Hoàn thiện cơ chế thí điểm chính sách, bảo đảm chu trình xây dựng và thi hành pháp luật

Hoàn thiện cơ chế thí điểm chính sách theo hướng linh hoạt, có kiểm soát

Đại biểu Tạ Đình Thi nhấn mạnh yêu cầu bám sát thực tiễn và các định hướng lớn của Đảng, nhất là Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật. Nghị quyết xác định công tác xây dựng pháp luật là “đột phá của đột phá” trong hoàn thiện thể chế phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Từ yêu cầu đó, đại biểu tập trung góp ý hai nội dung trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả của hệ thống pháp luật.

Về quy định thí điểm chính sách, đại biểu cho rằng cần thực sự coi đây là “cơ chế mở” để khơi thông nguồn lực và kiến tạo phát triển. Theo đó, Nghị quyết số 66-NQ/TW yêu cầu “dứt khoát từ bỏ tư duy không quản được thì cấm”, đồng thời phải chủ động nhận diện, phòng ngừa và kịp thời khắc phục sơ hở, bất cập. Dự thảo Luật đã dành Điều 24 quy định riêng về thí điểm chính sách, song theo đại biểu, cần tiếp tục làm rõ hơn tính đặc thù của cơ chế này.

ĐBQH Tạ Đình Thi (TP. Hà Nội) phát biểu thảo luận tại hội trường. Ảnh: Khánh Duy

Trước hết, dự thảo quy định thời gian thí điểm không quá 3 năm và có thể gia hạn một lần nhưng không quá 3 năm tiếp theo. Đại biểu đánh giá đây là khoảng thời gian hợp lý để đánh giá tác động, nhưng đề nghị bổ sung cơ chế linh hoạt hơn về không gian và đối tượng thí điểm. Theo đó, không nhất thiết phải áp dụng thí điểm trên toàn bộ đối tượng chịu tác động mà có thể triển khai có kiểm soát trong phạm vi hẹp. Cùng với đó, cần có cơ chế miễn trừ trách nhiệm đối với cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, qua đó thể chế hóa tinh thần bảo vệ người đổi mới sáng tạo.

Về nguyên tắc thí điểm, dự thảo Luật đã quy định các yêu cầu như phù hợp với Hiến pháp, không trái với điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; bảo đảm môi trường đầu tư, kinh doanh bình đẳng, cạnh tranh lành mạnh; công khai, minh bạch. Tuy nhiên, đại biểu Tạ Đình Thi đề nghị bổ sung nguyên tắc thí điểm phải gắn với mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng, phát triển kinh tế - xã hội theo tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW. Đồng thời, cần làm rõ trách nhiệm của cơ quan ban hành trong việc đánh giá thực tiễn trước khi quyết định thí điểm, tránh tình trạng thí điểm tràn lan, hình thức, gây hệ lụy lâu dài.

Đối với hệ quả pháp lý của thí điểm, dự thảo Luật đã quy định việc sơ kết, tổng kết để xem xét áp dụng chính thức. Đại biểu đề nghị bổ sung quy định về xử lý “lỗ hổng pháp lý” trong trường hợp thí điểm không thành công, bảo đảm không gây thiệt hại cho người dân, doanh nghiệp và có cơ chế chuyển tiếp rõ ràng.

Bảo đảm chu trình chính sách khép kín, nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật

Nội dung trọng tâm thứ hai được đại biểu Tạ Đình Thi đề cập là bảo đảm chu trình chính sách khép kín. Theo đại biểu, đây là yêu cầu then chốt để nâng cao hiệu lực, hiệu quả của pháp luật, khắc phục tình trạng “khâu yếu” trong tổ chức thực thi.

Dự thảo Luật đã thiết kế chu trình từ xây dựng chính sách tại Mục 1, Chương IV (từ Điều 29 đến Điều 35); soạn thảo, thẩm định, thẩm tra, thông qua đến tổ chức thi hành, kiểm tra, rà soát, đánh giá hiệu quả và phản ứng chính sách tại Chương VIII. Đại biểu đánh giá đây là cấu trúc hợp lý, nhưng để chu trình thực sự khép kín, cần bảo đảm sự gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng và thi hành pháp luật.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Vũ Quang Khánh

Nghị quyết số 66-NQ/TW yêu cầu tập trung xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm. Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị thiết kế bổ sung cơ chế phản ứng chính sách kịp thời, hiệu quả, có thể ngay sau Điều 80.

Cụ thể, khi phát hiện vướng mắc, bất cập, cơ quan có thẩm quyền phải có trách nhiệm rà soát, đề xuất sửa đổi trong thời hạn nhất định, không để xảy ra tình trạng chậm nghiên cứu, ban hành chính sách, gây khó khăn và thiệt hại cho người dân, doanh nghiệp.

Cùng với cơ chế phản ứng chính sách, đại biểu đề nghị quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu trong tổ chức thi hành pháp luật, gắn trách nhiệm này với việc đánh giá, khen thưởng, kỷ luật tại Điều 81.

"Hoàn thiện cơ chế thí điểm chính sách và bảo đảm chu trình chính sách khép kín là những yêu cầu quan trọng để nâng cao chất lượng xây dựng, thi hành pháp luật, qua đó phát huy vai trò của pháp luật trong khơi thông nguồn lực và kiến tạo phát triển", đại biểu Tạ Đình Thi nhấn mạnh.