Hoài nghi và kỳ vọng về 'khoảnh khắc thành bại' ở Islamabad

Còn nguyên khác biệt

Ba ngày sau khi Mỹ và Iran đạt thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần do Pakistan làm trung gian, phái đoàn của Tehran và Washington trong ngày 11/4 đã đến thủ đô Islamabad để khởi động tiến trình đàm phán hòa bình. “Đó là khoảnh khắc thành bại”, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif phát biểu.

Theo Reuters, phía Iran được đại diện bởi Chủ tịch Quốc hội Mohammad Baqer Qalibaf, Ngoại trưởng Abbas Araqchi, Thư ký Hội đồng Quốc phòng Tối cao Ali Akbar Ahmadian và nhiều quan chức chủ chốt. Đoàn Mỹ do Phó Tổng thống JD Vance dẫn đầu cùng hai đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner, những người cũng từng tham gia các vòng đàm phán trước đây với Iran.

Phái đoàn Iran đến Islamabad từ tối 10/4. Ảnh: Reuters

Cuộc gặp ở Islamabad mang theo cả kỳ vọng lẫn hoài nghi. Phái đoàn hai nước được cho là đều có các cuộc gặp với Thủ tướng Pakistan Shahbaz Sharif trước để nêu các điều kiện tiên quyết. Vòng đàm phán chỉ diễn ra khi cả hai bên chấp nhận điều kiện của đối phương.

Theo AlJazeera, đây là lần đầu tiên Mỹ và Iran “đàm phán trực tiếp chính thức” từ năm 2015, thời điểm hai nước tìm kiếm thỏa thuận hạt nhân dưới thời cựu Tổng thống Barack Obama. Phó Tổng thống JD Vance là nhà lãnh đạo cấp cao nhất của Mỹ từng tham gia một cuộc đàm phán trực tiếp với Iran kể từ năm 1979.

Tuy nhiên, ngay trước khi đàm phán diễn ra, cả hai bên đều đưa ra các tuyên bố cứng rắn nhắm vào đối phương. Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo, nếu Iran không đạt thỏa thuận hòa bình, Mỹ sẽ nối lại hành động quân sự. “Chúng ta đang nạp những loại đạn dược tốt nhất lên tàu, những vũ khí tốt nhất từng được chế tạo, thậm chí còn tốt hơn những gì chúng ta đã dùng và chúng ta đã đánh tan họ”, ông Trump nói với tờ New York Post.

Trong khi đó, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance phát biểu: “Nếu người Iran sẵn sàng đàm phán thiện chí, chúng tôi sẽ chìa tay ra”.

Phái đoàn Mỹ đến Islamabad sáng 11/4. Ảnh: Reuters

Từ Tehran, Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran cho biết các cuộc đàm phán sẽ không nhanh chóng và có thể kéo dài tới 15 ngày. Bộ Tư lệnh quân đội trung ương của Iran thì tuyên bố các lực lượng nước này đang trong trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao nhất với “ngón tay đã đặt trên cò súng”.

Theo Wall Street Journal, dù hứng thiệt hại do các đòn tập kích của Mỹ-Israel, các quan chức quân sự Mỹ thừa nhận Iran vẫn còn hàng ngàn tên lửa đạn đạo có thể khai hỏa, hiện đang cất giấu trong các cơ sở ngầm dưới lòng đất. Iran cũng có lý do khác để tự tin là việc họ đang kiểm soát được eo biển Hormuz, huyết mạch của năng lượng toàn cầu, bất chấp áp lực quân sự của Mỹ.

Về yêu cầu, giới quan sát cho biết Mỹ và Iran có nhiều bất đồng. Trong thông điệp đăng trên mạng xã hội X, ông Mohammad Baqer Qalibaf nhấn mạnh hai yêu cầu gồm Israel phải chấm dứt các cuộc tấn công ở Lebanon và Mỹ phải dỡ bỏ các lệnh phong tỏa tài sản Iran.

Đây là hai trong số 10 điểm được nêu trong kế hoạch hòa bình mà Iran đề xuất trước đó. Các yêu cầu còn lại bao gồm việc công nhận quyền giám sát eo biển Hormuz của Iran, Mỹ rút lực lượng khỏi Trung Đông.

Cảnh đổ nát ở Iran do xung đột với Mỹ-Israel. Ảnh: Reuters

Ngược lại, Washington trước đó đã chuyển đề xuất 15 điểm cho Tehran. Trong số các điều khoản có yêu cầu Iran phải từ bỏ toàn bộ năng lực hạt nhân hiện có, chấm dứt làm giàu uranium và cam kết vĩnh viễn không theo đuổi vũ khí hạt nhân, đảm bảo eo biển Hormuz luôn thông suốt. Đổi lại, Washington đề xuất dỡ bỏ tất cả lệnh trừng phạt Iran, hỗ trợ phát triển hạt nhân dân sự.

Bài toán khó mang tên Lebanon

Nếu những bất đồng về hạt nhân và an ninh là phần “cứng” của đàm phán, thì Lebanon lại là biến số chính trị có thể quyết định thành bại của toàn bộ tiến trình. Việc Iran, ngay trước đàm phán, nhấn mạnh yêu cầu đưa nội dung Israel dừng tấn công Lebanon vào thỏa thuận dường như là cách họ yêu cầu Mỹ thể hiện thiện chí.

Theo lập luận của Iran, nếu Washington không thể gây sức ép buộc Israel dừng tấn công Lebanon, điều đó đồng nghĩa Mỹ hoặc là không thể kiểm soát đồng minh, hoặc là không muốn hạ nhiệt toàn bộ tình hình Trung Đông. Cả hai kịch bản đều làm suy giảm niềm tin của Iran vào khả năng đạt một thỏa thuận lâu dài.

Mỹ chưa bình luận về tuyên bố mới của Chủ tịch Quốc hội Iran, nhưng Phó Tổng thống Mỹ JD Vance trước đó khẳng định Lebanon “không phải một phần thỏa thuận ngừng bắn”. Israel cũng tuyên bố Lebanon không liên quan đến đàm phán với Iran.

Khoảnh khắc bom đánh trúng một tòa nhà ở Lebanon. Ảnh: Reuters

Tại Lebanon, tình hình đang diễn biến phức tạp. Đại sứ Israel tại Mỹ Yechiel Leiter ngày 10/4 cho biết Tel Aviv “đã đồng ý tham gia các cuộc đàm phán hòa bình” với chính phủ Lebanon, nhưng hoạt động này dự kiến chỉ có thể bắt đầu từ ngày 14/4 tại thủ đô Washington của Mỹ.

Trong khi đó, phong trào Hezbollah, lực lượng trực tiếp tham chiến với Israel, tuyên bố các hoạt động quân sự sẽ tiếp diễn tới khi “hành vi gây hấn” của Israel và Mỹ chấm dứt. Phía bên kia, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu khẳng định chưa chấp nhận ngừng bắn và sẽ tiếp tục “tấn công Hezbollah bằng toàn bộ sức mạnh”.

Israel đã phát động các cuộc tấn công quy mô lớn vào Lebanon vài ngày sau khi cùng Mỹ phát động chiến dịch quy mô lớn nhằm vào Iran, nhằm "đáp trả" những cuộc tập kích từ nhóm vũ trang Hezbollah, đồng minh thân cận của Tehran.

Ngày 11/4, Hezbollah cho biết các chiến binh của họ tiếp tục nhắm mục tiêu vào binh lính Israel tại khu định cư Kiryat Shmona ở miền Bắc Israel bằng tên lửa và máy bay không người lái, nhưng chưa rõ thiệt hại. Israel cùng ngày cũng ném bom các mục tiêu ở phía Nam Lebanon, khiến ít nhất 3 người thiệt mạng.

Trước những diễn biến bất lợi, cộng đồng quốc tế đã nhanh chóng nêu quan điểm. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron ngày 9/4 lên án các cuộc tấn công mà ông gọi là “bừa bãi” của Israel tại Lebanon và gây sức ép yêu cầu kiềm chế. Trong một tuyên bố hồi giữa tuần, các nhà lãnh đạo châu Âu khác đã kêu gọi “tất cả các bên thực thi lệnh ngừng bắn, bao gồm cả tại Lebanon”.

Eo biển Hormuz vẫn chưa thông

Tính đến ngày 11/4, eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch trung chuyển 20% năng lượng toàn cầu, vẫn chưa khơi thông. Interfax dẫn dữ liệu từ dịch vụ theo dõi hàng hải MarineTraffic cho biết, trong ngày 10/4, chỉ có 4 tàu, gồm một tàu chở dầu, một tàu đánh cá và hai tàu thương mại khác, đi qua eo biển Hormuz.