Hoàn thiện cơ chế, chính sách, tạo nền tảng phát triển hạ tầng thương mại hiện đại

Từ chủ trương của Đảng đến hành lang pháp lý cho hạ tầng thương mại

Trong tiến trình đổi mới và hội nhập quốc tế, Đảng xác định phát triển đồng bộ kết cấu hạ tầng là một trong những đột phá chiến lược nhằm thúc đẩy tăng trưởng nhanh và bền vững. Trong hệ thống kết cấu hạ tầng đó, hạ tầng thương mại giữ vai trò đặc biệt quan trọng khi là cầu nối giữa sản xuất với tiêu dùng, giữa thị trường trong nước với thị trường quốc tế, đồng thời góp phần bảo đảm lưu thông hàng hóa, ổn định kinh tế vĩ mô và an sinh xã hội.

Bước vào giai đoạn phát triển mới, tác động của chuyển đổi số, kinh tế số, thương mại điện tử và quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu đang đặt ra những yêu cầu mới đối với hạ tầng thương mại. Không chỉ dừng ở chức năng lưu thông hàng hóa truyền thống, hạ tầng thương mại cần trở thành nền tảng thúc đẩy phát triển thị trường hiện đại, nâng cao năng lực cạnh tranh và củng cố tính tự chủ của nền kinh tế.

Trong bối cảnh đó, hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển hạ tầng thương mại không đơn thuần là yêu cầu quản lý kinh tế, mà còn là nhiệm vụ chính trị nhằm đưa kịp thời, đầy đủ các quan điểm, chủ trương của Đảng vào thực tiễn.

Hạ tầng thương mại ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế, phát triển thị trường trong nước và ổn định đời sống nhân dân.

Quan điểm xuyên suốt của Đảng là phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, trong đó Nhà nước giữ vai trò kiến tạo phát triển, hoàn thiện thể chế, điều tiết thị trường, bảo đảm hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội.

Đại hội XIII của Đảng xác định phát triển đồng bộ kết cấu hạ tầng là một trong ba đột phá chiến lược, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu phát triển mạnh thị trường trong nước, thúc đẩy thương mại hiện đại, logistics và thương mại điện tử. Đây là cơ sở chính trị quan trọng để tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển hạ tầng thương mại trong tình hình mới. Nghị quyết Đại hội XIV cũng đặt ra nhiệm vụ tiếp tục hoàn thiện đồng bộ và đột phá mạnh mẽ trong xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội.

Cùng với đó, nhiều chủ trương lớn được Bộ Chính trị ban hành thời gian gần đây đã trực tiếp đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế trong lĩnh vực thương mại.

Thông báo Kết luận số 47-TB/TW ngày 15/11/2024 về định hướng xây dựng Trung tâm tài chính khu vực và quốc tế tại Việt Nam đặt ra yêu cầu phát triển các mô hình giao dịch hàng hóa hiện đại, minh bạch, tiệm cận thông lệ quốc tế.

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đòi hỏi hạ tầng thương mại phải chuyển mạnh sang mô hình số hóa, thông minh và kết nối dữ liệu.

Nghị quyết số 59-NQ/TW ngày 24/1/2025 về hội nhập quốc tế trong tình hình mới yêu cầu nâng cao năng lực logistics và hạ tầng thương mại biên giới, qua đó góp phần bảo đảm chủ động trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong khi đó, Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đặt yêu cầu công tác xây dựng thể chế phải bảo đảm công khai, minh bạch, loại bỏ nguy cơ “lợi ích nhóm”, tham nhũng chính sách. Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 về phát triển kinh tế tư nhân tiếp tục khẳng định chủ trương huy động mạnh mẽ nguồn lực xã hội tham gia phát triển kết cấu hạ tầng quốc gia dưới sự quản lý thống nhất của Nhà nước.

Những chủ trương trên cho thấy tư duy phát triển của Đảng đang đặt hạ tầng thương mại trong một không gian rộng hơn, gắn với chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, phát triển kinh tế tư nhân và yêu cầu hoàn thiện thể chế. Đây cũng là cơ sở chính trị để xây dựng một hệ thống cơ chế, chính sách theo hướng hiện đại, đồng bộ và bền vững.

Thực tiễn cho thấy, hạ tầng thương mại ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế, phát triển thị trường trong nước và ổn định đời sống nhân dân. Hệ thống chợ, siêu thị, trung tâm thương mại, logistics, thương mại điện tử phát triển đã góp phần thúc đẩy lưu thông hàng hóa, kết nối cung cầu, hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm trong nước và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Nhiều mô hình mới như thương mại đa kênh, logistics tích hợp, trung tâm outlet, kho vận thông minh từng bước hình thành, tạo thêm động lực phát triển cho nền kinh tế.

Đáng chú ý, tính đến hết năm 2025, cả nước có 8.150 chợ, 1.099 siêu thị và 281 trung tâm thương mại. Số liệu này cho thấy chợ vẫn giữ vai trò chủ yếu trong hệ thống hạ tầng thương mại, đặc biệt tại khu vực nông thôn và miền núi, trong khi siêu thị, trung tâm thương mại tập trung chủ yếu ở các địa bàn thành thị.

Tuy nhiên, chất lượng hạ tầng giữa các loại hình còn có sự khác biệt. Năm 2025, chợ hạng I chỉ chiếm 2,9%, chợ hạng II chiếm 10,2%, trong khi chợ hạng III chiếm tới 86,9%, với cơ sở vật chất còn lạc hậu.

Thực tiễn này đặt ra yêu cầu phải tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách để vừa phát triển những mô hình thương mại hiện đại, vừa từng bước nâng cấp hệ thống hạ tầng truyền thống, bảo đảm khả năng tiếp cận thị trường của người dân và doanh nghiệp ở các khu vực khác nhau.

Thể chế phải đi trước một bước, tạo dư địa cho hạ tầng thương mại phát triển

Từ yêu cầu thực tiễn, Chi bộ Hạ tầng thương mại, Đảng bộ Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đã xác định việc cụ thể hóa chủ trương của Đảng bằng công tác tham mưu xây dựng cơ chế, chính sách là một nhiệm vụ trọng tâm.

Một trong đó là việc chủ động tham mưu trình Chính phủ ban hành Nghị định số 330/2025/NĐ-CP ngày 18/12/2025 về thành lập và hoạt động của Sở giao dịch hàng hóa trong Trung tâm tài chính quốc tế, qua đó từng bước xác lập hành lang pháp lý cho các mô hình giao dịch hàng hóa hiện đại.

Việc đề xuất chủ trương xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, được thông qua tại Nghị quyết số 03/NQ-CP ngày 8/1/2026, cũng được xác định là bước cụ thể hóa yêu cầu phát triển các công cụ kinh tế hiện đại, minh bạch.

Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, Chi bộ chỉ đạo cán bộ, đảng viên không ngừng học tập, nâng cao trình độ chuyên môn, chủ trì thực hiện 3 nhiệm vụ nghiên cứu khoa học cấp Bộ được phê duyệt tại Quyết định số 122/QĐ-BCT ngày 19/1/2026. Các hướng nghiên cứu về chuyển đổi số trong lĩnh vực phân phối bán lẻ và sở giao dịch hàng hóa nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho quá trình phát triển hạ tầng thương mại trong môi trường số.

Cùng với những mô hình mới, hạ tầng thương mại truyền thống cũng được đặt trong yêu cầu hoàn thiện chính sách. Nhận diện những bất cập trong phát triển và quản lý chợ, Chi bộ Hạ tầng thương mại đã tham mưu đề xuất cấp có thẩm quyền ban hành chủ trương và hiện đang xây dựng Nghị định thay thế Nghị định số 60/2024/NĐ-CP ngày 5/6/2024 về phát triển và quản lý chợ.

Ở những lĩnh vực còn thiếu cơ sở pháp lý điều chỉnh, Chi bộ đang triển khai xây dựng Thông tư phân loại, phân hạng trung tâm logistics; đồng thời xây dựng Đề án phát triển các mô hình outlet và cửa hàng miễn thuế tại Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Dù vậy, quá trình hoàn thiện chính sách vẫn đứng trước nhiều hạn chế. Hệ thống pháp luật và cơ chế chính sách còn thiếu đồng bộ, chưa theo kịp thực tiễn; một số loại hình như trung tâm outlet, logistics tích hợp, nền tảng thương mại số xuyên biên giới chưa có quy định pháp lý đầy đủ.

Công tác quy hoạch và phát triển hạ tầng thương mại còn phân tán, thiếu liên kết vùng. Nguồn lực đầu tư còn hạn chế, cơ chế huy động xã hội hóa chưa đủ hấp dẫn, trong khi nhiều chợ truyền thống xuống cấp nhưng chưa được cải tạo hiệu quả.

Chuyển đổi số cũng chưa đồng đều. Nhiều doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã, hộ kinh doanh còn khó khăn trong tiếp cận nền tảng số, thanh toán số và logistics hiện đại. Cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương trong quản lý hạ tầng thương mại chưa thật sự hiệu quả, còn tình trạng chồng chéo trong quản lý đầu tư, đất đai, xây dựng, logistics và thương mại điện tử. Nếu không sớm khắc phục, những hạn chế này sẽ tác động tới mục tiêu phát triển thị trường trong nước hiện đại, bền vững và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Bởi vậy, yêu cầu trước hết là tiếp tục rà soát, cụ thể hóa chủ trương của Đảng về phát triển nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng và phát triển hạ tầng thương mại. Hạ tầng hiện đại sẽ góp phần nâng cao năng lực lưu thông hàng hóa, giảm chi phí logistics và tăng sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Cùng với đó, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, hiện đại, minh bạch, phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Trong nền kinh tế số, hạ tầng thương mại không còn giới hạn ở chợ, siêu thị hay kho bãi truyền thống mà bao gồm cả nền tảng dữ liệu, hệ thống thanh toán điện tử, hạ tầng số và logistics thông minh.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là hoàn thiện cơ chế huy động nguồn lực xã hội đầu tư phát triển hạ tầng thương mại. Đây là điều kiện để phát triển thị trường trong nước trở thành động lực tăng trưởng bền vững, đồng thời tăng cường kết nối sản xuất với tiêu dùng, lưu thông hàng hóa giữa các vùng miền và hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường.

Đặc biệt, chính sách phát triển hạ tầng cần ưu tiên nguồn lực cho các vùng yếu thế, vùng miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Hạ tầng thương mại được đầu tư đồng bộ tại những khu vực này không chỉ có ý nghĩa kinh tế mà còn góp phần bảo đảm an sinh xã hội, củng cố niềm tin của nhân dân đối với vai trò lãnh đạo của Đảng và hiệu lực quản lý của Nhà nước.