Hoàn thiện cơ chế, tăng cường vai trò của Kiểm toán nhà nước trong phát hiện và xử lý tham nhũng

TS. Đặng Văn Hải - Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế trao đổi tại Hội nghị. Ảnh: Đ. KHOA

Nâng cao hiệu quả kiểm soát tài sản, thu nhập

Sáng 11/6, tại Hội nghị tuyên truyền, phổ biến pháp luật của Kiểm toán nhà nước (KTNN), TS. Đặng Văn Hải - Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế đã giới thiệu những nội dung mới đáng chú ý của Luật số 132/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tham nhũng.

Luật số 132/2025/QH15 được Quốc hội thông qua nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương, chính sách mới của Đảng về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; khắc phục những bất cập phát sinh sau hơn 6 năm thực hiện Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018; đồng thời đáp ứng yêu cầu đổi mới tổ chức bộ máy và nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia trong giai đoạn mới.

Luật sửa đổi bổ sung 21 điều, thay thế 6 điều, có hiệu lực từ 01/7/2026.

Theo TS. Đặng Văn Hải, Luật tập trung sửa đổi, bổ sung 3 nhóm chính sách lớn gồm: hoàn thiện các biện pháp phòng ngừa tham nhũng; hoàn thiện cơ chế phát hiện tham nhũng; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong kiểm soát tài sản, thu nhập và phòng, chống tham nhũng.

Một trong những nội dung đáng chú ý là Luật đã bổ sung 5 nhóm hành vi bị nghiêm cấm; quy định cơ quan, tổ chức, đơn vị có trách nhiệm tăng cường đầu tư trang thiết bị, nâng cao năng lực, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong tổ chức và hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị.

Luật đã sửa đổi quy định về cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập. Theo đó, Luật tiếp tục xác định KTNN là một trong những cơ quan có thẩm quyền kiểm soát tài sản, thu nhập đối với các đối tượng thuộc phạm vi quản lý.

Đồng thời, Luật quy định cụ thể, rõ ràng, đầy đủ hơn về thẩm quyền kiểm soát tài sản, thu nhập của các cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập, giao Chính phủ quy định việc kiểm soát tài sản, thu nhập đối với những người không thuộc đối tượng kiểm soát tài sản, thu nhập của các cơ quan, tổ chức nêu trên để bảo đảm đầy đủ, không bỏ sót người có nghĩa vụ kê khai.

Luật cũng sửa đổi các quy định liên quan đến nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập; nâng mức giá trị tài sản phải kê khai đối với tiền, kim khí quý, đá quý, giấy tờ có giá và tài sản khác lên từ 150 triệu đồng trở lên; tài sản, thu nhập phải kê khai khi có biến động từ 1 tỷ đồng trở lên.

Để nâng cao hiệu quả kiểm soát, Luật bổ sung cơ chế yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp thông tin phục vụ xác minh tài sản, thu nhập; đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết trình tự, thủ tục xác minh đối với các trường hợp được lựa chọn ngẫu nhiên trong kế hoạch xác minh hằng năm.

Phát hiện, xử lý tham nhũng qua hoạt động kiểm toán

Một điểm đáng chú ý khác là việc hoàn thiện các quy định về phát hiện và xử lý vụ việc có dấu hiệu tham nhũng thông qua hoạt động thanh tra, kiểm toán.

Theo quy định tại Điều 61 của Luật, các đơn vị trực thuộc KTNN được giao thực hiện kiểm toán đối với các vụ việc có dấu hiệu tham nhũng tại cơ quan, tổ chức có quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công theo phân công của Tổng Kiểm toán Nhà nước.

Trình tự, thủ tục tiến hành thanh tra, kiểm toán vụ việc có dấu hiệu tham nhũng được thực hiện theo quy định của pháp luật về thanh tra, pháp luật về kiểm toán nhà nước.

Quang cảnh Hội nghị. Ảnh: Đ. KHOA

Luật cũng quy định rõ trách nhiệm phối hợp giữa Tổng Thanh tra Chính phủ và Tổng Kiểm toán nhà nước trong xử lý tình trạng chồng chéo, trùng lặp giữa hoạt động thanh tra và kiểm toán đối với các vụ việc có dấu hiệu tham nhũng.

Đặc biệt, Điều 62 của Luật quy định cụ thể trách nhiệm xử lý khi phát hiện dấu hiệu tham nhũng qua hoạt động thanh tra, kiểm toán. Theo đó, nếu có dấu hiệu tội phạm, cơ quan thanh tra hoặc KTNN phải chuyển ngay hồ sơ vụ việc và kiến nghị cơ quan điều tra xem xét khởi tố theo quy định của pháp luật. Trong trường hợp chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, cơ quan thanh tra hoặc KTNN có trách nhiệm kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý và theo dõi kết quả thực hiện kiến nghị.

Để nâng cao trách nhiệm nghề nghiệp, Luật bổ sung quy định xử lý trách nhiệm đối với trưởng đoàn, thành viên đoàn kiểm toán và các cá nhân liên quan nếu để xảy ra sai sót trong việc phát hiện, xử lý hành vi tham nhũng thuộc nội dung đã được kiểm toán. Trường hợp đoàn kiểm toán đã phát hiện và báo cáo đầy đủ dấu hiệu tham nhũng nhưng người ra quyết định kiểm toán không xử lý thì trách nhiệm thuộc về người ra quyết định kiểm toán theo quy định của pháp luật.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tham nhũng đã tiếp tục thể chế hóa các chủ trương của Đảng về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong hoạt động thanh tra, kiểm toán; tăng cường trách nhiệm giải trình; bảo vệ người tố cáo tham nhũng; đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về kiểm soát tài sản, thu nhập - TS. Đặng Văn Hải cũng nhấn mạnh.