Hoàn thiện cơ chế đặc thù, tạo động lực phát triển du lịch bền vững

Thảo luận tại Tổ 1 (TP. Hà Nội), các đại biểu cơ bản thống nhất với sự cần thiết ban hành Nghị quyết nhằm tạo động lực mới cho ngành du lịch, khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế và thu hút các nguồn lực đầu tư. Tuy nhiên, để chính sách thực sự đi vào cuộc sống, các cơ chế ưu đãi và thử nghiệm cần được thiết kế rõ ràng, có kiểm soát, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp, người dân và du khách.

Tạo đột phá cho du lịch biển gắn với bảo vệ môi trường

ĐBQH Tạ Đình Thi đề nghị bổ sung cơ chế, chính sách đặc thù, đột phá cho du lịch biển, đảo; trong đó nghiên cứu lựa chọn Quảng Ninh và Khánh Hòa làm địa bàn thí điểm. Theo đại biểu, du lịch biển không chỉ giới hạn ở nghỉ dưỡng mà còn bao gồm kinh tế di sản, du lịch tàu biển, thể thao biển và du lịch sinh thái. Vì vậy, cần có cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các tổ hợp du lịch biển quy mô lớn, hoạt động 24/7, kinh tế ban đêm trên biển và mô hình du lịch tàu biển quốc tế.

Cùng với đó, đại biểu đề xuất cơ chế thị thực đặc thù cho khách du lịch tàu biển, khách lưu trú dài ngày tại các đảo, đặc khu du lịch biển; bổ sung ưu đãi về thuế, tiền thuê đất đối với các dự án du lịch sinh thái biển và du lịch cộng đồng tại vùng ven biển, hải đảo.

ĐBQH Tạ Đình Thi phát biểu thảo luận tại Tổ 1. Ảnh: Văn Tuyến

Đối với địa bàn thí điểm, Quảng Ninh và Khánh Hòa có lợi thế về biển, đảo, định hướng phát triển du lịch tầm quốc tế và kinh nghiệm triển khai các cơ chế đặc thù. Đại biểu đề nghị bổ sung hai địa phương vào nhóm địa bàn ưu tiên tại Điều 3 dự thảo; đồng thời nghiên cứu các cơ chế phát triển tổ hợp du lịch, giải trí, văn hóa, thể thao biển quy mô lớn; giao, cho thuê không gian biển phục vụ du lịch; thu hút khách quốc tế và phát triển hệ sinh thái du lịch xanh, tuần hoàn, carbon thấp.

Nhấn mạnh yêu cầu phát triển du lịch phải gắn với bảo vệ môi trường, đại biểu đề nghị các dự án du lịch quy mô lớn đáp ứng giới hạn chịu tải của môi trường, phù hợp với phân vùng không gian biển; thực hiện đánh giá tác động môi trường chiến lược và đánh giá tác động tích lũy. Cùng với đó là chính sách khuyến khích tín dụng xanh, trái phiếu xanh, sử dụng năng lượng tái tạo; bảo vệ khu bảo tồn biển, rạn san hô, thảm cỏ biển, rừng ngập mặn và kiểm soát rác thải nhựa.

Đặc biệt, phát triển du lịch biển cần gắn với bảo đảm sinh kế cho ngư dân và cộng đồng ven biển. Người dân cần được trực tiếp tham gia cung cấp dịch vụ, phát huy tri thức bản địa để phát triển du lịch cộng đồng, homestay và các sản phẩm trải nghiệm; đồng thời được hỗ trợ chuyển đổi nghề bền vững, chia sẻ lợi ích và bảo đảm quyền tiếp cận biển.

Bảo đảm cạnh tranh bình đẳng, bảo vệ quyền lợi du khách

ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà tập trung góp ý cơ chế hỗ trợ tài chính trực tiếp từ ngân sách địa phương cho doanh nghiệp và yêu cầu bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng. Đại biểu đánh giá cao các giải pháp tài chính nhằm kích cầu du lịch, hỗ trợ doanh nghiệp hàng không mở đường bay mới và thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm thuộc Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm”.

Tuy nhiên, việc giao HĐND cấp tỉnh tự quy định mức hỗ trợ tài chính trực tiếp mà chưa có khung kiểm soát chung từ Trung ương có thể dẫn đến cạnh tranh chính sách không lành mạnh, phân tán và lãng phí ngân sách. Nếu thiếu quy định công khai, minh bạch và mức trần hỗ trợ, việc trợ cấp trực tiếp cho một số doanh nghiệp còn có nguy cơ tạo ra bất bình đẳng thương mại.

ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà phát biểu thảo luận tại Tổ 1. Ảnh: Văn Tuyến

Vì vậy, đại biểu đề nghị giao Chính phủ ban hành khung tiêu chí, điều kiện, nguyên tắc công khai, minh bạch và mức trần hỗ trợ tài chính tối đa, làm căn cứ để HĐND cấp tỉnh quyết định. Qua đó, bảo đảm sự thống nhất trong thực hiện, phù hợp với nguyên tắc cạnh tranh bình đẳng và khả năng cân đối ngân sách nhà nước.

Đối với cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, đại biểu ghi nhận sự đổi mới trong đề xuất thử nghiệm các mô hình kinh doanh du lịch 24/7 và áp dụng thủ tục hành chính rút gọn. Tuy nhiên, chấp nhận rủi ro trong kinh doanh không đồng nghĩa với bỏ ngỏ cơ chế bảo vệ tính mạng, sức khỏe và tài sản của du khách. Những hoạt động dịch vụ mới luôn tiềm ẩn rủi ro ngoài dự báo, trong khi dự thảo chưa quy định bắt buộc về cơ chế dự phòng tài chính để bồi thường khi xảy ra thiệt hại.

Đại biểu đề nghị bổ sung quy định yêu cầu đề án thử nghiệm phải có phương án bảo hiểm rủi ro hoặc ký quỹ tài chính cam kết bồi thường cho du khách và tổ chức, cá nhân chịu ảnh hưởng. Đây là điều kiện cần thiết để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân, du khách trong quá trình triển khai các mô hình mới.

Bên cạnh đó, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị làm rõ thẩm quyền và nguyên tắc áp dụng pháp luật đối với Hà Nội. Dự thảo cần bảo đảm không hạn chế thẩm quyền đặc thù mà Luật Thủ đô đã trao cho HĐND thành phố trong quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới và phát triển kinh tế đêm. Đồng thời, cần xử lý rõ mối quan hệ giữa Nghị quyết này với Luật Thủ đô, theo hướng trường hợp có quy định khác nhau về cùng một vấn đề trên địa bàn Hà Nội thì thực hiện theo Luật Thủ đô.

Bảo đảm tính ổn định, đồng bộ và khả thi của chính sách

ĐBQH Nguyễn Phương Thủy cho rằng, bên cạnh mục tiêu tạo cơ chế đủ mạnh để thu hút đầu tư và phát triển sản phẩm du lịch mới, dự thảo cần làm rõ tính chất pháp lý, thời hạn áp dụng của các chính sách đặc thù, bảo đảm tính ổn định và khả năng dự đoán của môi trường đầu tư.

Dự thảo quy định thời hạn thực hiện 10 năm, trong khi một số chính sách chỉ thí điểm trong 5 năm, một số chính sách lại có thời gian hưởng ưu đãi dài hơn thời gian thí điểm. Vì vậy, cần phân biệt rõ chính sách đặc thù được áp dụng ổn định trong suốt thời hạn Nghị quyết với chính sách thực sự mang tính thử nghiệm, có phạm vi và thời hạn nhất định.

ĐBQH Nguyễn Phương Thuỷ phát biểu thảo luận tại Tổ 1. Ảnh: Văn Tuyến

Đại biểu nhấn mạnh, cần bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư đã đáp ứng đầy đủ điều kiện, được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận và đang thực hiện dự án theo cơ chế ưu đãi. Việc kết thúc thí điểm hoặc hết thời hạn Nghị quyết không nên mặc nhiên làm mất những quyền lợi hợp pháp đã được xác lập, trừ trường hợp nhà đầu tư vi phạm điều kiện hoặc pháp luật có quy định khác.

Một vấn đề khác được đại biểu lưu ý là mối quan hệ giữa chính sách phát triển du lịch và chính sách phát triển công nghiệp văn hóa. Nhiều loại hình dự án được ưu tiên, hỗ trợ trong dự thảo như tổ hợp biểu diễn văn hóa, trung tâm tổ chức sự kiện, công viên chủ đề, khu vui chơi giải trí, dịch vụ sáng tạo và ứng dụng công nghệ số đều nằm ở giao điểm giữa hai lĩnh vực. Nếu không rà soát đồng bộ với dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, có thể hình thành các hệ thống chính sách cùng điều chỉnh một hoạt động nhưng khác nhau về điều kiện, thủ tục, cơ quan quản lý và ưu đãi.

Do đó, đại biểu đề nghị làm rõ phạm vi đối tượng, tiêu chí lựa chọn, cơ chế ưu đãi và trách nhiệm quản lý; xác định cụ thể hoạt động nào được hưởng chính sách theo Nghị quyết về du lịch, hoạt động nào thực hiện theo pháp luật về văn hóa và pháp luật chuyên ngành. Đồng thời, cần bảo đảm không hỗ trợ trùng lặp cho cùng một nội dung, khoản chi từ ngân sách nhà nước. Các ưu đãi về đầu tư, thuế, đất đai cũng không đồng nghĩa với miễn trừ yêu cầu về bảo vệ di sản, quyền tác giả, quyền liên quan, an ninh, trật tự và điều kiện kinh doanh chuyên ngành.

Đối với cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, đại biểu Nguyễn Phương Thủy đề nghị phân biệt rõ hai nhóm hoạt động. Nhóm thứ nhất là thử nghiệm cách thức quản lý, tổ chức hoạt động du lịch như hoạt động 24/7, đơn giản hóa thủ tục hoặc cấp phép một lần đối với sự kiện quốc tế quy mô lớn. Với nhóm này, cần phân cấp thực chất: Quốc hội xác lập khung nguyên tắc, điều kiện và giới hạn; Chính phủ quy định tiêu chí, tiêu chuẩn; địa phương chủ động quyết định khu vực, phạm vi và phương án tổ chức thực hiện, đồng thời chịu trách nhiệm kiểm tra, giám sát và xử lý rủi ro.

Nhóm thứ hai là thử nghiệm các mô hình kinh doanh mới chưa được pháp luật quy định hoặc có cách thức hoạt động khác với quy định hiện hành. Đối với nhóm này, cần xác định rõ tiêu chí lựa chọn, cơ quan có thẩm quyền cho phép, phạm vi và thời hạn thử nghiệm, cơ chế kiểm soát rủi ro, bảo vệ khách du lịch và cộng đồng dân cư, cũng như trách nhiệm đánh giá kết quả.