Hoàn thiện cơ chế phát triển hệ sinh thái điện xanh

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, chiều 20/10, Quốc hội tiến hành thảo luận ở tổ về các Dự án: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thể dục, thể thao, Luật Du lịch, Luật Thư viện, Luật Điện ảnh, Luật Di sản văn hóa, Luật Quảng cáo, Luật Báo chí.

Khơi thông nguồn lực đầu tư hạ tầng điện

ĐBQH Nguyễn Thế Duy (TP. Hồ Chí Minh) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Góp ý dự thảo luật, ĐBQH Nguyễn Thế Duy đồng tình với việc bổ sung các khái niệm về hệ thống lưu trữ điện, chứng chỉ năng lượng tái tạo, giá công suất, nguồn điện hỗn hợp và thị trường chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC). Theo đại biểu, đây là cơ sở để chuyển từ tư duy đầu tư nguồn điện đơn lẻ sang phát triển hệ sinh thái điện xanh, kết hợp nguồn điện tái tạo, hệ thống lưu trữ và thị trường giao dịch chứng chỉ xanh.

Đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế cho phép đơn vị bán lẻ điện tại khu công nghiệp hoặc tổ chức đủ điều kiện làm đầu mối tổng hợp giao dịch chứng chỉ REC cho doanh nghiệp; đồng thời công nhận tính liên thông với các hệ thống chứng chỉ quốc tế như I-REC. Cơ chế này cần bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc, tránh ghi nhận trùng chứng chỉ năng lượng tái tạo hoặc trùng lặp với chứng chỉ carbon, đáp ứng nhu cầu sử dụng năng lượng sạch ngày càng tăng của doanh nghiệp sản xuất, nhất là doanh nghiệp xuất khẩu và doanh nghiệp FDI.

Về hạ tầng điện, đại biểu đề nghị làm rõ cơ chế thu hồi chi phí đối với lưới điện phân phối do khu vực ngoài nhà nước đầu tư tại các khu công nghiệp, khu kinh tế, cụm công nghiệp, khu công nghệ cao và khu công nghệ số tập trung. Pháp luật đã ghi nhận giá dịch vụ phân phối điện và quyền xây dựng, trình duyệt giá của đơn vị phân phối điện, nhưng cần quy định cụ thể hơn để nhà đầu tư có thể thu hồi vốn và hưởng lợi nhuận hợp lý trên cơ sở công khai, minh bạch.

ĐBQH Nguyễn Thế Duy (TP. Hồ Chí Minh) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Thực tiễn tại các khu công nghiệp VSIP, Becamex cho thấy, hạ tầng điện cần được đầu tư đồng bộ, đón đầu nhu cầu sản xuất, với hệ thống điện thông minh, cấu hình N-1 hoặc điện mạch vòng để bảo đảm cấp điện ổn định, liên tục. Nếu chỉ triển khai sau khi doanh nghiệp đến đầu tư, tiến độ đưa dự án vào sản xuất có thể bị kéo dài, ảnh hưởng đến sức cạnh tranh và khả năng thu hút đầu tư.

Đại biểu cũng đề nghị luật hóa, ổn định lâu dài các cơ chế đã được Quốc hội cho phép tại Nghị quyết số 253/2025/QH15; đồng thời làm rõ quyền tham gia của đơn vị bán lẻ điện tại các khu, cụm công nghiệp sử dụng lưới điện phân phối do khu vực ngoài nhà nước đầu tư, cũng như nguyên tắc xác định chi phí sử dụng lưới điện nội bộ theo hướng minh bạch, hợp lý.

Đơn giản hóa thủ tục, tạo động lực phát triển hệ thống lưu trữ điện

Toàn cảnh phiên thảo luận tại Tổ 2, Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh. Ảnh: Phạm Thắng

Đối với điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và hệ thống lưu trữ điện gắn với phụ tải trong khu công nghiệp, ĐBQH Nguyễn Thế Duy đề nghị tiếp tục đơn giản hóa thủ tục đầu tư. Với nguồn điện lắp đặt trên mái nhà, công trình hoặc diện tích đất doanh nghiệp đã có quyền sử dụng hợp pháp, không cần Nhà nước giao thêm đất, cho thuê thêm đất và không làm thay đổi mục đích sử dụng đất, nên ưu tiên cơ chế thông báo, đăng ký và hậu kiểm theo quy mô, tránh phát sinh thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với từng dự án nhỏ.

Đối với hệ thống lưu trữ điện bằng pin (BESS), đại biểu cho rằng cần có cơ chế kinh tế rõ ràng, tương xứng với vai trò của hệ thống này. BESS không chỉ hỗ trợ điện mặt trời, điện gió mà còn góp phần cắt giảm công suất đỉnh, điều chỉnh phụ tải, điều hòa tần số, hỗ trợ điện áp và nâng cao độ ổn định của lưới điện. Vì vậy, cần quy định cụ thể cơ chế giá công suất, giá dịch vụ hoặc hình thức thanh toán phù hợp cho các dịch vụ này, áp dụng đối với cả hệ thống lưu trữ độc lập và hệ thống được đầu tư trong khu công nghiệp.

Theo đại biểu, khi nguồn thu được xác định rõ ràng, doanh nghiệp và tổ chức tín dụng mới có cơ sở đánh giá hiệu quả, quyết định đầu tư, nhất là trong bối cảnh cơ chế giá điện hai thành phần sắp được triển khai.

ĐBQH Nguyễn Thế Duy nhấn mạnh, điện xanh không chỉ là vấn đề của ngành điện mà còn là cấu phần quan trọng của hạ tầng công nghiệp và năng lực cạnh tranh quốc gia. Việc tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận điện tái tạo, hệ thống lưu trữ, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) và chứng chỉ REC với chi phí minh bạch sẽ góp phần nâng cao sức hút đầu tư của Việt Nam đối với các ngành công nghệ cao, bán dẫn và chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời đáp ứng yêu cầu giảm phát thải, hướng tới mục tiêu Net Zero.