt ra trong bối cảnh Hà Nội cần rà soát tổng thể quỹ đất, danh mục dự án và nguồn lực đầu tư, bảo đảm phát triển nhà ở phù hợp quy hoạch và nhu cầu thực tế.

Việc tạm dừng không đồng nghĩa với chấm dứt chương trình phát triển nhà ở xã hội. Các dự án đã được Ban Thường vụ Thành ủy đồng ý chủ trương và những dự án thuộc các hướng ưu tiên vẫn được xem xét theo quy định. Thành phố định hướng khai thác quỹ đất đã được bàn giao hoặc sẽ bàn giao trong các khu đô thị, khu nhà ở; đồng thời phát triển nhà ở xã hội trong các khu đô thị đa mục tiêu, gắn với yêu cầu bố trí tái định cư.

Theo yêu cầu tại thông báo, việc điều chỉnh kế hoạch phải hoàn thành trước ngày 30/11/2026, xác định rõ danh mục dự án, quỹ đất, nguồn lực và lộ trình triển khai theo thứ tự ưu tiên. Thành phố cũng định hướng hạn chế các dự án nhỏ lẻ, manh mún, thiếu đồng bộ về quy hoạch và hạ tầng.

Khu tái định định cư Thượng Thanh (phường Việt Hưng) dành cho các hộ dân thuộc diện di dời thực hiện xây dựng cầu Trần Hưng Đạo và cầu Tứ Liên.

Đằng sau việc rà soát này là áp lực ngày càng lớn về quỹ nhà tái định cư.

Theo số liệu được Sở Xây dựng Hà Nội công bố, thành phố có 204 tòa nhà tái định cư với 19.379 căn hộ. Nhưng toàn bộ quỹ nhà này đã được bố trí cho các dự án giải phóng mặt bằng giai đoạn 2021 - 2025. Quỹ nhà chuyển tiếp có khả năng đưa vào cân đối trong giai đoạn 2026 - 2030 còn khoảng 708 căn hộ.

Trong khi đó, nhu cầu tái định cư bằng căn hộ để phục vụ giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư sử dụng vốn ngân sách thành phố giai đoạn 2026-2030 dự kiến lên tới 22.957 căn. Riêng năm 2026, nhu cầu khoảng 6.524 căn; năm 2027 khoảng 5.415 căn; năm 2028 khoảng 3.932 căn; năm 2029 khoảng 2.657 căn và năm 2030 khoảng 4.429 căn.

Khoảng cách lớn giữa nguồn cung hiện có và nhu cầu dự kiến cho thấy áp lực rất lớn đối với công tác chuẩn bị quỹ nhà. Khi nhiều dự án giao thông, hạ tầng kỹ thuật, chỉnh trang đô thị và cải tạo chung cư cũ đồng loạt triển khai, số hộ dân cần di chuyển sẽ tăng lên. Nếu không có nhà tái định cư sẵn sàng, việc bố trí chỗ ở có thể chậm hơn tiến độ giải phóng mặt bằng, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân và quá trình thực hiện dự án.

Vấn đề không chỉ là thiếu nhà ở tại một vài địa bàn, mà còn là sự thiếu chủ động trong việc gắn kế hoạch phát triển nhà với kế hoạch thu hồi đất. Nhà tái định cư cần được chuẩn bị từ trước, tương ứng với tiến độ triển khai từng dự án, thay vì chờ phát sinh nhu cầu mới tìm nguồn bố trí.

Bởi vậy, việc rà soát các dự án nhà ở xã hội mới cần được đặt trong tổng thể bài toán sử dụng đất và phân bổ nguồn lực. Thay vì phát triển dàn trải, thành phố cần ưu tiên những dự án có quỹ đất phù hợp, đủ điều kiện triển khai, có khả năng cung cấp căn hộ đúng thời điểm phát sinh nhu cầu.

Dành hơn 22.000 căn nhà ở xã hội phục vụ tái định cư

Một trong những giải pháp được Sở Xây dựng Hà Nội đề xuất là sử dụng 22.249 căn hộ tại 64 dự án nhà ở xã hội để phục vụ tái định cư. Theo phương án này, số căn hộ dành cho mục đích tái định cư tối đa bằng 80% tổng số căn tại mỗi dự án; việc bố trí được thực hiện theo tiến độ hoàn thành, ưu tiên những khu nhà gần khu vực giải phóng mặt bằng trong các bán kính 5km, 10km và 15km.

Đây là phương án nhằm tận dụng nguồn cung nhà ở đang và sẽ được hình thành, bổ sung cho quỹ nhà tái định cư chuyên biệt vốn đã cạn dư địa. Thay vì chỉ phụ thuộc vào việc xây dựng các khu tái định cư mới, thành phố có thể cân đối một phần căn hộ từ các dự án nhà ở xã hội, qua đó tăng khả năng đáp ứng nhu cầu chỗ ở khi người dân phải di chuyển để bàn giao mặt bằng.

Tuy nhiên, phương án này cũng cho thấy bài toán không thể giải quyết chỉ bằng số lượng căn hộ dự kiến. Theo tính toán sơ bộ của Sở Xây dựng, nguồn nhà tái định cư và nhà ở xã hội có thể đáp ứng nhu cầu của cả giai đoạn vào cuối năm 2029, nhưng trong các năm 2026-2028 vẫn có nguy cơ thiếu hụt. Số căn hộ chưa thể bố trí theo phương án cân đối lần lượt khoảng 6.464 căn vào cuối năm 2026, 11.392 căn vào năm 2027 và 7.289 căn vào năm 2028. Đây là số liệu dự báo chênh lệch giữa nhu cầu và khả năng bố trí nhà, không đồng nghĩa với số hộ dân thực tế phải tạm cư.

Vì vậy, bên cạnh việc sử dụng nguồn nhà ở xã hội, thành phố cần đẩy nhanh các dự án tái định cư chuyển tiếp, nghiên cứu mua hoặc thuê nhà ở xã hội để phục vụ tái định cư, tạm cư; huy động doanh nghiệp có năng lực tham gia tạo lập quỹ nhà và nghiên cứu đầu tư các khu tái định cư tập trung.

Điều quan trọng là phải xác định rõ thời điểm hoàn thành của từng dự án, số căn hộ có thể đưa vào sử dụng và địa bàn có nhu cầu bố trí. Việc ưu tiên các khu nhà gần nơi ở cũ, bảo đảm kết nối giao thông, trường học, cơ sở y tế và các dịch vụ thiết yếu cũng có ý nghĩa quyết định đối với khả năng ổn định cuộc sống của người dân sau di dời.

Việc tạm dừng xem xét chủ trương đầu tư nhà ở xã hội mới không nhằm mục tiêu thu hẹp nhu cầu nhà ở xã hội.

Việc tạm dừng xem xét chủ trương đầu tư nhà ở xã hội mới vì thế cần được nhìn nhận cùng với yêu cầu tái cơ cấu kế hoạch phát triển nhà ở và ưu tiên nguồn lực cho tái định cư. Mục tiêu không phải thu hẹp nhu cầu nhà ở xã hội, mà là tổ chức phát triển theo thứ tự ưu tiên, khai thác hiệu quả quỹ đất và bảo đảm các dự án đáp ứng đúng nhu cầu của thành phố.

Theo Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng, tiến độ triển khai thực tế của nhiều dự án nhà ở xã hội còn chậm, trong khi việc chuẩn bị quỹ nhà tái định cư chưa đáp ứng yêu cầu. Cụ thể ở dự án đường Vành đai 1, người dân đã đồng thuận, bàn giao mặt bằng phục vụ triển khai công trình, nhưng việc bố trí nhà tái định cư còn chậm. Đây là vấn đề cần được khắc phục bằng việc chủ động chuẩn bị quỹ nhà, gắn tiến độ bố trí tái định cư với tiến độ thực hiện dự án.

Chủ tịch UBND TP nhấn mạnh yêu cầu xuyên suốt là phải chuyển từ kế hoạch, chỉ tiêu sang nguồn cung thực tế, bảo đảm quỹ nhà tái định cư đi trước tiến độ giải phóng mặt bằng; nơi ở mới phải bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ, góp phần bảo đảm an sinh xã hội, tạo đồng thuận trong nhân dân và thúc đẩy tiến độ các dự án phát triển Thủ đô.