Hoa sữa Hà Nội và bài toán quy hoạch cây xanh đô thị

Sinh sống suốt 50 năm tại phố Nguyễn Gia Thiều, bác Nguyễn Thị Thu xem hàng hoa sữa quanh khu phố bác sinh sống, đặc biệt là hàng cây hoa sữa trên phố Nguyễn Du như một phần cuộc đời mình. Với bác Thu, hương hoa sữa là tín hiệu quen thuộc để đón mùa thu Hà Nội.

“Phố Nguyễn Du đa phần là các trụ sở cơ quan, công sở và nhà công vụ chứ không phải chỉ nhà dân ở quá san sát. Nhờ không gian rộng mở và gió thổi từ hồ Thiền Quang vào, mùi hương lan tỏa trong khu dân cư chỉ thoang thoảng, tạo cảm giác dễ chịu chứ không quá nồng đậm", bác Thu nói.

Bác Nguyễn Thị Thu tin rằng, người Hà Nội không ai ghét hoa sữa đến mức muốn xóa bỏ hàng cây và mong muốn: “Nếu mật độ quá dày thì chỉ cần tỉa bớt cành lá chứ không nên giải tỏa triệt hạ”.

Cây hoa sữa trên phố Nguyễn Du được trồng với mật độ thưa, không gian thoáng đãng.

Chị Lê Thanh Vương, sống tại phường Yên Hoà chia sẻ, dù không phải là người Hà Nội gốc nhưng khi sinh sống và làm việc tại Hà Nội, chị luôn mong ngóng hương hoa sữa mỗi khi mùa thu về. Tuy nhiên, phố Trung Kính ở gần khu chung cư chị sinh sống trồng cây hoa sữa với mật độ quá dày khiến mỗi mùa hoa nở, vào những hôm trời nắng nóng, hương hoa đậm đặc.

“Mùi hoa sữa cũng giống như nước hoa. Nếu thoảng nhẹ, vừa phải thì rất thơm, rất tinh tế, lưu luyến người qua lại. Nhưng nếu dùng nhiều quá thì mùi hương quá gắt, gây khó chịu”, chị Vương nói.

Mặc dù vậy, chị Vương cũng mong muốn, phương án tốt nhất là cắt tỉa bớt các chùm hoa chứ không thay thế hàng hoa sữa nơi đây: “Mùa hoa sữa rất ngắn, chưa kể nếu hoa nở trong tiết trời dịu mát thì hương hoa không gây khó chịu. Mùa hè, tán lá của hàng cây che mát cho người đi đường. Nên nếu năm nào thời tiết quá nóng bức, cơ quan chức năng có thể tỉa bớt hương hoa để hoa sữa không làm ảnh hưởng quá đến người dân, chứ không nên chặt bỏ”.

Hoa sữa không có lỗi. Mùi hương ấy vốn đã trở thành một phần ký ức, một nét đặc trưng trong đời sống văn hóa của người Hà Nội. Điều cần nhìn nhận là việc lựa chọn loài cây và bố trí mật độ khi quy hoạch, trồng cây xanh đô thị. Nếu hoa sữa được trồng quá dày, nhất là gần khu dân cư, trường học, bệnh viện, hương hoa có thể ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân. Vì vậy, thay vì quy trách nhiệm cho loài cây hay loại bỏ hoa sữa một cách cực đoan, cần quy hoạch khoa học, lựa chọn mật độ phù hợp với không gian từng tuyến phố, hài hòa giữa môi trường sống và việc gìn giữ cảnh quan đặc trưng của Thủ đô.

Trao đổi với chúng tôi, GS.TS Nguyễn Lân Hùng, Tổng thư ký Hội Các ngành sinh học Việt Nam cho biết, hoa sữa là một loài cây có sức sống khoẻ, phát triển rất tốt, cho tán rộng, xanh quanh năm: “Với đặc tính rễ bám chắc và không kén đất nên hoa sữa được trồng nhiều. So với việc trồng sấu hay xà cừ mất hàng chục năm để lấy bóng mát, hoa sữa chỉ cần vài năm đã toả bóng mát”.

GS.TS Nguyễn Lân Hùng phân tích, hoa sữa là loài cây có hương thơm đặc trưng, nếu được trồng với mật độ phù hợp, ở những không gian rộng như công viên, đường phố thoáng đãng thì sẽ tạo cảnh quan đẹp.

Tuy nhiên, khi trồng quá dày trong khu dân cư, đặc biệt gần các tòa nhà, khu tập thể, vào mùa hoa nở, mùi hương đậm có thể ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân. Vì vậy, cần lựa chọn vị trí trồng hoa sữa hợp lý, ưu tiên những khu vực xa nơi ở, như đường đi, lối dạo quanh công viên. Với các tuyến phố và khu dân cư, có thể lựa chọn nhiều loại cây khác vừa tạo bóng mát, vừa có tán đẹp, màu sắc và hoa hấp dẫn.

Công nhân cắt tỉa bớt các chùm hoa ở những tuyến phố trồng hoa sữa với mật độ dày. Ảnh: Tiến Cường

GS.TS Nguyễn Lân Hùng gợi ý một số loài cây như sấu, bàng Đài Loan, cây xoài. Theo ông, cây xanh đô thị cần đáp ứng các tiêu chí như tạo bóng mát, có màu sắc lá đẹp và hoa đẹp. “Việc đa dạng hóa các loài cây, bố trí phù hợp với đặc điểm từng không gian sẽ giúp thành phố có cảnh quan hài hòa, vừa đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của người dân, vừa phát huy giá trị thẩm mỹ của hệ thống cây xanh. Hà Nội cần rút kinh nghiệm việc lựa chọn cây trồng đô thị, khi quy hoạch trồng cây xanh trên các tuyến phố phải tính toán kỹ lưỡng”, GS.TS Nguyễn Lân Hùng góp ý.

Trong đề án “Quản lý phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước”, Sở Xây dựng Hà Nội đề xuất cần hoàn thiện bộ tiêu chuẩn cây xanh đô thị, tránh tình trạng trồng theo phong trào, thiếu đồng bộ (ví dụ: Hoa sữa trồng dày ở một số tuyến phố gây ô nhiễm mùi). Đồng thời, xây dựng quy hoạch loài cây đặc trưng cho từng tuyến phố, từng khu vực, vừa tạo bản sắc vừa đảm bảo an toàn.

Trong đó Sở Xây dựng đề xuất nhóm cây xanh ở các tuyến phố Văn hóa - Cư trú nội đô gồm: Tuyến phố Trần Hưng Đạo, Hai Bà Trưng: Duy trì hệ thống cây sấu và nhội. Ở tầng thấp bổ sung các loại cây có hương thơm hoặc hoa đẹp như nguyệt quế, ngâu, lan rẻ quạt. Trên phố Nguyễn Du: Đặc trưng bởi cây sao đen (thay vì chỉ có hoa sữa như trước), tạo tầm vóc cao lớn và bóng mát bền vững. Phố Quán Sứ sẽ tập trung trồng dấu và bằng lăng, tạo cảnh quan đồng nhất với các mảng cây bụi thấp ở gốc cây.

Mới đây, Sở Xây dựng cũng đã có văn bản số 23107/SXD-GT ngày 15/10/2026, đề nghị UBND các phường, xã và các đơn vị liên quan triển khai các biện pháp trước mắt và lâu dài nhằm điều chỉnh mật độ cây hoa sữa trên địa bàn, góp phần cải thiện môi trường sống, bảo đảm sức khỏe nhân dân và giữ gìn cảnh quan đặc trưng của Thủ đô.

Trong văn bản này, Sở Xây dựng cũng nêu rõ, về lâu dài sẽ nghiên cứu dịch chuyển, điều chỉnh mật độ cây theo từng tuyến phố, khu vực, bảo đảm tính khoa học, hợp lý, phù hợp với đặc điểm cảnh quan, không gian đô thị và nhu cầu của người dân. Tuy nhiên, phương án điều chỉnh phải bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu cải thiện môi trường sống, bảo vệ sức khỏe nhân dân với việc bảo tồn, gìn giữ nét đặc trưng của hoa sữa Hà Nội. Việc dịch chuyển, thay thế không được thực hiện đồng loạt, thiếu căn cứ hoặc làm ảnh hưởng đến cảnh quan và hệ thống cây xanh hiện có.