Hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động khai thác khoáng sản

Tham dự hội nghị có lãnh đạo Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam (Bộ Công Thương), đại diện lãnh đạo Sở Công Thương các tỉnh Quảng Ninh, Lạng Sơn, Bắc Ninh, đại diện các địa phương cùng doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực địa chất và khoáng sản.

Phát biểu khai mạc, ông Trần Phương, Phó Cục trưởng Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam nhấn mạnh, việc hoàn thiện pháp luật về địa chất và khoáng sản xuất phát từ yêu cầu thực tiễn sau quá trình thi hành Luật Khoáng sản năm 2010. Đặc biệt là những vướng mắc trong hoạt động thăm dò, khai thác và bảo đảm nguồn vật liệu phục vụ các công trình hạ tầng, giao thông.

Phó Cục trưởng Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam phát biểu tại hội nghị.

Trên cơ sở đó, hệ thống chính sách về địa chất và khoáng sản liên tục được rà soát, điều chỉnh. Luật Địa chất và khoáng sản số 54/2024/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, đã tạo cơ sở pháp lý cho công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực này. Tiếp đó, Luật số 147/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Địa chất và khoáng sản, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, tiếp tục đặt ra yêu cầu cập nhật các quy định hướng dẫn để bảo đảm tính thống nhất trong tổ chức thực hiện. 

Theo ông Trần Phương, việc triển khai các quy định mới đòi hỏi cơ quan quản lý và địa phương nắm rõ thẩm quyền được giao, áp dụng đúng văn bản pháp luật theo từng thời điểm và bảo đảm tiến độ thực hiện. Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam cũng sẵn sàng phối hợp, đồng hành cùng các địa phương trong quá trình tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh.

Quản lý chặt chẽ hoạt động khai thác khoáng sản

Tại hội nghị tập huấn, phổ biến pháp luật về địa chất và khoáng sản tại Quảng Ninh, bà Phạm Thị Thanh, Phó Trưởng phòng Pháp chế và Kiểm tra, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam đã thông tin những điểm mới đáng chú ý trong hệ thống văn bản pháp luật. 

Bà Phạm Thị Thanh, Phó Trưởng phòng Pháp chế và Kiểm tra, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam phát biểu tại hội nghị.

Theo bà Phạm Thị Thanh, hệ thống pháp luật hiện hành gồm Luật Địa chất và Khoáng sản số 54/2024/QH15, các quy định sửa đổi, bổ sung tại Luật số 147/2025/QH15, Nghị định số 193/2025/NĐ-CP và Nghị định số 21/2026/NĐ-CP, cùng các nghị quyết của Chính phủ và thông tư hướng dẫn. Việc nắm rõ hiệu lực, phạm vi điều chỉnh và thẩm quyền giải quyết thủ tục của từng văn bản có ý nghĩa quan trọng trong quá trình thực hiện pháp luật tại địa phương.

Một trong những nội dung được báo cáo viên nhấn mạnh là việc phân cấp thẩm quyền quản lý nhà nước về khoáng sản. Theo nội dung trình bày tại hội nghị, các địa phương cần chủ động tiếp nhận, rà soát hồ sơ và thực hiện các thủ tục được phân quyền; đồng thời xác định đúng cơ quan có thẩm quyền giải quyết từng trường hợp. 

Đối với hoạt động khai thác khoáng sản, quy định mới cũng đặt ra yêu cầu rà soát giấy phép, đặc biệt là những giấy phép được cấp theo Luật Khoáng sản năm 2010. Theo bà Thanh, giấy phép cấp trước ngày 1/1/2026 nhưng chưa đáp ứng các nội dung theo khoản 2 Điều 56 của Luật Địa chất và khoáng sản cần được xem xét cấp đổi theo quy định. Thời hạn cấp đổi được báo cáo viên lưu ý là ngày 31/12/2028.

Nội dung giấy phép cần bảo đảm đầy đủ các thông tin về vị trí, diện tích, mức sâu khai thác, khoáng sản đi kèm, trữ lượng được phép khai thác, công suất và thời hạn khai thác. Doanh nghiệp cần đối chiếu giấy phép hiện có với quy định để xác định trường hợp phải thực hiện thủ tục cấp đổi, tránh ảnh hưởng đến hoạt động khai thác.

Bên cạnh đó, việc kiểm soát sản lượng khai thác được xác định là yêu cầu quan trọng nhằm tăng cường quản lý tài nguyên và thực hiện nghĩa vụ tài chính. Theo bà Phạm Thị Thanh, doanh nghiệp cần thực hiện báo cáo định kỳ hoạt động khoáng sản, cập nhật bản đồ hiện trạng, mặt cắt và thống kê, kiểm kê trữ lượng theo quy định. 

Đối với đất đá thải mỏ, bà Thanh lưu ý, việc thu hồi, đưa vào sử dụng phải tuân thủ thủ tục đăng ký theo quy định, không mặc nhiên coi vật liệu tại bãi thải là nguồn tài nguyên có thể tự do sử dụng. Trường hợp phát hiện khoáng sản trong quá trình thi công công trình, chủ đầu tư cần thực hiện các bước xử lý theo quy định, đặc biệt khi khoáng sản phát hiện thuộc nhóm khác với loại khoáng sản được phép khai thác.

Đề xuất đổi mới cơ chế cấp phép khai thác khoáng sản

Tại hội nghị, ông Nguyễn Xuân Quang, Phó Trưởng phòng Pháp chế và Kiểm tra, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam đã giới thiệu các nhóm chính sách đề xuất sửa đổi Luật Địa chất và khoáng sản. Dự thảo Luật Địa chất và khoáng sản sửa đổi toàn diện sẽ được Chính phủ trình Quốc hội vào kỳ họp thứ tư, tháng 10/2027.

Ông Nguyễn Xuân Quang, Phó Trưởng phòng Pháp chế và Kiểm tra, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam phát biểu.

Theo ông Nguyễn Xuân Quang, dự thảo Luật Địa chất và khoáng sản sửa đổi đề xuất bỏ thủ tục cấp giấy phép thăm dò khoáng sản độc lập, tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động thăm dò, nâng cấp trữ lượng trong suốt vòng đời dự án. Cùng với đó, Nhà nước tập trung nguồn lực cho công tác điều tra cơ bản địa chất, công khai dữ liệu địa chất số hóa, làm cơ sở để doanh nghiệp chủ động đánh giá thông tin khi tham gia đấu giá quyền khai thác hoặc được cấp mỏ.

Dự thảo cũng đề xuất chuyển sang phương thức cấp phép theo khối không gian ba chiều (3D), xác định cụ thể phạm vi và độ sâu khai thác. Theo nội dung trình bày tại hội nghị, phương thức này nhằm giải quyết những vướng mắc liên quan đến khoáng sản đi kèm được phát hiện trong quá trình khai thác, đồng thời gắn việc quản lý hoạt động khai thác với ranh giới không gian và sản lượng thực tế.

Về giám sát khai thác, dự thảo định hướng chuyển từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu công nghệ, với các giải pháp như trạm cân điện tử, camera giám sát cửa mỏ và dữ liệu đo đạc từ thiết bị bay không người lái (UAV).

Đối với đất đá thải mỏ, dự thảo đề xuất thay đổi cơ chế quản lý theo hướng tạo điều kiện sử dụng nguồn vật liệu này cho các công trình có nhu cầu, trên cơ sở đáp ứng yêu cầu về môi trường và thực hiện thủ tục theo quy định. Bên cạnh đó, dự thảo nghiên cứu điều chỉnh cách phân nhóm khoáng sản, thiết kế thẩm quyền cấp phép và thủ tục phù hợp với từng nhóm. Đồng thời, đề xuất cơ chế ưu đãi đối với doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu, trong đó có việc miễn, giảm tiền cấp quyền khai thác và thuế tài nguyên tương ứng với tỷ lệ giá trị gia tăng từ hoạt động chế biến sâu trong nước.