Hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động bưu chính, đo lường

Dự phiên thảo luận, có: Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh; Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH thành phố Huế Nguyễn Đình Trung.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh và các đại biểu dự thảo luận tại Tổ 9

Áp dụng tiêu chí công khai, minh bạch, không phân biệt đối xử

Góp ý hoàn thiện dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi), đại biểu Phạm Hùng Thắng (Ninh Bình) thống nhất với ý kiến của Ủy ban Khoa học Công nghệ tại báo cáo thẩm tra, cần làm rõ phạm vi điều chỉnh và ranh giới giữa bưu chính và dịch vụ logistics.

Trưởng đoàn ĐBQH thành phố Huế Nguyễn Đình Trung điều hành phiên thảo luận tổ 9

Tại khoản 10 Điều 4 chính sách của nhà nước về bưu chính, đại biểu Thắng cho biết, dự thảo luật quy định về yêu cầu cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng và không phân biệt đối xử giữa các loại hình doanh nghiệp bưu chính. Đại biểu cho rằng, Nhà nước có chính sách hỗ trợ, ưu đãi đối với loại hình doanh nghiệp này là đúng nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học công nghệ, dữ liệu và chuyển đổi số trong hoạt động bưu chính. Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo cần nghiên cứu bổ sung quy định về tiêu chí được hưởng ưu đãi, hỗ trợ gắn với nhiệm vụ công ích, đầu tư tại địa bàn khó khăn, hoặc mục tiêu chính sách đã được xác định rõ; áp dụng tiêu chí công khai, minh bạch và không phân biệt đối xử.

Đại biểu nhấn mạnh, dự thảo luật cần xác lập nguyên tắc này và giao Chính phủ quy định chi tiết về điều kiện, hình thức, mức ưu đãi, hỗ trợ và cơ chế kiểm tra. Như vậy chính sách vẫn khuyến khích đầu tư, tránh tạo sự ưu đãi, hỗ trợ thiếu bình đẳng.

Đại biểu Phạm Hùng Thắng (Ninh Bình) phát biểu

Đối với quy định về chấp nhận bưu gửi tại Điều 18 của dự thảo luật, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu quy định rõ hơn trách nhiệm của doanh nghiệp và thời điểm hoàn thành việc phát bưu gửi. Khoản 4 của dự thảo luật đã quy định về trách nhiệm của doanh nghiệp bưu chính từ thời điểm chấp nhận bưu gửi. Tuy nhiên cần quy định ngay trong luật theo hướng, doanh nghiệp bưu chính thực hiện giao kết hợp đồng phải chịu trách nhiệm với người sử dụng trong suốt quá trình thực hiện dịch vụ kể cả khi thuê hoặc hợp tác với đơn vị khác thực hiện dịch vụ.

Đồng quan điểm trên, đại biểu Nguyễn Thành Công (Ninh Bình) đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát kỹ lưỡng, chọn lọc, chỉ quy định những điều kiện kinh doanh thực sự cần thiết, thể hiện tính đặc thù của lĩnh vực bưu chính so với các ngành nghề khác.

Đại biểu Nguyễn Thành Công (Ninh Bình) phát biểu

Theo đại biểu Nguyễn Thành Công, các tiêu chí tại Điều 11, khoản 2 Điều 14 về bản chất không phải là điều kiện kinh doanh mà chỉ mang tính chất thuyết minh đặc điểm, mô tả hoạt động loại hình doanh nghiệp. Do đó, cần nghiên cứu quy định lại để phân biệt rõ giữa tiền kiểm và hậu kiểm, tuân thủ chủ trương cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh không cần thiết.

Về mối liên hệ giữa bưu chính và phát triển thương mại điện tử, đại biểu tán thành việc bổ sung quy định Nhà nước có chính sách xây dựng môi trường cạnh tranh lành mạnh, thúc đẩy thương mại điện tử và kinh tế số. Tuy nhiên, đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ cơ chế thực hiện cụ thể của chính sách này trong các điều khoản của dự thảo. Đồng thời, cần tiếp tục rà soát sự tương thích giữa dự thảo luật với Luật Thương mại điện tử (có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026), nhất là các quy định về trách nhiệm của doanh nghiệp bưu chính, quyền từ chối vận chuyển khi có nghi ngờ vi phạm pháp luật, cũng như các dịch vụ thu hộ tiền bán hàng để đảm bảo mục tiêu bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và sự đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Các đại biểu dự thảo luận tại Tổ 9

Về xây dựng dữ liệu bưu chính số, đại biểu đồng tình cao với việc thúc đẩy xây dựng hệ thống dữ liệu bưu chính theo hướng số hóa, phù hợp với xu thế phát triển của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và kinh tế số. Song, để đảm bảo an toàn thông tin, an ninh mạng và tính khả thi, đại biểu đề nghị cần xác định rõ phạm vi quyền, nghĩa vụ của các cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp dữ liệu đầu vào, cũng như năng lực hạ tầng và nguồn nhân lực vận hành, khai thác hiệu quả hệ thống dữ liệu này.

Nghiên cứu bổ sung các hình thức kiểm soát linh hoạt dựa trên rủi ro

Cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường, đại biểu Võ Thanh Tùng (thành phố Huế) cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi luật; đồng thời đánh giá cao nỗ lực của cơ quan chủ trì soạn thảo trong quá trình xây dựng dự án luật.

Góp ý cụ thể về phương thức kiểm tra phương tiện đo nhóm 2, đại biểu cho biết, theo Tờ trình của Chính phủ, định hướng chung là chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên đánh giá rủi ro. Tuy nhiên, dự thảo luật vẫn giữ quy định bắt buộc kiểm định đối với tất cả các loại phương tiện đo nhóm 2.

Đại biểu Võ Thanh Tùng (thành phố Huế) phát biểu

Do đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung các hình thức kiểm soát linh hoạt dựa trên rủi ro để thay thế cho kiểm định định kỳ truyền thống. Cụ thể, có thể xem xét áp dụng hình thức kiểm định ban đầu do nhà sản xuất, nhập khẩu có đủ năng lực tự thực hiện dưới sự giám sát chi phí, hoặc thực hiện kiểm định theo mẫu thống kê đối với các phương tiện đo được sử dụng đồng loạt, qua đó giúp giảm bớt gánh nặng thủ tục và chi phí cho xã hội.

Liên quan đến quy định về kiểm định viên và tổ chức kiểm định tại Điều 25, đại biểu ghi nhận việc dự thảo đã chỉnh lý thuật ngữ, tạo điều kiện tháo gỡ vướng mắc cho các đơn vị trực thuộc, trung tâm kiểm định tại các sở, ngành, địa phương, trường học và doanh nghiệp. Tuy nhiên, khi chuyển sang cơ chế hậu kiểm, vai trò và trách nhiệm của kiểm định viên mang tính quyết định rất lớn, nhưng hiện trong dự thảo luật chưa có khái niệm cụ thể về kiểm định viên mà mới chỉ xuất hiện rải rác tại điểm d, khoản 2, Điều 34.

Các đại biểu dự thảo luận tại Tổ 9

Đại biểu Võ Thanh Tùng đề nghị bổ sung vào luật các quy định mang tính nguyên tắc về tiêu chuẩn nghề nghiệp, chế độ đào tạo, điều kiện thu hồi chứng chỉ cũng như trách nhiệm pháp lý đối với cá nhân kiểm định viên - những người trực tiếp ký kết quả kiểm định có giá trị pháp lý cao.

Về chuyển đổi số và gắn mã định danh duy nhất, đại biểu chỉ ra các quy định hiện hành còn khá chung chung, dẫn đến cách hiểu tất cả các loại phương tiện đo và cá nhân đều phải thực hiện định danh. Điều này nếu áp dụng cào bằng đối với cả phương tiện đo nhóm 1 và nhóm 2 sẽ tạo ra gánh nặng chi phí và thủ tục hành chính rất lớn cho người dân và doanh nghiệp.

Đại biểu Nguyễn Hải Dũng (Ninh Bình) phát biểu

Vì vậy, đại biểu đề xuất chỉnh sửa quy định theo hướng, chỉ bắt buộc gán mã đối với phương tiện đo nhóm 2 và chuẩn đo lường liên quan; còn đối với phương tiện đo nhóm 1, áp dụng theo hướng khuyến khích. Đồng thời, việc kết nối dữ liệu trực tiếp chỉ nên yêu cầu đối với các tổ chức kiểm định được chỉ định và đơn vị cung cấp dịch vụ công thiết yếu; đối với doanh nghiệp thông thường cần áp dụng thủ tục khai báo đơn giản, miễn phí nhằm tiết kiệm tối đa chi phí tuân thủ.

Quy định chi tiết trình tự, thủ tục và phương pháp xác định khoản tiền phải hoàn trả

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (thành phố Huế) phát biểu

Quan tâm đến trách nhiệm thực thi nhiệm vụ của cấp xã và cơ chế hoàn trả tiền cho người tiêu dùng trong quá trình triển khai thực hiện luật, đại biểu Nguyễn Thị Sửu (thành phố Huế) cho biết, Điều 46 và khoản 3 Điều 56 của dự thảo luật liên quan đến việc giao Chủ tịch UBND cấp xã thực hiện kiểm tra nhà nước về đo lường tại chợ, trung tâm thương mại và các địa điểm kinh doanh hàng hóa phục vụ nhu cầu dân sinh.

Đại biểu đánh giá cao các nội dung chỉnh lý nhưng cho rằng cần đánh giá kỹ lưỡng nguồn lực thực tế tại cấp xã; đồng thời, nghiên cứu bổ sung cơ chế hoàn trả tiền cho người tiêu dùng trong các trường hợp gian lận đo lường có giá trị thiệt hại nhỏ trên từng giao dịch nhưng lại ảnh hưởng đến số đông người dân.

Đại biểu chỉ rõ, việc xử phạt vi phạm hành chính và việc hoàn trả lại khoản tiền chênh lệch cho người tiêu dùng đã thanh toán vượt là hai vấn đề khác nhau. Do đó, pháp luật cần quy định rõ cơ chế xử lý để tránh tình trạng người tiêu dùng phải tự đi theo đuổi từng vụ việc riêng lẻ rất phức tạp.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị quy định rõ việc kiểm tra tại chợ, trung tâm thương mại và địa điểm kinh doanh theo danh mục, quy trình do cơ quan có thẩm quyền quy định. Người thực hiện nhiệm vụ phải được tập huấn nghiệp vụ, trang bị phương tiện kỹ thuật và có hướng dẫn chuyên môn. Đối với các vụ việc có dấu hiệu can thiệp trái phép phần mềm, sai lệch dữ liệu đo lường, gian lận có tổ chức hoặc vượt quá năng lực, Chủ tịch UBND cấp xã có trách nhiệm lập hồ sơ ban đầu, bảo quản thông tin, tài liệu và chuyển cơ quan có thẩm quyền xử lý.

Ngoài ra, việc giao nhiệm vụ kiểm tra nhà nước về đo lường cho cấp xã phải đi đôi với việc bảo đảm nhân lực, kinh phí, phương tiện kỹ thuật, tập huấn nghiệp vụ và hướng dẫn chuyên môn từ cơ quan quản lý nhà nước cấp tỉnh.

Đại biểu Phạm Anh Tuấn (Ninh Bình) phát biểu

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung quy định về cơ chế hoàn trả tiền thu vượt (bổ sung điều/khoản mới tại Điều 52) theo hướng, tổ chức, cá nhân vi phạm phải có trách nhiệm hoàn trả khoản tiền chênh lệch thu vượt cho người tiêu dùng bị ảnh hưởng. Trường hợp vi phạm ảnh hưởng đến nhiều người nhưng chưa thể xác định ngay từng cá nhân, cơ quan có thẩm quyền yêu cầu bên vi phạm công khai thông tin, phương thức, thời hạn tiếp nhận yêu cầu hoàn trả phối hợp với cơ quan bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng để tổ chức tiếp nhận, xác minh.

Việc hoàn trả tiền thu vượt không thay thế cho việc xử phạt vi phạm hành chính hay bồi thường thiệt hại theo quy định. Chính phủ cần quy định chi tiết trình tự, thủ tục và phương pháp xác định khoản tiền phải hoàn trả cũng như cách xử lý đối với khoản tiền không có người nhận.