Hoãn áp dụng Nghị định 46 - quyết sách kịp thời và cầu thị

Đại diện EuroCham đề xuất ý kiến gỡ vướng

Nghị định số 46/2026/NĐ-CP ngày 26/01/2026 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật An toàn thực phẩm và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP ngày 27/1/2026 về công bố, đăng ký sản phẩm thực phẩm được ban hành với mục tiêu hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Các văn bản này hướng tới việc khắc phục những khoảng trống trong quản lý, nâng cao trách nhiệm của các chủ thể trong toàn bộ chuỗi sản xuất, phân phối thực phẩm; đồng thời bảo vệ tốt hơn quyền lợi người tiêu dùng và nâng cao uy tín hàng hóa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập.

Tuy nhiên, ngay khi đi vào triển khai, nhiều quy định mới đã bộc lộ những vướng mắc trong thực tiễn. Việc thiếu hướng dẫn chi tiết, chưa có sự thống nhất trong cách hiểu và cách áp dụng giữa các cơ quan chức năng đã khiến hàng hóa gặp khó khăn trong lưu thông, tiêu thụ và thông quan. Đặc biệt, các thủ tục kiểm tra, chứng nhận an toàn thực phẩm và việc phân định trách nhiệm quản lý giữa các bộ, ngành còn chồng chéo, kéo dài thời gian xử lý hồ sơ, làm gia tăng chi phí và ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Phát biểu tại hội thảo “Tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện chính sách pháp luật mới về an toàn thực phẩm” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức ngày 6/2, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI, nhấn mạnh, việc Chính phủ ban hành Nghị định số 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP thể hiện nỗ lực rất lớn trong việc nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, hướng tới việc bịt kín các lỗ hổng, tăng cường trách nhiệm trong sản xuất và phân phối thực phẩm. Tuy nhiên, quá trình triển khai các quy định mới trong thời gian ngắn đã phát sinh nhiều khó khăn cho doanh nghiệp và cả cơ quan thực thi.

Nhiều doanh nghiệp phản ánh chưa kịp hiểu rõ sự khác biệt giữa Nghị định 46, Nghị quyết 66 so với các quy định cũ, dẫn đến lúng túng trong việc chuẩn bị hồ sơ, đánh giá chi phí phát sinh và đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật mới.

Đại diện Hiệp hội Thực phẩm minh bạch (AFT) thì cho rằng Nghị định 46 đang mở rộng diện kiểm tra nhà nước một cách thiếu chọn lọc. Không chỉ thành phẩm nhập khẩu mà cả nguyên liệu, phụ gia và bao bì phục vụ sản xuất nội bộ cũng bị đưa vào diện tiền kiểm, kèm theo yêu cầu công bố hợp quy. Điều này làm gia tăng đáng kể số lượng hồ sơ, chi phí kiểm nghiệm và thời gian chờ đợi.

Từ góc nhìn của doanh nghiệp nước ngoài, ông Huỳnh Quang Tuấn, đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham), cũng cho biết mức độ kiểm tra nhà nước theo Nghị định 46 đã tăng lên gấp nhiều lần, từ kiểm tra hồ sơ sang kiểm tra hồ sơ kèm lấy mẫu kiểm nghiệm, thậm chí mở rộng sang cả nguyên liệu và bao bì. Quy trình kiểm tra từ hai cấp nay chuyển thành ba cấp, trong khi số lượng cơ sở kiểm nghiệm lại giảm, dẫn đến tình trạng quá tải.

Không chỉ Nghị định 46, Nghị quyết 66.13/2026/NQ-CP về đăng ký bản công bố sản phẩm cũng bị phản ánh là làm phát sinh thêm thủ tục hành chính. Việc loại bỏ phòng kiểm nghiệm quốc tế, yêu cầu hồ sơ phức tạp và chồng chéo, đặc biệt đối với sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ dưới 36 tháng tuổi phải xin tới hai giấy phép lưu hành, đã khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc đưa sản phẩm ra thị trường.

Tại nhiều địa phương, việc thực thi các quy định mới còn thiếu thống nhất. Có trường hợp hồ sơ đang còn hiệu lực nhưng vẫn bị yêu cầu làm lại, quy định về thay đổi nhãn mác và quảng cáo được áp dụng khác nhau giữa các địa phương, khiến doanh nghiệp bị gián đoạn kế hoạch sản xuất, tung sản phẩm ra thị trường và phát sinh chi phí lớn.

Sau chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ và sự vào cuộc khẩn trương của các bộ, ngành, tình trạng ùn tắc hàng hóa tại một số cửa khẩu đã được tháo gỡ.

Trong bối cảnh đó, việc Chính phủ ban hành Nghị quyết số 09/2026/NQ-CP tạm ngưng hiệu lực của Nghị định 46 và Nghị quyết 66 đến hết ngày 15/4/2026 được VCCI và cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao. Theo ông Đậu Anh Tuấn, đây là khoảng thời gian quý báu để các bộ, ngành, hiệp hội và doanh nghiệp cùng rà soát, đánh giá kỹ lưỡng các quy định, từ đó điều chỉnh chính sách theo hướng khả thi và hiệu quả hơn.

Từ góc độ doanh nghiệp trong nước, bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP. Hồ Chí Minh (FFA), cho biết cộng đồng doanh nghiệp hoàn toàn ủng hộ mục tiêu bảo đảm an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, điều doanh nghiệp quan tâm là cách tiếp cận chính sách và khả năng thực thi trong thực tế. Theo bà, các quy định mới đặt ra yêu cầu rất cao về thẩm định hồ sơ kỹ thuật và phối hợp liên ngành, trong khi nhiều địa phương đang trong quá trình sắp xếp lại bộ máy, dẫn đến nguy cơ quá tải nếu không có sự chuẩn bị tương xứng về nhân lực và nguồn lực.

Hiệp hội EuroCham hay AFT đều bày tỏ sự ủng hộ đối với mục tiêu nâng cao chuẩn mực an toàn thực phẩm tại Việt Nam, đồng thời kỳ vọng các quy định mới sẽ tiệm cận hơn với thông lệ quốc tế.

Đại diện AmCham cho biết, cộng đồng doanh nghiệp Hoa Kỳ đánh giá cao nỗ lực cải cách của Chính phủ Việt Nam, song cũng mong muốn quá trình thực thi được đơn giản hóa, nhất quán giữa các địa phương để giảm chi phí tuân thủ không cần thiết.

Việc lùi thời điểm áp dụng Nghị định 46 không phải là bước thụt lùi trong quản lý mà là sự điều chỉnh cần thiết để chính sách đi vào cuộc sống một cách thực chất. Đây được xem là cơ hội để xây dựng một khuôn khổ pháp lý về an toàn thực phẩm vừa chặt chẽ, vừa khả thi, hài hòa giữa mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng và yêu cầu phát triển sản xuất kinh doanh bền vững trong dài hạn.

Các hiệp hội cũng đề xuất sửa đổi Nghị định 46 theo hướng đơn giản hóa quy trình kiểm tra nhà nước, miễn công bố hợp quy đối với phụ gia, chất hỗ trợ chế biến, dụng cụ và bao bì nhập khẩu phục vụ sản xuất nội bộ. Bên cạnh đó, cộng đồng doanh nghiệp kiến nghị cho phép sử dụng các chứng nhận quốc tế như HACCP, ISO 22000 hay FSSC 22000 thay cho giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm nhằm phù hợp với thông lệ quốc tế.

Thái Hoàng