'Hóa thạch sống' trên 500 năm tuổi tại Phong Nha-Kẻ Bàng

Chạm tay vào “báu vật xanh”

Chúng tôi có chuyến hành trình đi qua vùng lõi của Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng để đến xã vùng biên Thượng Trạch. Từ bản Arem phóng tầm mắt ra xa, quần thể bách xanh đá hiện hữu trên đỉnh núi đá, tạc vào bầu trời Trường Sơn. Với người Arem, đây được xem là “báu vật xanh”, là linh hồn của bản.

Sau hơn một giờ băng rừng, leo qua các mỏm đá vôi cheo leo, đích đến của chúng tôi sừng sững ngay trước mắt. Hàng trăm cây bách xanh có thế đẹp huyền bí như bonsai khổng lồ, nhô lên từ các tảng đá. Một điều đặc biệt là càng lên cao, số lượng Bách xanh đá càng tăng, trong khi các loài cây gỗ khác lại giảm. Lên tới đỉnh núi thì hầu như loài bách xanh đá chiếm phần ưu thế. Rễ cây phát triển rất mạnh, giúp cây bám chặt vào đá và lan tỏa ra xung quanh.

Quần thể bách xanh đá nhô lên từ những mỏm đá cheo leo - Ảnh: Công ty CP Du lịch Arem cung cấp

Loài thực vật cổ sinh, đặc hữu có giá trị toàn cầu

Theo các nhà khoa học, bách xanh đá là loài thực vật cổ sinh, đặc hữu, quý hiếm của Việt Nam, được Sách đỏ thế giới xếp vào tình trạng bảo tồn nguy cấp. Năm 2019, chúng tôi đã có cơ hội đồng hành với các thành viên Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng trong quá trình nghiên cứu đề tài cấp tỉnh về đặc điểm sinh thái, hiện trạng phân bố của loài bách xanh đá.

Ông Nguyễn Quang Vĩnh khi đó là Phó Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm vườn (nay là Phó Giám đốc Trung tâm Bảo vệ rừng và Di sản thế giới) dẫn đoàn chúng tôi đến cá thể bách xanh đá duy nhất tại Phong Nha-Kẻ Bàng được phát hiện ra cả nón đực và nón cái trên cùng một cây.

“Bách xanh đá ở đây được phát hiện vào năm 2001 trong một đợt nghiên cứu. Vào thời điểm đó, loài cây này bị nhầm là bách xanh núi đất bình thường. Đến năm 2005, các nhà khoa học trong và ngoài nước phối hợp với Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng đã thu được mẫu bách xanh đá rồi tiến hành nghiên cứu chuyên sâu, sau đó mới gọi đúng tên của loài cây này”, ông Nguyễn Quang Vĩnh cho biết.

Hiện nay, diện tích phân bố bách xanh đá ở Phong Nha-Kẻ Bàng lên đến 4.000ha với gần 600.000 cây lớn nhỏ. Cây có chiều cao lớn nhất khoảng 13m, trên thân cây còn là nơi sinh sống của hàng chục loài thực vật khác nhau. Bách xanh đá chủ yếu tái sinh từ hạt, tuy nhiên, điều khiến các nhà nghiên cứu vẫn chưa thể giải mã là nhiều quần thể bách xanh đá rộng lớn nhưng tuyệt nhiên không tìm thấy cây con. Đây là một minh chứng khoa học khẳng định tính nguyên sơ tuyệt đối của hệ sinh thái Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng.

Từ trên đỉnh núi, phóng tầm mắt ra xa có thể thấy bản làng Arem hiện ra thơ mộng. Với đồng bào Arem ở xã Thượng Trạch, bách xanh đá được xem là báu vật, tượng trưng cho sức sống mãnh liệt của con người nơi đây. Hiện nay, bách xanh đá đang được Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng bảo vệ nghiêm ngặt, bởi đây là sinh cảnh rừng độc đáo hàng đầu của Việt Nam cũng như thế giới.

Trải nghiệm mới cho du khách

Trong tháng 12 năm 2025, Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng vừa chính thức liên kết với Công ty CP Du lịch Arem triển khai dự án Du lịch sinh thái “Khám phá Bách xanh đá và hang Kling”-một sản phẩm độc đáo mang đậm dấu ấn khám phá và bảo tồn thiên nhiên. Trong hành trình chinh phục tour du lịch này, bên cạnh khám phá quần thể bách xanh đá trên 500 tuổi, du khách còn thử sức chinh phục Hang Kling, hang Rục Cà Roòng và hang ACu, được tìm hiểu và trải nghiệm nét văn hóa truyền thống, lịch sử và ẩm thực của tộc người Arem.

“Đây là sản phẩm du lịch lần đầu tiên kết hợp giữa trải nghiệm khám phá quần thể cây bách xanh đá cổ thụ quý hiếm với hệ thống hang động kỳ vĩ trong vùng di sản, gắn với tìm hiểu phong tục, truyền thống văn hóa của người Arem bên dãy Trường Sơn. Sản phẩm du lịch này hứa hẹn mở ra trải nghiệm mới mẻ, hấp dẫn cho du khách, đặc biệt là với những ai đam mê “xê dịch” và muốn chạm tay vào những giá trị nguyên sơ nhất của đại ngàn Trường Sơn”, anh Hoàng Ngọc Thức, Giám đốc Điều hành Công ty CP Du lịch Arem chia sẻ.

Tố Linh